Appearance

Theme

Reading text

Font
Size
100%
Spacing
Contrast
normal

Gallia est omnis dīvīsa in partēs trēs, quārum ūnam incolunt Belgae.

Issues / Feedback

This report will be visible to the general public on our GitHub issue tracker. Please do not submit private or sensitive information.
Only needed if you want updates or clarification on GitHub.
Book 1
Book 2
Chapter 1§ 2.1 Chapter 2§ 2.2 Chapter 3§ 2.3 Chapter 4§ 2.4 Chapter 5§ 2.5 Chapter 6§ 2.6 Chapter 7§ 2.7 Chapter 8§ 2.8 Chapter 9§ 2.9 Chapter 10§ 2.10 Chapter 11§ 2.11 Chapter 12§ 2.12 Chapter 13§ 2.13 Chapter 14§ 2.14 Chapter 15§ 2.15 Chapter 16§ 2.16 Chapter 17§ 2.17 Chapter 18§ 2.18 Chapter 19§ 2.19 Chapter 20§ 2.20 Chapter 21§ 2.21 Chapter 22§ 2.22 Chapter 23§ 2.23 Chapter 24§ 2.24 Chapter 25§ 2.25 Chapter 26§ 2.26 Chapter 27§ 2.27 Chapter 28§ 2.28 Chapter 29§ 2.29 Chapter 30§ 2.30 Chapter 31§ 2.31 Chapter 32§ 2.32 Chapter 33§ 2.33 Chapter 34§ 2.34 Chapter 35§ 2.35 Chapter 36§ 2.36 Chapter 37§ 2.37 Chapter 38§ 2.38 Chapter 39§ 2.39 Chapter 40§ 2.40 Chapter 41§ 2.41 Chapter 42§ 2.42 Chapter 43§ 2.43 Chapter 44§ 2.44 Chapter 45§ 2.45 Chapter 46§ 2.46 Chapter 47§ 2.47 Chapter 48§ 2.48 Chapter 49§ 2.49 Chapter 50§ 2.50 Chapter 51§ 2.51 Chapter 52§ 2.52 Chapter 53§ 2.53 Chapter 54§ 2.54 Chapter 55§ 2.55 Chapter 56§ 2.56 Chapter 57§ 2.57 Chapter 58§ 2.58 Chapter 59§ 2.59 Chapter 60§ 2.60 Chapter 61§ 2.61 Chapter 62§ 2.62 Chapter 63§ 2.63 Chapter 64§ 2.64 Chapter 65§ 2.65 Chapter 66§ 2.66 Chapter 67§ 2.67 Chapter 68§ 2.68 Chapter 69§ 2.69 Chapter 70§ 2.70 Chapter 71§ 2.71 Chapter 72§ 2.72 Chapter 73§ 2.73 Chapter 74§ 2.74 Chapter 75§ 2.75 Chapter 76§ 2.76 Chapter 77§ 2.77 Chapter 78§ 2.78 Chapter 79§ 2.79 Chapter 80§ 2.80 Chapter 81§ 2.81 Chapter 82§ 2.82 Chapter 83§ 2.83 Chapter 84§ 2.84 Chapter 85§ 2.85 Chapter 86§ 2.86 Chapter 87§ 2.87 Chapter 88§ 2.88 Chapter 89§ 2.89 Chapter 90§ 2.90 Chapter 91§ 2.91 Chapter 92§ 2.92 Chapter 93§ 2.93 Chapter 94§ 2.94 Chapter 95§ 2.95 Chapter 96§ 2.96 Chapter 97§ 2.97 Chapter 98§ 2.98 Chapter 99§ 2.99 Chapter 100§ 2.100 Chapter 101§ 2.101 Chapter 102§ 2.102 Chapter 103§ 2.103 Chapter 104§ 2.104 Chapter 105§ 2.105 Chapter 106§ 2.106 Chapter 107§ 2.107 Chapter 108§ 2.108 Chapter 109§ 2.109
Book 3
Book 4
Book 5
Book 6
Book 7
Book 8
Book 9
Book 10
Book 11
Book 12
Book 13
Book 14
Book 15
Book 16
Book 17
Book 18
Book 19
Book 20
Book 21
Book 22
Book 23
Book 24
Book 25
Book 26
Book 27
Book 28
Book 29
Book 30
Book 31
Book 32
Book 33
Book 34
Book 35
Book 36
Book 37
Pliny the Elder · Naturalis Historia

Book 17, Chapter 22

Text kindly provided by Perseus

De pastinatione dictum est; sulco latitudo palae satis est, scrobibus ternorum pedum in quamque partem. [1] altitudo in quocumque genere tripedalis, ideo nec vitis minor transferri debet, exstatura etiamnum[2] duabus gemmis .

[3] emolliri terram minutis in scrobe imo sulcis[4] fimoque misceri necessarium. clivosa altiores scrobes poscunt, praeterea pulvinatis a devexitate labris. qui ex his longiores fient, ut vites binas accipiant e diverso, alvei[5] vocabuntur . esse vitis radicem in medio scrobe oportet, sed ipsam innixam solido in orientem aequinoctialem spectare, adminicula prima e calamo accipere;

[6] vineas limitari decumano XVIII pedum latitudinis ad contrarios vehiculorum transitus, aliisque traversis limitibus denum pedum distingui per media iugera aut, si maior modus sit, totidem pedum cardine, quot[7] decumano, limitari, semper vero quintanis [8] semitari[9], hoc est ut[10] quinto quoque palo singulae iugo paginae includantur; <8> solo spisso non nisi repastinato nec nisi viveradicem seri, tenero et soluto vel malleolum[11] sulco vel scrobe.

in colles sulcos agere traversos melius quam pastinare, ut defluvia transtris[12] eorum contineantur; aquoso caelo vel sicco[13] solo malleolos[14] serere[15] autumno, nisi si tractus ratio mutabit[16]. siccus enim et calidus autumno poscet[17], umidus frigidusque etiam veris exitu. in arido solo viveradix quoque frustra seritur, male et in siccis malleolus, nisi post imbrem, at in riguis vel frondens vitis et usque ad solstitium recte, ut in Hispania . quiescere ventos[18] sationis die utilissimum. plerique austros optant, Cato abdicat.

<9> Interesse medio temperamento inter binas vites oportet pedes quinos, minimum autem laeto solo pedes quaternos, tenui plurimum octonos—Umbri et Marsi ad vicenos intermittunt arationis gratia in his, quae vocant porculeta[19] —, pluvio et caliginoso tractu rariores poni, sicco densiores[20].

[21] subtilitas parsimoniae conpendia invenit, cum vinea in pastinato seratur, obiter seminarium faciendi, ut et viveradix loco suo et malleolus, qui transferatur, inter vites et ordines seratur, quae ratio in iugero circiter XVI[22] viveradicum donat. interest autem[23] biennium fructus , quo tardius in sato provenit quam in tralato.

Viveradix posita in vinea post annum resecatur usque ad terram, ut unus tantum emineat oculus, adminiculo iuxta adfixo et fimo addito. simili modo et secundo anno reciditur viresque concipit et[24] intra se pascit suffecturas oneri. alias festinatione pariendi gracilis atque eiuncida[25], ni cohibeatur castigatione tali, in fetum exeat tota. nihil avidius nascitur ac, nisi ad pariendum vires serventur, tota fit[26] fetus.

<10> Pedamenta optuma, quae diximus, aut ridicae[27]e[28] robore oleaque, si non sint, pali e iunipero, cupresso, [29] laburno[30], sabuco. reliquorum generum[31] sudes omnibus annis reciduntur. saluberrima in iugo harundo conexa fasciculis[32] durat[33] annis quinis. cum breviores palmites sarmento iunguntur inter se funium modo, ex hoc arcus funeta dicuntur.

[34] <11> Tertius vineae annus palmitem velocem robustumque emittit et quem faciat aetas vitem. hic in iugum insilit . aliqui[35] tum excaecant eum supina falce auferendo oculos, ut longius evocent, noxia iniuria. utilior enim consuetudo pariendi[36] satiusque pampinos adiugatae[37] detergere usque quo placeat roborari eam.

sunt qui vetant tangi[38] proximo anno, quam[39] tralata sit, neque ante LX mensem falce curari[40], tune autem ad III gemmas recidi. alii et proximo quidem anno recidunt, sed ut ternos quaternosve singulis annis adiciant[41] articulos, quarto demum perducant ad iugum. id[42] utrimque[43] fructu[44] tardum, praeterea retorridum et nodosum[45] pumilionum[46] incremento. optimum autem matrem esse firmam, postea fetum audacem . nec tutum est quod cicatricosum, magno imperitiae errore;

[47] quidquid est tale, plagis nascitur, non e matre. totas habeat illa vires, dum roboratur, et annuos accipiet[48] tota fetus, cum permissum[49] fuerit nasci. nihil natura portionibus parit. quae[50] excreverit satis firma, protinus in iugo collocari debebit; si[51] etiamnum infirmior erit, sub ipso iugo hospitari recisa.

[52] viribus, non aetate, decernitur. temerarium est ante crassitudinem pollicarem viti imperare . sequente[53] anno palmites educentur[54] pro viribus matris singuli aut gemini. iidem et secuto, si coget infirmitas, nutriantur, tertioque demum II adiciantur. nec sunt plures quaternis umquam permittendi, breviterque non indulgendum et semper inhibenda fecunditas[55] est[56]. ea est natura, ut parere malit[57] quam vivere[58]. quidquid materiae adimitur, fructui accedit. illa semina[59] mavult quam fructum gigni, quoniam fructus caduca res est. sic perniciose luxuriat, nec ampliat se, sed egerit[60].

<12> Dabit consilium et soli natura. in macro, etiamsi vires habebit, recisa intra iugum moretur[61], ut omnis fetura sub eo exeat. minimum id esse debebit intervallum, ut attingat iugum speretque[62], non teneat, adeo[63] non recumbat in eo nec delicate se spargat. ita[64] temperetur hic modus, ut crescere etiamnum[65] malit[66] quam parere.

<13> Palmes duas tresve gemmas habere sub iugo debet, ex quibus materia[67] nascatur, tunc per iugum mergi[68] alligarique, ut sustineatur iugo, non pendeat, vinculo mox adstrictius[69] a tertia gemma alligari, quoniam et sic coercetur impetus materiae densioresque citra pampini exultant[70]. cacumen religari vetant. natura haec est: deiecta pars aut praeligata fructum dat, plurimumque ipsa curvatura. quod citra est, materiem emittit[71], offensante, credo, spiritu et illa quam diximus medulla. quae ita emicuerit materia[72] fructum dabit anno sequente.

[73] sic duo genera palmitum: quod e duro exit materiamque in proximum annum promittit , pampinarium vocatur aut[74], ubi supra cicatricem est, fructuarium; alterum ex anniculo palmite semper[75] fructuarium . relinquitur sub iugo et qui vocatur custos—hic est novellus palmes, non longior tribus gemmis—proximo anno materiam daturus, si vitis luxuria[76] se consumpserit, et alius iuxta eum, verrucae magnitudine, qui furunculus[77] appellatur, si forte custos fallat.

[78] <14> Vitis, antequam septumum annum a surculo conpleat , evocata ad fructum[79] eiuncescit[80] ac moritur. nec veterem placet palmitem in longum et ad quartum usque pedamentum emitti, quod[81] alii dracones, alii funiculos[82] vocant, ut faciant quae masculeta appellant. cum induruit[83] vitis, pessimum in vinea traducere.

[84] quinto anno et ipsi palmites intorquentur singulaeque singulis[85] materiae emittuntur ac deinde[86] proximis, prioresque amputantur. semper custodem relinqui melius, sed is proximus viti esse debet, nec longior quam dictum est, et, si luxuriaverint palmites,[87] intorqueri, ut IV materias vel II, si uniiuga[88] erit vinea, emittat.

[89] <15> Si per se vitis ordinabitur sine pedamento, qualecumque initio adminiculum desiderabit[90], dum stare condiscat[91] et recta surgere, cetera a primordio[92] eadem, dividi autem putatione pollices[93] in aequali examine undique , ne praegravet[94] fructus parte aliqua. obiter idem deprimens prohibebit in excelsum emicare[95]. huic vineae trium pedum altitudo excelsior nutat, ceteris a quinto, dum ne excedat hominis longitudinem iustam.

iis quoque, quae sparguntur in terra, breves[96] ad limitandum[97] caveas[98] circumdant, scrobibus per ambitum factis, ne vagi palmites inter se pugnent occursantes, maiorque pars terrarum ita supinam in tellure[99] vindemiam metit[100], siquidem et in Africa et in Aegypto Syriaque ac tota Asia et multis locis Europae hic mos praevalet.

[101] ibi ergo iuxta terram conprimi debet vitis, eodem modo et tempore nutrita radice, quo in iugata vinea, ut semper pollices tantum relinquantur[102], fertili solo cum tribus gemmis, graciliore binis[103], praestatque multos esse quam longos. quae de natura soli diximus, tanto potentiora sentientur, quanto propior fuerit uva terrae.

[104] <16> Genera separari ac singulis conseri tractus[105] utilissimum —mixtura enim generum etiam in vino, non modo in musto, discors—aut, si misceantur, non alia quam pariter maturescentia iungi necessarium. iuga altiora, quo laetior ager et quo planior, item roscido, nebuloso minusque ventoso conveniunt, contra humiliora gracili et arido et aestuoso[106] ventisque[107] exposito. iuga ad pedamentum quam artissimo nodo vinciri oportet, vitem levi[108] contineri. quae genera vitium et in quali solo caeloque essent conserenda , cum enumeraremus naturas earum et vinorum,[109] docuimus[110].

[111] <17> De reliquo cultu vehementer ambigitur. plerique aestate tota post singulos rores confodi iubent vineam, alii vetant gemmantem; decuti enim oculos tractuque[112] intrantium deteri, et ob id arcendum procul omne quidem pecus, sed maxime lanatum, quoniam facillime auferat gemmas. inimicos et pubescente uva rastros, satisque esse vineam ter anno confodi[113], ab aequinoctio verno ad vergiliarum exortum et canis ortu[114] et nigrescente acino.

[115] quidam ita determinant: veterem semel a vindemia ante brumam, cum alii ablaqueare et stercorare satis putent[116], iterum ab idibus Aprilibus[117], antequam concipiat[118], hoc est in VI idus Maias; dein prius quam florere incipiat et cum defloruerit et variante[119] se uva. peritiores adfirmant, si iusto saepius fodiatur, in tantum tenerescere acinos, ut rumpantur. quae fodiantur, ante ferventes horas diei fodiendas convenit , sicuti lutum neque arare neque fodere, fossione[120] pulverem excitatum contra soles nebulasque prodesse.

<18> Pampinatio verna in confesso est ab idibus Maiis, intra dies X, utique antequam florere incipiat, et eam[121] infra iugum debere fieri. de sequente variant sententiae. cum defloruerit, aliqui pampinandum putant, alii sub ipsa maturitate. sed de his Catonis praecepta decernent.[122] namque et putationum tradenda ratio est.

<19> Protinus hanc a vindemia, ubi caeli tepor indulget , adoriuntur. sed et in hoc[123] fieri numquam debet ratione naturae ante exortum aquilae, ut in siderum causis docebimus proximo volumine, immo vero favonio, quo- [124] niam[125] anceps culpa sit praeproperae festinationis. si saucias recenti medicina mordeat quaedam hiemis ruminatio, certum est gemmas earum frigore hebetari plagasque findi et caeli vitio exuri oculos lacrima destillante. nam gelu

fragiles fieri quis nescit[126]? operarum[127] ista conputatio est in latifundis[128], non legitima naturae festinatio. quo maturius putantur aptis diebus, eo plus materiae[129] fundunt; quo serius, eo fructum uberiorem. quare macras prius conveniet [130] putare, validas novissime, plagam omnem obliquam fieri, ut facile decidant imbres, et ad terram verti quam levissima cicatrice acie falcis exacuta[131] plagaque conlevata[132], recidi autem semper inter II gemmas, ne sit vulnus oculis[133] in recisa parte.

[134] nigram esse eam[135] existimant et, donec ad sincera veniatur, recidendam, quoniam e vitioso materia utilis non exeat. si macra vitis idoneos palmites non habeat, ad terram recidi eam novosque elici utilissimum, in pampinatione non hos[136] detrahere pampinos, qui cum uva sint; id enim et[137] uvas supplantat praeterquam in novella vinea. inutiles iudicantur in latere nati, non ab oculo, quippe etiam uva, quae nascatur[138] e duro, rigescente, ut nisi ferro detrahi non possit.

[139] pedamentum quidam inter II vites utilius putant statui, et facilius ablaqueantur ita, meliusque est uniiugae vineae, si tamen et ipsi iugo sint vires nec flatu[140] infesta regio. in quadripertita quam proximum oneri[141] adminiculum esse debet, ne tamen inpedimentum sentiat ablaqueatio, cubito abesse non amplius, ablaqueari autem prius quam putari iubent[142].

[143] <20> Cato de omni cultura vitium ita praecipit: Quam altissimam vineam facito alligatoque recte, dum ne nimium constringas. hoc modo eam curato: capita vitium per sementim ablaqueato. vineam[144] putatam[145] circumfodito, arare incipito, ultro citroque sulcos perpetuos ducito. vites teneras quam[146] primum propagato, sic occato[147]: veteres quam minimum castrato; potius, si opus erit, deicito biennioque post praecidito. vitem novellam resecari tum erit tempus, ubi valebit.

si vinea ab vite calvata[148] erit, sulcos interponito ibique vivam radicem[149] serito. umbram a sulcis[150] removeto, crebroque fodito. in vinea vetere serito ocinum, si macra erit—quod granum capit[151] ni serito[152]—, et circum capita addito stercus, paleas, vinaceas, aliquid horumce[153].

ubi vinea frondere coeperit, pampinato. vineas novellas alligato crebro, ne caulis[154] praefringatur, et quae iam in perticam ibit, eius pampinos teneros alligato leviter porrigitoque [155], uti[156] recte stent[157]. ubi uva varia[158] fieri coeperit,

[159] vites subligato[160].... <21> Vitis insitio una est per ver, altera cum[161] uva floret; ea optima est.—Vineam veterem si in alium locum transferre voles, dumtaxat bracchium crassam licebit. primum deputato; binas gemmas ne amplius relinquito . ex radicibus bene exfodito[162] et cave, ne[163] radices saucies[164]. ita uti fuerit, ponito in scrobe aut in sulco operitoque et bene occulcato, eodemque modo vineam statuito, alligato flexatoque[165], uti fuerit, crebroque fodito.—Ocinum, quod in vinea seri iubet, antiqui appellabant pabulum umbrae patiens, quod celerrime proveniat[166].

Reader settings

Side Panel

Text SizeRelative to your text size
85%

Textual Aids

Touch Navigation