ergo[3] tertio triumpho, quem de piratis, Asia, Ponto gentibusque et regibus[4] in VII volumine operis huius[5] indicatis M. Pisone M. Messala cos. pr. k. Octobres[6][7] natali[8] suo[9] egit, transtulit alveum cum tesseris lusorium[10] e[11] gemmis duabus latum pedes tres, longum pedes quattuor —ne[12] quis effetas res[13] dubitet nulla[14] gemmarum magnitudine hodie prope ad[15] hanc amplitudinem accedente[16], in eo[17] fuit luna aurea pondo XXX—,
lectos tricliniares[18] tres[19], vasa ex auro[20] et gemmis abacorum novem, signa aurea tria Minervae, Martis, Apollinis, coronas ex margaritis XXXIII, montem aureum quadratum cum cervis et leonibus et pomis omnis generis circumdata[21] vite aurea, musaeum [22][23] ex margaritis, in[24] cuius fastigio horologium. erat et[25] imago[26] Cn. Pompei[27] e margaritis, illo[28] relicino[29] honore grata[30], illius probi[31] oris venerandique per cunctas gentes, ficta[32] ex margaritis, ita[33] severitate victa et veriore[34] luxuriae[35] triumpho!
numquam[36] profecto inter illos[37] viros durasset cognomen Magni, si prima victoria sic triumphasset[38]! e[39] margaritis, Magne, tam prodiga re et[40] feminis reperta, quas[41] gerere te[42] fas non sit[43], fieri tuos voltus? sic te pretiosum videri? non ergo[44] illa tua similior[45] est imago, quam Pyrenaei [46] iugis inposuisti?
[47] grave profecto, foedum[48] probrun[49] erat, ni verius saevum[50] irae[51] deorum ostentum id[52] credi oporteret[53] clareque intellegi posset iam tum[54] illud caput orientis opibus[55] sine reliquo corpore ostentatum. cetera triumphi eius[56] quam virilia[57]! HS[58] |MM| r. p. data[59], legatis[60] et quaestoribus, qui oras maris defendissent, HS[61] |M???|, militibus [62] singulis HS[63] sena[64] milia.
[65] tolerabiliorem tamen causam fecit C.[66] principis, qui super[67] cetera muliebria soccos[68] induebat e margaritis, aut[69] Neronis principis, qui sceptra et[70] personas[71] et cubilia[72] viatoria[73] unionibus construebat[74]. quin. immo etiam ius videmur[75] perdidisse[76] corripiendi gemmata potoria et varia[77] supellectilis[78] genera, anulos translucentes[79]. quae enim non luxuria innocentior existimari possit[80]?
Eadem victoria primum[81] inurbem myrrhina[82] invexit [83], primusque[84] Pompeius capides[85] et[86] pocula ex eo triumph Capitolino Iovi dicavit. quae protinus ad hominum usum[87] transiere[88], abacis etiam escariisque vasis[89] expetitis [90][91]; et crescit[92] in dies eius[93] luxuria[94]. myrrhino[95]LXX[96] HS[97] empto, capaci plane ad sextarios tres calice[98], potavit[99]...anus[100] consularis[101], ob amorem adroso[102] margine eius, ut tamen iniuria ilia pretium augeret; neque est hodie myrrhini[103] alterius praestantior indicatura.
[104] idem in reliquis generis eius[105] quantum[106] voraverit[107], licet[108] aestimare[109] ex multitudine, quae tanta fuit, ut auferente liberis eius Nerone[110] exposita[111] occuparent theatrum peculiare[112] trans Tiberim in[113] hortis, quod a populo impleri canente se, dum[114] Pompeiano[115] proludit[116], etiam Neroni satis erat. vidi[117] tunc adnumerari[118] unius scyphi fracti[119] membra, quae'in dolorem, credo, saeculi invidiamque Fortunae[120] tamquam Alexandri Magni corpus in conditorio servari[121], ut ostentarentur[122], placebat.
[123] T. Petronius consularis moriturus invidia[124] Neronis[125], ut mensam eius exheredaret , trullam[126] myrrhinam[127] Hs[128]CCC[129] emptam fregit; sed Nero, ut par erat principem, vicit[130] omnes HS[131] |X???|[132] capidem[133] unam parando. memoranda res[134] tanti[135] imperatorem[136] patremque patriae bibisse!
[137] Oriens myrrhina[138] mittit. inveniuntur[139] ibi[140] pluribus[141] locis nec insignibus, maxime[142] Parthici regni[143], praecipua tamen[144] in Carmania. umorem sub terra putant calore densari. amplitudine[145] numquam[146] parvos excedunt abacos, crassitudine raro quanta dicta sunt[147] potoria[148]. splendor[149] est[150]iis[151] sine viribus nitorque verius[152] quam splendor. sed in pretio varietas colorum subinde circumagentibus se maculis in purpuram candoremque et tertium ex[153] utroque, ignescente[154] veluti per transitum coloris[155] purpura aut rubescente lacteo[156].
[157] sunt qui maxime in[158] iis[159] laudent extremitates et quosdam colorum repercussus, quales in caelesti arcu spectantur. iam[160] aliis[161] maculae[162] pingues[163] placent— tralucere quicquam aut pallere vitium est—itemque[164] sales verrucaeque[165] non eminentes[166], sed, ut in corpore etiam, plerumque sessiles. aliqua et in[167] odore commendatio est.
[168] Contraria[169] huic causa crystallum facit, gelu vehementiore concrete non[170] aliubi[171] certe reperitur[172] quam ubi maxime hibernae nives rigent, glaciemque esse certum est, unde[173] nomen Graeci dedere. oriens et hanc mittit, quoniam[174] Indicae nulla praefertur. nascitur et in Asia, vilissima circa Alabanda[175] et Orthosiam[176] finitimisque[177], item in Cypro, sed laudata in[178] Europa[179] Alpium[180] iugis.
[181] Iuba auctor est et[182] in quadam insula Rubri maris ante Arabiam sita nasci, quae Necron[183] vocetur[184], et in ea, quae iuxta[185] gemmam topazum[186] ferat, cubitalemque[187] effossam[188] a Pythagora Ptolemaei[189] praefecto[190]; Cornelius Bocchus et in Lusitania[191] perquam mirandi ponderis in[192] Ammaeensibus[193] iugis, depressis[194] ad libramentum[195] aquae[196] puteis.
hoc[197] mirum, quod[198] Xenocrates Ephesius[199] tradit, aratro in Asia et Cypro excitari; non enim reperiri[200] in terreno nec nisi inter cautes creditum fuerat. similius veri[201] est, quod idem Xenocrates tradit, et[202] torrentibus saepe deportari. Sudines [203] negat nisi ad neridiem spectantibus locis nasci. quod[204] certum est, non[205] reperitur in aquosis[206], quamquam[207] in regione praegelida, vel si ad vada usque glacientur[208] amnes. e[209] caelesti umore puraque[210] nive id fieri necesse est;
[211] ideo caloris[212] inpatiens nisi in[213] frigido potu abdicatur[214]. quare nascatur sexangulis[215] lateribus, non facile ratio iniri[216] potest, eo[217] magis quod neque in[218] mucronibus eadem species[219] est et[220] ita absolutus[221] laterum levor[222] est[223], ut nulla id arte possit[224] aequari.
[225] Magnitudo amplissima adhuc visa nobis erat quam in Capitolio Livia[226] Augusti[227] dicaverat, librarum circiter CL[228]. Xenocrates idem[229] auctor est vas amphorale visum, et aliqui ex India[230][231] sextariorum quattuor.—(Nos liquido adfirmare possumus in cautibus Alpium nasci[232] adeo inviis plerumque[233], ut fune pendentes eam extrahant.)—peritis signa et indicia nota sunt.
[234] infestantur plurimis vitiis[235], scabro ferumine[236], maculosa nube, occulta aliquando[237] vomica[238], praeduro fragilique centro, item[239] sale[240] appellate. est et rufa aliquis[241] robigo[242], aliis capillamentum rimae simile. hoc artifices caelatura[243] occultant. quae vero sine vitio sint[244], pura[245] esse malunt, acenteta[246] appellantes, nec spumei coloris [247], sed[248] limpidae[249] aquae. postrema[250] auctoritas in pondere est. invenio apud[251] medicos, quae sint[252] urenda corporum, non aliter[253] utilius uri[254] putari[255] quam crystallina pila[256] adversis opposita[257] solis radiis.
[258] alius et in his[259] furor, HS[260] centum quinquaginta[261] milibus[262] trullam unam[263] non ante multos annos mercata[264] matre[265] familias nec divite. Nero[266] amissarum rerum nuntio accepto duos[267] calices crystallinos in suprema[268] ira fregit inlisos. haec fuit ultio[269] saeculum suum punientis, ne quis alius iis[270] biberet. fragmenta sarciri nullo modo queunt. mire[271] his[272] ad similitudinem accessere vitrea[273], sed prodigii[274] modo, ut suum pretium auxerint, crystalli[275] non deminuerint.
[276] Proximum locum in deliciis, feminarum[277] tamen adhuc tantum, sucina[278] optinent, eandemque[279] omnia haec quam gemmae auctoritatem; sane priora illa[280] aliquis[281] de causis, crystallina frigido[282] potu, myrrhina utroque[283]; in sucinis causam ne deliciae quidem adhuc excogitare potuerunt[284].
[285] Occasio[286] est[287] vanitatis[288] Graecorum[289] detegendae[290][291]: legentes[292] modo aequo[293] perpetiantur[294] animo[295], cum hoc quoque intersit vitae scire[296], non[297] quidquid[298] illi prodidere mirandum. Phaethontis [299] fulmine icti[300] sorores luctu[301] mutatas[302] in arbores populos [303] lacrimis electrum omnibus annis fundere iuxta Eridanum amnem, quem Padum vocavimus[304], electrum[305] appellatum,[306] quoniam sol vocitatus sit Elector[307], plurimi poëtae dixere primique, ut arbitror, Aeschylus[308], Philoxenus, Euripides [309], Nicander, Satyrus[310]. quod esse falsum Italiae testimonio patet.
[311] diligentiores[312] eorum Electridas insulas in[313] mari. Hadriatico esse dixerunt, ad quas delaberetur Pado[314]. qua appellatione[315] nullas umquam ibi fuisse certum est, nec vero ullas ita[316] positas[317] esse, in quas quidquam cursu Padi devehi[318] posset[319]. nam quod Aeschylus in Hiberia [320][321] [hoc est in[322] Hispania] Eridanum esse dixit eundemque appellari Rhodanum[323], Euripides rursus et Apollonius in Hadriatico litore confluere Rhodanum et Padum, faciliorem veniam[324] facit ignorati sucini[325] tanta ignorantia orbis.
[326] modestiores, sed aeque falsum, prodidere in extremis Hadriatici sinus inviis rupibus arbores stare, quae canis ortu hanc[327] effunderent[328] cummim[329]. Theophrastus effodi[330] in Liguria dixit, Chares vero[331] Phaëthontem[332] in Aethiopia [333]῞ἅμμωνος νήσῳ[334] obisse[335], ibi et[336] delubrum eius[337] esse atque oraculum electrumque gigni. Philemon fossile esse et in Scythia[338] erui[339] duobus locis, candidum atque cerei[340] coloris quod vocaretur electrum, in alio[341] fulvum quod appellaretur sualiternicum[342].
[343] Demostratus[344] lyncurium[345] vocat[346] et fieri ex urina[347] lyncum bestiarum, e maribus fulvum et igneum[348], e[349] feminis languidius[350] atque candidum; alios id[351] dicere[352] langurium[353] et esse in Italia bestias languros. Zenothemis langas vocat easdem et circa Padum iis[354] vitam adsignat[355], Sudines arborem, quae gignat in Liguria, vocari lynca[356].
[357] in eadem sententia et Metrodorus fuit. Sotacus credidit in Brittannia petris[358] effluere[359], quas electridas [360] vocavit[361], Pytheas[362] Guionibus[363], Germaniae genti[364], accoli[365] aestuarium oceani[366] Metuonidis[367] nomine spatio[368][369] stadiorum sex milium; ab hoc diei[370] navigatione[371] abesse insulam Abalum [372]; illo[373] per ver[374] fluctibus advehi et esse concreti maris purgamentum; incolas pro[375] ligno ad ignem uti eo proximisque Teutonis vendere.
[376] huic et Timaeus credidit[377], sed insulam Basiliam[378] vocavit. Philemon negavit[379] flammam ab electro reddi. Nicias solis radiorum sucum intellegi voluit hoc[380]; circa occasum[381] vehementiores[382] in terram [383][384] actos pinguem sudorem[385] in ea[386] relinquere[387], oceani deinde aestibus[388] in Germanorum litora[389] eici. in[390] Aegypto nasci simili modo—vocari[391] sacal—, item[392] in India gratiusque et ipso[393] ture esse Indis;
[394] in[395] Syria quoque feminas verticillos[396] inde facere[397] et vocare[398] harpaga, quia[399] folia paleasque et vestium fimbrias rapiat. Theochrestus[400] oceano id exaestuante ad Pyrenaei promunturia[401]adpelli[402], quod et[403] Xenocrates[404] credidit, qui de his[405] nuperrime scripsit vivitque [406] adhuc. Asarubas[407] tradit[408] iuxta Atlanticum mare esse lacum Cephisida[409], quem Mauri vocent[410] Electrum. hunc sole excalfactum e limo reddere[411] electrum fluitans.
Mnaseas[412] Africae[413] locum Sicyonem[414] appellat[415] et[416] Crathin amnem in oceanum[417] effluentem[418] e lacu[419], in quo aves, quas meleagridas et penelopas vocat, vivere[420]; ibi nasci ratione eadem qua supra dictum est[421]. Theomenes Syrtim iuxta[422] magnam hortum Hesperidon[423] esse[424] et[425][426] stagnum Electrum, ibi arbores populos, quarum e cacuminibus in stagnum[427] cadat; colligi autem ab[428] virginibus Hesperidum.
[429] Ctesias[430] in[431] Indis[432] flumen esse Hypobarum, quo vocabulo significetur omnia[433] bona eum ferre[434]; fluere[435] a septentrione in exortivum[436] oceanum[437] iuxta montem silvestrem arboribus electrum ferentibus. arbores eas[438] psitthachoras[439] vocari, qua[440] appellatione significetur praedulcis suavitas. Mithridates in Carmaniae[441] litoribus insulam esse, quam[442] vocari[443] Seritam[444], cedri genere silvosam, inde defluere[445] in petras.
Xenocrates[446] non sucinum tantum in Italia, sed[447] et thium[448] vocari[449], a Scythis vero[450] sacrium[451], quoniam et ibi nascatur[452]; alios putare in Numidia[453] ex limo[454] gigni. super omnes est Sophocles poeta tragicus[455], quod equidem miror, cum[456] tanta gravitas ei[457] cothurni[458] sit[459], praeterea vitae fama[460] alias[461] principi[462] loco genito[463][464] Athenis et rebus[465] gestis et[466][467] exercitu ducto[468]. hic[469] ultra Indiam fieri[470] dixit e lacrimis meleagridum avium Meleagrum deflentium[471].
quod[472] credidisse eum aut[473] sperasse[474] aliis persuaderi[475] posse quis non miretur[476]? quamve[477] pueritiam tam inperitam[478] posse reperiri[479], quae avium ploratus annuos credat[480] lacrimasve[481] tam grandes avesve, quae a[482] Graecia[483], ubi[484] Meleager periit[485], ploratum adierint[486] Indos[487]? quid ergo? non multa aeque fabulosa produnt poetae? sed hoc in ea re, quae cotidie invehatur[488] atque abundet[489] ac[490] mendacium coarguat, serio[491] quemquam[492] dixisse summa hominum contemptio[493] est[494] et intoleranda[495] mendaciorum inpunitas .