Appearance

Theme

Reading text

Font
Size
100%
Spacing
Contrast
normal

Gallia est omnis dīvīsa in partēs trēs, quārum ūnam incolunt Belgae.

Issues / Feedback

This report will be visible to the general public on our GitHub issue tracker. Please do not submit private or sensitive information.
Only needed if you want updates or clarification on GitHub.
Book 1
Book 2
Chapter 1§ 2.1 Chapter 2§ 2.2 Chapter 3§ 2.3 Chapter 4§ 2.4 Chapter 5§ 2.5 Chapter 6§ 2.6 Chapter 7§ 2.7 Chapter 8§ 2.8 Chapter 9§ 2.9 Chapter 10§ 2.10 Chapter 11§ 2.11 Chapter 12§ 2.12 Chapter 13§ 2.13 Chapter 14§ 2.14 Chapter 15§ 2.15 Chapter 16§ 2.16 Chapter 17§ 2.17 Chapter 18§ 2.18 Chapter 19§ 2.19 Chapter 20§ 2.20 Chapter 21§ 2.21 Chapter 22§ 2.22 Chapter 23§ 2.23 Chapter 24§ 2.24 Chapter 25§ 2.25 Chapter 26§ 2.26 Chapter 27§ 2.27 Chapter 28§ 2.28 Chapter 29§ 2.29 Chapter 30§ 2.30 Chapter 31§ 2.31 Chapter 32§ 2.32 Chapter 33§ 2.33 Chapter 34§ 2.34 Chapter 35§ 2.35 Chapter 36§ 2.36 Chapter 37§ 2.37 Chapter 38§ 2.38 Chapter 39§ 2.39 Chapter 40§ 2.40 Chapter 41§ 2.41 Chapter 42§ 2.42 Chapter 43§ 2.43 Chapter 44§ 2.44 Chapter 45§ 2.45 Chapter 46§ 2.46 Chapter 47§ 2.47 Chapter 48§ 2.48 Chapter 49§ 2.49 Chapter 50§ 2.50 Chapter 51§ 2.51 Chapter 52§ 2.52 Chapter 53§ 2.53 Chapter 54§ 2.54 Chapter 55§ 2.55 Chapter 56§ 2.56 Chapter 57§ 2.57 Chapter 58§ 2.58 Chapter 59§ 2.59 Chapter 60§ 2.60 Chapter 61§ 2.61 Chapter 62§ 2.62 Chapter 63§ 2.63 Chapter 64§ 2.64 Chapter 65§ 2.65 Chapter 66§ 2.66 Chapter 67§ 2.67 Chapter 68§ 2.68 Chapter 69§ 2.69 Chapter 70§ 2.70 Chapter 71§ 2.71 Chapter 72§ 2.72 Chapter 73§ 2.73 Chapter 74§ 2.74 Chapter 75§ 2.75 Chapter 76§ 2.76 Chapter 77§ 2.77 Chapter 78§ 2.78 Chapter 79§ 2.79 Chapter 80§ 2.80 Chapter 81§ 2.81 Chapter 82§ 2.82 Chapter 83§ 2.83 Chapter 84§ 2.84 Chapter 85§ 2.85 Chapter 86§ 2.86 Chapter 87§ 2.87 Chapter 88§ 2.88 Chapter 89§ 2.89 Chapter 90§ 2.90 Chapter 91§ 2.91 Chapter 92§ 2.92 Chapter 93§ 2.93 Chapter 94§ 2.94 Chapter 95§ 2.95 Chapter 96§ 2.96 Chapter 97§ 2.97 Chapter 98§ 2.98 Chapter 99§ 2.99 Chapter 100§ 2.100 Chapter 101§ 2.101 Chapter 102§ 2.102 Chapter 103§ 2.103 Chapter 104§ 2.104 Chapter 105§ 2.105 Chapter 106§ 2.106 Chapter 107§ 2.107 Chapter 108§ 2.108 Chapter 109§ 2.109
Book 3
Book 4
Book 5
Book 6
Book 7
Book 8
Book 9
Book 10
Book 11
Book 12
Book 13
Book 14
Book 15
Book 16
Book 17
Book 18
Book 19
Book 20
Book 21
Book 22
Book 23
Book 24
Book 25
Book 26
Book 27
Book 28
Book 29
Book 30
Book 31
Book 32
Book 33
Book 34
Book 35
Book 36
Book 37
Pliny the Elder · Naturalis Historia

Book 36, Chapter 15

Text kindly provided by Perseus

Durat et Cyzici delubrum, in quo millum[1] aureum commissuris omnibus politi[2] lapidis subiecit artifex , eboreum[3] Iovem dicaturus intus coronante[4] eum[5] marmoreo Apolline. translucent[6] ergo iuncturae[7] tenuissimis[8] capillamentis lenique adflatu[9] simulacra refovent[10], et praeter ingenium artificis ipsa materia ingenii[11] quamvis occulta in pretio operis intellegitur.

[12]— Eodem in oppido est lapis fugitivus appellatus; Argonautae[13] eum pro[14] ancora usi reliquerant[15] ibi. hunc e prytaneo—ita vocatur locus— saepe profugum vinxere plumbo[16].—Eadem in urbe iuxta portam, quae Thracia[17] vocatur, turres septem acceptas voces numeroso repercussu[18] multiplicant. nomen[19] huic miraculo Echo est a Graecis datum.

et hoc quidem corum natura evenit ac[20] plerumque convallium; ibi casu accidit, Olympiae autem arte, mirabili modo, in porticu, quam ob id heptaphonon[21] appellant, quoniam septiens eadem vox redditur. Cyzici et buleuterium[22] vocant aedificium [23] amplum, sine ferreo clavo ita disposita contignatione [24], ut[25] eximantur[26] trabes sine fulturis[27] ac reponantur . quod item Romae in ponte[28] sublicio[29] religiosum[30] est, posteaquam Coclite[31] Horatio[32] defendente aegre revolsus est.

[33] Verum et ad urbis nostrae[34] miracula transire conveniat[35] DCCCque annorum dociles scrutari vires et sic quoque terrarum orbem victum ostendere. quod[36] accidisse totiens paene, quot referentur miracula, apparebit; universitate vero acervata[37] et in quendam unum cumulum coiecta non alia magnitude exurget[38] quam si mundus alius quidam in uno loco narretur[39].

[40] nec ut circum maximum a Caesare dictatore exstructum longitudine stadiorum trium, latitudine unius, sed cum aedificiis iugerum quaternum, ad sedem CCL[41], inter magna opera dicamus: non inter[42] magnifica basilicam Pauli columnis e[43] Phrygibus mirabilem forumque[44] divi Augusti et templum[45] Pacis Vespasiani Imp. Aug., pulcherrima operum, quae umquam vidit[46] orbis? non et tectum diribitori[47] ab Agrippa facti, cum[48] theatrum ante texerit Romae Valerius Ostiensis[49] architectus ludis Libonis?

[50] pyramidas regum miramur, cum solum tantum foro exstruendo HS[51] |M???|[52] Caesar dictator emerit et, si quem[53] inpensa[54] moveat[55] captis[56] avaritia animis[57], HS |CXLVII[58] domo[59] empta Clodius[60], quem Milo occidit, habitaverit.

[61] quod equidem non secus ac regum insaniam miror; itaque et[62] ipsum Milonemn HS |DCC|[63] aeris alieni debuisse inter prodigia animi 51 humani duco[64]. sed tum[65] senes aggeris vastum spatium[66], substructiones[67] Capitolii[68] mirabantur[69], praeterea cloacas, opus[70] omnium[71] dictu[72] maximum, subfossis[73] montibus atque, ut paullo ante retulimus, urbe pensili subterque navigata[74] M. Agrippae[75] in aedilitate post consulatum.

permeant[76] conrivati[77] septem amnes, cursuque[78] praecipiti torrentium modo rapere atque auferre omnia coacti[79], insuper[80] imbrium mole concitati vada ac latera[81] quatiunt, aliquando Tiberis retro infusus[82] recipitur[83], pugnantque diversi aquarum impetus [84] intus[85], et tamen obnixa firmitas resistit[86].

trahuntur moles superne[87] tantae non succumbentibus cavis[88] operis, pulsant ruinae sponte praecipites aut inpactae incendiis, quatitur solum terrae motibus, durant tamen a Tarquinio Prisco annis DCC[89] prope inexpugnabiles, non omittendo memorabili[90] exemplo vel magis[91], quoniam celeberrimis rerum conditoribus omissum est.

[92] cum id opus Tarquinius Priscus plebis manibus faceret[93], essetque labor incertum maior[94] an longior[95], passim conscita[96] nece Quiritibus taedium fugientibus , novum[97], inexcogitaltum ante[98] posteaque remedium[99] invenit [100] ille rex, ut omnium ita defunctorum corpora figeret[101] cruci spectanda civibus[102] simul[103] et feris volucribusque laceranda .

[104] quam ob rem pudor Romani nominis proprius[105], qui saepe res perditas servavit in proeliis[106], tune quoque subvenit, sed illo[107] tempore vi post vitam[108] erubescens, cum puderet vivos[109], tamquam puditurum esset extinctos. amplitudinem cavis eam[110] fecisse proditur[111], ut vehem faeni[112] large onustam[113] transmitteret.

Parva sunt cuncta, quae diximus, et omnia uni[114] comparanda miraculo, antequam nova attingam. M. Lepido Q. Catulo cos., ut constat inter diligentissimos auctores, domus pulchrior non fuit Romae quam Lepidi ipsius, at[115], Hercules[116], intra annos[117] xxxv eadem centensimum locum non optinuit[118].

computet in hac[119] aestimatione qui volet marmorum molem, opera pictorum, inpendia regalia et cum pulcherrima laudatissimaque certantes centum domus[120] posteaque ab innumerabilibus aliis in hunc[121] diem victas. profecto incendia[122] puniunt luxum, nec tamen effici[123] potest, ut mores aliquid ipso homine mortalius[124] esse intellegant.

[125] Sed omnes[126] eas duae domus[127] vicerunt. bis[128] vidimus urbem totam[129] cingi domibus principum Gai et Neronis, huius quidem, ne quid deesset[130], aurea[131]. nimirum sic habitaverant [132][133] illi, qui hoc imperium fecere tantum, ad devincendas [134] gentes triumphosque referendos ab aratro[135] aut foco exeuntes, quorum agri quoque minorem modum optinuere quam sellaria[136] istorum!

[137] subit[138] vero cogitatio, quota portio harum fuerint areae illae, quas invictis imperatoribus decernebant publice ad exaedificandas[139] domos; sumnmusque illarum honos erat, sicut in P.[140] Valerio Publicola, primo consule cum L.[141] Bruto, post tot[142] merita et fratre[143] eius, qui bis in eodem magistratu Sabinos devicerat, adici decreto, ut domus eorum fores extra aperirentur[144] et ianua in publicum [145] reiceretur[146]. hoc erat clarissimum[147] insigne inter triumphales quoque domos.

[148] Non patiar[149] istos duos[150] ne hac quidem gloria famae frui, docebimusque etiam insaniam eorum victam privatis opibus[151] M. Scauri[152], cuius nescio an aedilitas maxime prostraverit mores[153] maiusque[154] sit Sullae[155] malum tanta privigni[156] potentia quam proscriptio tot milium.

[157] in aedilitate hic sua[158] fecit opus maximum omnium, quae umquam fuere humana manu facta, non temporaria mora[159], verum etiam aeternitatis destinatione[160]. theatrum hoc fuit; scaena ei triplex in[161] altitudinem[162] CCCLX columnarum in ea[163] civitate, quae sex Hymettias[164] non tulerat sine probro civis amplissimi [165]. ima[166] pars scaenae e[167] marmore fuit, media[168] e vitro, inaudito etiam postea genere luxuriae, summa e[169] tabulis inauratis; columnae, ut diximus, imae duodequadragenum[170] pedum.

signa aerea inter columnas, ut indicavimus, fuerunt III[171] numero[172]; cavea ipsa cepit hominum LXXX[173],[174] cum Pompeiani theatri totiens multiplicata urbe tantoque maiore populo sufficiat large XXXX[175] sedere[176]. relicus[177] apparatus tantus Attalica veste, tabulis pictis, cetero choragio[178] fuit, ut, in Tusculanam villam reportatis quae superfluebant cotidiani usus deliciis, incensa villa ab iratis[179] servis[180] concremaretur HS |CCC|[181].

Aufert[182] animum et a destinato[183] itinere degredi[184] cogit contemplatio tam prodigae mentis aliamque[185] conectit[186] maiorem [187] insaniam e ligno. C. Curio[188], qui bello civili in Caesarianis partibus obiit[189], funebri[190] patris munere cum opibus apparatuque non posset[191] superare Scaurum—unde enim illi vitricus Sulla[192] et Metella[193] mater proscriptionum[194] sectrix? unde M. Scaurus pater, totiens princeps civitatis et Mariani[195] sodalicii[196] rapinarum[197] provincialium[198] sinus? cum iam ne[199] ipse quidem Scaurus sibi par[200] esse posset[201], quando hoc certe incendi illius praemium habuit convectis ex orbe terrarum rebus, ut nemo postea par esset insaniae

illi—ingenio ergo[202] uteindum[203] suo[204] Curioni et aliquid[205]excogitandum fuit. operae pretium est scire, quid invenerit, et gaudere moribus nostris ac verso[206] modo nos vocare maiores. theatra iuxta duo fecit amplissima[207] ligno, cardinum singulorum versatili[208] suspensa libramento, in quibus utrisque antemeridiano ludorum spectaculo edito[209] inter sese aversis, ne invicem obstreperent[210] scaenae[211], repente circumactis—ut constat[212], post primos[213] dies etiam sedentibus [214] aliquis[215]—, cornibus[216] in se coeuntibus faciebat amphitheatrum gladiatorumque proelia[217] edebat, ipsum magis auctoratum populum Romanum circumferens.

quid enim miretur quisque in hoc primum, inventorem an inventum, artificem an auctorem, ausum aliquem hoc excogitare an suscipere an iubere[218]? super omnia erit populi sedere ausi[219] furor tam infida instabilique sede. en hic est ille terrarum victor et totius domitor orbis, qui gentes[220], regna diribet[221], iura exteris[222] mittit[223], deorum quaedam immortalium generi humano portio, in machina pendens et ad periculum suum plaudens!

quae vilitas animarum ista aut[224] quae querella[225] de Cannis! quantum mali potuit accidere! hauriri urbes terrae hiatibus publicus mortalium dolor est: ecce[226] populus Romanus universus, veluti duobus navigiis inpositus , binis cardinibus sustinetur et se ipsum depugnantem spectat, periturus momento aliquo luxatis machinis!

et per hoc quaeritur[227] tribuniciis[228] contionibus gratia, ut pensiles[229] tribus quatiat[230], in rostris quid non ausurus apud eos, quibus hoc persuaserit! vere[231] namque confitentibus populus Romanus funebri munere ad tumulum[232] patris eius depugnavit universus. variavit hanc suam magnificentiam fessis turbatisque cardinibus et amphitheatri[233] forma custodita novissimo die diversis[234] duabus per medium scaenis athletas edidit raptisque e[235] contrario repente pulpitis eodem die victores e[236] gladiatoribus suis produxit. nec fuit rex Curio aut gentium imperator, non opibus insignis, ut qui nihil in censu habuerit praeter discordiam principum.

[237] Sed dicantur vera[238] aestimatione invicta miracula. Q.[239] Marcius Rex, iussus[240] a senatu aquarum Appiae[241], Anienis[242], Tepulae[243] ductus reficere[244], novam a nomine suo appellatam cuniculis per montes actis intra praeturae suae tempus adduxit; Agrippa vero in aedilitate adiecta Virgine aqua ceterisque[245] conrivatis atque emendatis lacus[246] DCC fecit praeterea salientes[247] D[248], castella CXXX[249], complura[250] et[251] cultu magnifica, operibus iis signa CCC aerea aut marmorea inposuit, columnas[252] e marmore CCCC eaque omnia annuo spatio. adicit ipse[253] aedilitatis suae conmemoratione et ludos diebus undesexaginta factos et gratuita praebita balinea CLXX, quae nunc[254] Romae ad infinitum auxere numerum.

[255]—Vicit antecedentes aquarum ductus novissimum inpendium operis incohati[256] a C. Caesare et peracti a Claudio[257], quippe a XXXX[258] lapide ad eam excelsitatem, ut[259] omnes[260] urbis montes lavarentur[261], influxere Curtius atque Caeruleus[262] fontes et Anien[263] novus[264], erogatis[265] in id opus HS |MMM|[266] D.

quod si quis diligentius aestumaverit abundantiam aquarum[267] in publico, balineis[268], piscinis, euripis, domibus, hortis, suburbanis villis, spatia aquae[269] venientis[270], exstructos arcus[271], montes perfossos[272], convalles aequatas, fatebitur nil magis mirandum fuisse in toto orbe terrarum .

[273]—Eiusdem Claudi inter maxime[274] memoranda equidem duxerim, quamvis destitutum successoris odio, monte perfossum ad lacum Fucinum emittendum inenarrabili profecto [275] impendio[276] et operarum multitudine per tot annos, cum aut conrivatio aquarum, qua terrenus mons erat, egereretur in verticem[277] machinis[278] aut silex caederetur[279] quantaque [280] intus in tenebris fierent, quae neque concipi animo nisi ab iis, qui videre, neque enarrari humano sermone possunt!

[281] nam portus[282] Ostiensis[283] opus praetereo[284], item[285] vias per[286] montes[287] excisas[288], mare Tyrrhenum[289] a Lucrino molibus seclusum, tot pontes tantis inpendiis factos. et inter plurima alia Italiae ipsius[290] miracula marmora[291] in lapicidinis[292] crescere auctorest Papirius Fabianus, naturae rerum peritissimus, exemptores quoque adfirmant compleri sponte illa montium ulcera. quae si vera sunt, spes est numquam defutura[293] luxuriae[294].

Reader settings

Side Panel

Text SizeRelative to your text size
85%

Textual Aids

Touch Navigation