Appearance

Theme

Reading text

Font
Size
100%
Spacing
Contrast
normal

Gallia est omnis dīvīsa in partēs trēs, quārum ūnam incolunt Belgae.

Issues / Feedback

This report will be visible to the general public on our GitHub issue tracker. Please do not submit private or sensitive information.
Only needed if you want updates or clarification on GitHub.
Book 1
Book 2
Chapter 1§ 2.1 Chapter 2§ 2.2 Chapter 3§ 2.3 Chapter 4§ 2.4 Chapter 5§ 2.5 Chapter 6§ 2.6 Chapter 7§ 2.7 Chapter 8§ 2.8 Chapter 9§ 2.9 Chapter 10§ 2.10 Chapter 11§ 2.11 Chapter 12§ 2.12 Chapter 13§ 2.13 Chapter 14§ 2.14 Chapter 15§ 2.15 Chapter 16§ 2.16 Chapter 17§ 2.17 Chapter 18§ 2.18 Chapter 19§ 2.19 Chapter 20§ 2.20 Chapter 21§ 2.21 Chapter 22§ 2.22 Chapter 23§ 2.23 Chapter 24§ 2.24 Chapter 25§ 2.25 Chapter 26§ 2.26 Chapter 27§ 2.27 Chapter 28§ 2.28 Chapter 29§ 2.29 Chapter 30§ 2.30 Chapter 31§ 2.31 Chapter 32§ 2.32 Chapter 33§ 2.33 Chapter 34§ 2.34 Chapter 35§ 2.35 Chapter 36§ 2.36 Chapter 37§ 2.37 Chapter 38§ 2.38 Chapter 39§ 2.39 Chapter 40§ 2.40 Chapter 41§ 2.41 Chapter 42§ 2.42 Chapter 43§ 2.43 Chapter 44§ 2.44 Chapter 45§ 2.45 Chapter 46§ 2.46 Chapter 47§ 2.47 Chapter 48§ 2.48 Chapter 49§ 2.49 Chapter 50§ 2.50 Chapter 51§ 2.51 Chapter 52§ 2.52 Chapter 53§ 2.53 Chapter 54§ 2.54 Chapter 55§ 2.55 Chapter 56§ 2.56 Chapter 57§ 2.57 Chapter 58§ 2.58 Chapter 59§ 2.59 Chapter 60§ 2.60 Chapter 61§ 2.61 Chapter 62§ 2.62 Chapter 63§ 2.63 Chapter 64§ 2.64 Chapter 65§ 2.65 Chapter 66§ 2.66 Chapter 67§ 2.67 Chapter 68§ 2.68 Chapter 69§ 2.69 Chapter 70§ 2.70 Chapter 71§ 2.71 Chapter 72§ 2.72 Chapter 73§ 2.73 Chapter 74§ 2.74 Chapter 75§ 2.75 Chapter 76§ 2.76 Chapter 77§ 2.77 Chapter 78§ 2.78 Chapter 79§ 2.79 Chapter 80§ 2.80 Chapter 81§ 2.81 Chapter 82§ 2.82 Chapter 83§ 2.83 Chapter 84§ 2.84 Chapter 85§ 2.85 Chapter 86§ 2.86 Chapter 87§ 2.87 Chapter 88§ 2.88 Chapter 89§ 2.89 Chapter 90§ 2.90 Chapter 91§ 2.91 Chapter 92§ 2.92 Chapter 93§ 2.93 Chapter 94§ 2.94 Chapter 95§ 2.95 Chapter 96§ 2.96 Chapter 97§ 2.97 Chapter 98§ 2.98 Chapter 99§ 2.99 Chapter 100§ 2.100 Chapter 101§ 2.101 Chapter 102§ 2.102 Chapter 103§ 2.103 Chapter 104§ 2.104 Chapter 105§ 2.105 Chapter 106§ 2.106 Chapter 107§ 2.107 Chapter 108§ 2.108 Chapter 109§ 2.109
Book 3
Book 4
Book 5
Book 6
Book 7
Book 8
Book 9
Book 10
Book 11
Book 12
Book 13
Book 14
Book 15
Book 16
Book 17
Book 18
Book 19
Book 20
Book 21
Book 22
Book 23
Book 24
Book 25
Book 26
Book 27
Book 28
Book 29
Book 30
Book 31
Book 32
Book 33
Book 34
Book 35
Book 36
Book 37
Pliny the Elder · Naturalis Historia

Book 22, Chapter 22

Text kindly provided by Perseus

[1] Picris ab insigni amaritudine[2] cognominatur, ut diximus, folio rotundo. tollit eximie verrucas. thesium[3] quoque non dissimili amaritudine est, sed[4] purgat alvum, in quem usum teritur ex aqua.

[5][6] Asphodelum de clarissimis herbarum, ut[7] quod[8] heroion[9] aliqui appellaverint[10], Hesiodus et in silvis[11] nasci dixit, Dionysius[12] marem ac feminam esse. defectis corporibus et phthisicis constat bulbos eius cum tisana decoctos aptissime dari[13], panemque ex his cum farina subactis saluberrimum esse. Nicander et contra serpentes ac scorpiones vel caulem, quem anthericum vocavimus,[14] vel semen vel bulbos dedit in vino tribus drachmis substravitque somno contra hos metus.

datur et contra venenata marina et contra scolopendras terrestres. cocleae mire in Campania[15] caulem[16] eum persequuntur et sugendo arefaciunt. folia quoque inlinuntur venenatorum[17] vulneribus ex vino. bulbi nervis articulisque[18] cum polenta tunsi inlinuntur . prodest et concisis ex aceto lichenas fricare[19], item ulceribus putrescentibus ex aqua inponere[20], mammarum quoque et testium inflanmationibus.

decocti in faece vini oculorum epiphoris supposito linteolo medentur. fere in quocumque morbo magis decoctis[21] utuntur, item ad tibiarum taetra ulcera rimasque corporum quacumque in parte farina arefactorum[22]. autumno autem colliguntur, cum plurimum valent[23]. sucus quoque ex[24] tusis[25] expressus aut decoctis[26] utilis fit corporis dolori[27] cum melle, idem odorem[28] corporis iucundum affectantibus[29] cum iri arida et salis exiguo.

folia et supra dictis medentur et strumis, panis, ulceribus in facie decocta in vino. cinis e radice alopecias emendat et rimas pedum sedisque[30], decoctae[31] radicis in oleo[32] sucus[33] perniones et[34] amlbusta[35] et gravitatem[36] aurium; infunditur a contraria aure in dolore dentium. prodest et urinae pota modice radix et menstruis et lateris doloribus , item ruptis, convulsis, tussibus, drachmae pondere in vino pota. eadem et vomitiones adiuvatcommanducata .

semine sumpto turbatur venter. Chrysermus[37] et parotidas in vino decocta radice curavit, item strumas admixta cachry ex vino. quidam aiunt, si inposita radice pars eius in fumo[38] suspendatur quartoque die solvatur, una cum radice arescere strumam. Diocles[39] ad podagras utroque modo, cocta crudaque, usus est, ad perniones[40] decocta[41][42] ex oleo; dedit et suffusis felle in vino et hydropicis . venerem quoque concitari[43] cum vino et melle perunctis aut bibentibus tradidere[44].

Xenocrates et lichenas, psoras, lepras[45] radice in aceto decocta tolli dicit, item suco cum[46] hyoscyamo et pice liquida alarum quoque et feminum vitia; et capillum[47] crispiorem fieri, raso prius capite, si radice ea fricetur, Simos[48] lapides renium in vino decocta potaque[49] eximi[50]. Hippocrates semine ad impetus lienis dari censet. iumentorum quoque ulcera ac scabiem radix inlita aut decoctae[51] sucus ad pilum reducit. mures eadem fugantur, caverna praeclusa moriuntur.

[52] Asphodelum ab Hesiodo quidam halimon[53] appellari existimavere, quod falsum arbitror; est enim suo nomine halimon, non parvi et ipsum erroris inter auctores. alii enim[54] fruticem esse dicunt densum, candidum, sine spina, foliis oleae, sed mollioribus[55]; coqui haec ciborum gratia, radice[56] tormina discuti[57] drachmae[58] pondere in aqua mulsa pota, item rupta, convulsa[59].

[60] alii olus maritimum esse dixere salsum[61] et inde nomen, foliis in rotunditatem longis, laudatum in cibis. duorum praeterea generum, silvestre et mitius, utrumque prodesse dysintericis etiamn exulceratis[62] cum pane, stomacho vero ex aceto. ulceribus vetustis inlini crudum[63] et vulnerum recentium impetus lenire et luxatorum[64] pedum ac vesicae dolores. silvestri tenuiora folia, sed in iisdem remediis effectus maiores et[65] in sananda hominum ac pecorum scabie.

praeterea nitorem corpori[66] fieri dentibusque candorem, si fricentur radice ea, semine linguae subdito sitim non sentiri. hoc quoque mandi et utraque etiam condiri. Crateuas tertium quoque genus[67] tradidit longioribus foliis et hirsutioribus[68], odore cupressi, nasci sub hedera maxime, prodesse opisthotonis[69], contractionibus nervorum tribus obolis in sextarium[70] aquae.

[71] Acanthi, topiariae[72] et urbanae herbae[73] lato longoque [74] folio crepidines marginum adsurgentiumque pulvinorum toros vestientis[75], duo genera sunt: aculeatum et crispum, quod brevius, alterum leve, quod aliqui[76] paederota [77] vocant, alii melamphyllum. huius radices ustis luxatisque mire prosunt, item ruptis, convulsis, et phthisin metuentibus, id coctae[78] cibo, maxime tisana[79]. podagris quoque inlinuntur tritae et calefactae, e sale calidis[80].

[81] Bupleuron in sponte nascentium olerum numero Graeci habent, caule cubitali[82], foliis multis longisque, capite aneti, laudatum in cibis[83] ab Hippocrate[84], in medicina Glaucone[85] et Nicandro. semen contra serpentes valet. folia ad secundas feminarum vel sucum ex vino inlinunt, et strumis folia cum sale et vino. radix contra serpentes datur in vino et urinae ciendae[86].

[87] Buprestim magna[88] inconstantia Graeci in laudibus ciborum etiam habuere, iidemque remedia tamquam contra venenum prodiderunt[89]. et ipsum nomen indicio est bourn certe venenum esse, quos[90] dissilire[91] degustata[92] fatentur. quapropter nec de hac plura dicemus[93]. est vero causa, quare[94] venena monstremus inter gramineas coronas! nisi[95] libidinis causa expetenda alicui videtur, quam non aliter magis accendi putant quam pota ea[96].

[97] Elaphoboscon ferulaceum est, geniculatum digiti[98] crassitudine, semine[99] corymbis dependentibus silis[100] effigie, set non amaris[101], foliis olusatri. et hoc laudatum in cibis —[102]quippe etiam[103] conditum prorogatur—, ad urinam ciendam , lateris dolores sedandos, rupta, convulsa sananda, inflationes discutiendas colique tormenta[104], contra[105] serpentium omniumque aculeatorum ictus, quippe fama est, hoc pabulo[106] cervos resistere serpentibus. fistulas[107] quoque radix nitro addito inlita sanat, siccanda autem in eo[108] usu[109] prius est, ne suco suo madeat[110], qui contra serpentium ictus non[111] facit deteriorem eam[112].

[113] Scandix quoque in olere silvestri a[114] Graecis ponitur , ut Ophion[115] et Erasistratus tradunt. item decocta alvum sistit, semine singultus confestim ex aceto sedat. inlinitur ambustis, urinas ciet. decoctae sucus prodest stomacho, iocineri, renibus, vesicae. haec est quam Aristophanes Euripidi poetae obicit ioculariter: matrem eius ne olus[116] quidem legitimum venditasse, sed scandicem.

[117] eadem erat enthryscum[118], si teneriora[119] folia et odoratiora haberet. peculiaris[120] laus eius[121], quod fatigato venere corpori[122] succurrit marcentesque iam senio[123] coitus excitat. sistit profluvia[124] alba feminarum.

Et iasine[125] olus silvestre habetur, in terra repens, cum lacte multo[126], florem fert candidum; conchylium[127] vocant. et huius eadem commendatio ad stimulandos coitus. cruda[128] ex aceto[129] in cibis et mulieribus lactis ubertatem praestat. Salutaryis est[130] phthisin sentientibus. infantium capiti[131] inlita nutrit capillum tenacioremque[132] eius cutem efficit.

[133] Estur[134] et caucalis[135] feniculo similis, brevi[136] caule, flore candido, cordi utilis. sucus quoque eius bibitur, stomacho perquam commendatus[137] et urinae calculisque et harenis pellendis et vesicae[138] pruritibus[139]. extenuat et lienis, iocineris reniumque[140] pituitas. semen menses feminarum adiuvat[141] bilemque[142] a partu siccat. datur et contra profluvia geniturae viris. Chrysippus et conceptionibus earn putat conferre multum. bibitur in vino ieiunis. inlinitur et contra venena marinorum[143], sicut Petrichus[144] in carmine suo significat.

[145] His adnumerant et sium[146] latius apio, in aqua nascens, pinguius nigriusque, copiosum semine, sapore nasturtii. prodest urinis, renibus, lienibus mulierumque mensibus, sive ipsum[147] in cibo sumptum sive ius[148] decocti sive semine in vino[149] drachmis duabus. calculos rumpit aquisque, quae[150] gignunt eos, resistit. dysintericis prodest infusum, item inlitum lentigini[151] et mulierum vitiis in facie noctu inlitum[152], lomentoque[153] cutem emendat et ramices lenit, equorum etiam scabiem.

[154] Sillybum[155] chamaeleonti[156] albo similem, aeque spinosam , ne in Cilicia quidem aut Syria aut Phoenice, ubi nascitur, coquere[157] tanti est. ita[158] operosa eius culina traditur . in medicina nullum usum habet.

[159] Scolymum quoque in cibos recipit[160] oriens et alio nomine limoniam appellat[161]. frutex est numquam[162] cubitali altior tristisque[163] foliorum aculeis[164], radice nigra, sed dulci, Eratostheni quoque laudata in pauperis[165] cena. urinam ciere praecipue traditur, sanare lichenas et lepras ex aceto, venerem stimulare in vino Hesiodo et Alcaeo testibus, qui florente[166] ea[167] cicadas acerriini cantus esse et mulieres libidinis avidissimas virosque in coitum pigerrimos scripsere , velut providentia naturae hoc adiumento tunc valentissimo .

item[168] graveolentiam[169] alarum emendat radicis emedullatae uncia, in vini[170] Falerni heminis tribus decocta ad tertias[171] et a[172] balineo ieiuno itemque post[173] cibum cyathis singulis[174] pota. mirum est, quod Xenocrates promittit experimento, vitium id ex alis[175] per urinam effluere.

[176] Estur et soncos[177]—ut quem Theseo apud Callimachum adponat[178] Hecale[179]—uterque, albus et niger. lactucae similes[180] ambo, nisi spinosi essent, caule cubitali, anguloso, intus cavo[181], sed qui fractus copioso lacte manet. albus, cui[182] e lacte nitor[183], utilis orthopnoicis lactucarum modo ex embammate[184]. Erasistratus[185] calculos[186] per urinam pelli[187] eo monstrat et oris graveolentiam commanducato[188] corrigi [189].

sucus trium[190] cyathorum mensura in vino albo et oleo calefactus adiuvat partus ita, ut a potu[191] ambulent gravidae. datur[192] et in sorbitione. ipse caulis[193] decoctus[194] facit lactis abundantiam nutricibus coloremque meliorem infantium, utilissimus his, quae[195] lac sibi coire sentiant. instillatur auribus sucus, calidusque in stranguria bibitur cyathi mensura et in stomachi rosionibus cum semine cucumeris nucleisque pineis.

inlinitur et sedis collectionibus. bibitur contra serpentes scorpionesque, radix vero inlinitur. eadem decocta in oleo et[196] punici mali calyce[197], aurium morbis [198] praesidium est. haec omnia ex albo. Cleemporus nigro prohibet vesci ut morbos faciente, de albo consentiens . Agathocles etiam contra sanguinem tauri demonstrat sucum[199] eius, refrigeratoriam tamen vim esse convenit nigro et hac causa inponendum cum polenta. Zenon[200] radicem [201] albi in[202] stranguria suadet[203].

[204] Condrion sive condrille[205] folia habet intubi, circumrosis similia, caulem minus pedalem[206], suco madentem amaro, radice fabae simili, aliquando numerosa[207]. habet proximam terrae mastichen[208] tuberculo fabae, quae adposita feminarum menses[209] trahere dicitur. tusa cum radicibus tota dividitur in pastillos contra serpentes, argumento probabili [210], siquidem mures agrestes laesi ab his[211] hanc esse[212] dicuntur. sucus ex vino coctae alvum sistit. eadem palpebrarum pilos inordinatissimos pro cummi[213] efficacissime regit. Dorotheus stomacho et concoctionibus utilem carminibus suis pronuntiavit. alioqui[214] feminis et oculis generationique [215] virorum contrariam putavere.

Inter ea, quae temere manduntur, et[216] boletos merito posuerim, opimi[217] quidem hos[218] cibi, sed[219] inmenso exemplo in crimen adductos[220], veneno Tiberio Claudio principi per[221] hanc occasionem ab[222] coniuge[223] Agrippina dato, quo facto illa terris venenum alterum sibique ante omnes Neronem suum[224] dedit. quorundam ex iis[225] facile[226] noscuntur venena diluto rubore, rancido aspectu, livido[227] intus colore, rimosa stria, pallido per ambitum labro.

non sunt haec in quibusdam , siccique[228] et veris[229] similes[230], veluti guttas in vertice albas ex tunica sua gerunt. vulvam enim terra ob hoc prius[231] gignit, ipsum postea in vulva, ceu[232] in ovo est luteum. nec tunicae minor[233] gratia in cibo infantis[234] boleti. rumpitur haec primo nascente, mox increscente[235] in pediculi[236] corpus absumitur, rarumque ut[237] geminus[238] ex uno pede.

[239] origo prima causaque e[240] limo et acescente suco madentis terrae ant radicis[241] fere glandiferae[242], initioque spuma lentior, dein corpus membranae simile, mox partus, ut diximus. illa[243] pernicialia[244] quot[245] probandi[246] alia allis signa![247] si caligaris[248] clavus ferrive[249] aliqua robigo aut panni marcor adfuerit[250] nascenti , omnem ilico sucum alienum saporemque in venenum [251] concoqui[252] deprehendisse qui[253] nisi[254] agrestes possunt atque[255] qui[256] colligunt[257] ipsi?

[258] alia vitia ne hi quidem[259], si serpentis caverna iuxta fuerit, si patescentem[260] primo adhalaverit , capaci venenorum cognatione ad virus accipiendum. itaque caveri conveniat[261] prius, quam se condant serpentes. signa erunt[262] tot herbae, tot arbores fruticesque ab emersu[263] earum ad latebram usque vernantes et vel fraxini tantum folia nec postea nascentia nec ante decidentia. et boletis quidem ortus occasusque omnis intra[264] dies septem est.

Reader settings

Side Panel

Text SizeRelative to your text size
85%

Textual Aids

Touch Navigation