Appearance

Theme

Reading text

Font
Size
100%
Spacing
Contrast
normal

Gallia est omnis dīvīsa in partēs trēs, quārum ūnam incolunt Belgae.

Issues / Feedback

This report will be visible to the general public on our GitHub issue tracker. Please do not submit private or sensitive information.
Only needed if you want updates or clarification on GitHub.
Book 1
Book 2
Chapter 1§ 2.1 Chapter 2§ 2.2 Chapter 3§ 2.3 Chapter 4§ 2.4 Chapter 5§ 2.5 Chapter 6§ 2.6 Chapter 7§ 2.7 Chapter 8§ 2.8 Chapter 9§ 2.9 Chapter 10§ 2.10 Chapter 11§ 2.11 Chapter 12§ 2.12 Chapter 13§ 2.13 Chapter 14§ 2.14 Chapter 15§ 2.15 Chapter 16§ 2.16 Chapter 17§ 2.17 Chapter 18§ 2.18 Chapter 19§ 2.19 Chapter 20§ 2.20 Chapter 21§ 2.21 Chapter 22§ 2.22 Chapter 23§ 2.23 Chapter 24§ 2.24 Chapter 25§ 2.25 Chapter 26§ 2.26 Chapter 27§ 2.27 Chapter 28§ 2.28 Chapter 29§ 2.29 Chapter 30§ 2.30 Chapter 31§ 2.31 Chapter 32§ 2.32 Chapter 33§ 2.33 Chapter 34§ 2.34 Chapter 35§ 2.35 Chapter 36§ 2.36 Chapter 37§ 2.37 Chapter 38§ 2.38 Chapter 39§ 2.39 Chapter 40§ 2.40 Chapter 41§ 2.41 Chapter 42§ 2.42 Chapter 43§ 2.43 Chapter 44§ 2.44 Chapter 45§ 2.45 Chapter 46§ 2.46 Chapter 47§ 2.47 Chapter 48§ 2.48 Chapter 49§ 2.49 Chapter 50§ 2.50 Chapter 51§ 2.51 Chapter 52§ 2.52 Chapter 53§ 2.53 Chapter 54§ 2.54 Chapter 55§ 2.55 Chapter 56§ 2.56 Chapter 57§ 2.57 Chapter 58§ 2.58 Chapter 59§ 2.59 Chapter 60§ 2.60 Chapter 61§ 2.61 Chapter 62§ 2.62 Chapter 63§ 2.63 Chapter 64§ 2.64 Chapter 65§ 2.65 Chapter 66§ 2.66 Chapter 67§ 2.67 Chapter 68§ 2.68 Chapter 69§ 2.69 Chapter 70§ 2.70 Chapter 71§ 2.71 Chapter 72§ 2.72 Chapter 73§ 2.73 Chapter 74§ 2.74 Chapter 75§ 2.75 Chapter 76§ 2.76 Chapter 77§ 2.77 Chapter 78§ 2.78 Chapter 79§ 2.79 Chapter 80§ 2.80 Chapter 81§ 2.81 Chapter 82§ 2.82 Chapter 83§ 2.83 Chapter 84§ 2.84 Chapter 85§ 2.85 Chapter 86§ 2.86 Chapter 87§ 2.87 Chapter 88§ 2.88 Chapter 89§ 2.89 Chapter 90§ 2.90 Chapter 91§ 2.91 Chapter 92§ 2.92 Chapter 93§ 2.93 Chapter 94§ 2.94 Chapter 95§ 2.95 Chapter 96§ 2.96 Chapter 97§ 2.97 Chapter 98§ 2.98 Chapter 99§ 2.99 Chapter 100§ 2.100 Chapter 101§ 2.101 Chapter 102§ 2.102 Chapter 103§ 2.103 Chapter 104§ 2.104 Chapter 105§ 2.105 Chapter 106§ 2.106 Chapter 107§ 2.107 Chapter 108§ 2.108 Chapter 109§ 2.109
Book 3
Book 4
Book 5
Book 6
Book 7
Book 8
Book 9
Book 10
Book 11
Book 12
Book 13
Book 14
Book 15
Book 16
Book 17
Book 18
Book 19
Book 20
Book 21
Book 22
Book 23
Book 24
Book 25
Book 26
Book 27
Book 28
Book 29
Book 30
Book 31
Book 32
Book 33
Book 34
Book 35
Book 36
Book 37
Pliny the Elder · Naturalis Historia

Book 18, Chapter 3

Text kindly provided by Perseus

[1] Iugum[2] vocabatur, quod uno iugo boum in die exarari posset; actus, in quo boves agerentur cum aratro uno impetu iusto. hic erat CXX pedum duplicatusque in longitudinem iugerum faciebat. dona amplissima imperatorum ac fortium civium quantum quis uno die plurimum circumaravisset, item quartarii[3] farris aut heminae[4], conferente populo.

cognomina etiam prima inde: Pilumni, qui pilum pistrinis invenerat, Pisonis a pisendo[5], iam Fabiorum , Lentulorum[6], Ciceronum, ut quisque aliquod optime genus sereret. Iuniorum e[7] familia[8] Bubulcum nominarunt, qui[9] bubus optime utebatur. quin et in sacris nihil religiosius confarreationis[10] vinculo erat, novaeque nuptae farreum praeferebant.

[11] agrum male colere censorium probrum iudicabatur, atque, ut refert Cato, cum virum bonum[12] laudantes[13] bonum agricolam[14] bonumque colonum dixissent, amplissime laudasse existimabantur. hinc et locupletes dicebant[15] loci, hoc est agri, plenos. pecunia ipsa a pecore appellabatur. etiam[16] nunc in tabulis censoriis pascua dicuntur omnia, ex quibus populus reditus habet, quia diu hoc solum vectigal fuerat. multatio quoque non[17] nisi ovium boumque inpendio dicebatur, non omittenda priscarum legum benivolentia: cautum quippe est, ne[18] bovem prius quam ovem nominaret, qui indiceret multam.

ludos boum causa celebrantes Bubetios[19] vocabant. Servius rex ovium boumque effigie primum aes[20] signavit. frugem quidem aratro quaesitam furtim noctu pavisse ac secuisse puberi[21] XII[22] tabulis capital[23] erat, suspensumque Cereri necari iubebant gravius quam in homicidio convictum, inpubem praetoris arbitratu verberari noxiamve duplionemve[24] decerni.

[25] iam distinctio honosque civitatis ipsius non aliunde erat. rusticae tribus laudatissimae eorum, qui rura haberent, urbanae[26] vero, in quas transferri ignominia esset, desidiae probro. itaque quattuor solae erant, a partibus urbis, in quis[27] habitabant, Suburana, Palatina, Collina, Esquilina. nundinis[28] urbem revisitabant et ideo comitia nundinis habere non licebat, ne plebes rustica avocaretur.

[29] quies somnusque in stramentis erat. gloriam denique ipsam a farris honore[30] adoriam appellabant. equidem ipsa etiam[31] verba priscae significationis admiror; ita enim est in commentariis pontificum: Augurio canario agendo dies constituantur, priusquam frumenta vaginis exeant nec[32] antequam in vaginas perveniant.

[33] Ergo his moribus non modo sufficiebant fruges Nulla[34] provinciarum pascente Italiam, verum etiam annonae vilitas incredibilis erat. Manius Marcius aedilis plebis[35] primum [36] frumentum populo in modios[37] assibus[38] datavit[39]. L[40]. Minucius Augurinus, qui Spurium Maelium[41] coarguerat, farris pretium in trinis nundinis ad assem redegit undecimus plebei tribunus, qua[42] de causa statua ei extra portam Trigeminam[43] a populo stipe conlata statuta est.

Seius[44] in aedilitate assibus populo frumentum praestitit, quam ob causam et ei statuae in Capitolio ac Palatio dicatae sunt, ipse supremo die populi umeris portatus in rogum est. quo vero[45] anno Mater deum advecta Romam[46] est, maiorem ea[47] aestate messem[48] quam antecedentibus annis decem factam esse tradunt.

[49] M. Varro auctor est, cum L. Metellus in triumpho plurimos duxit elephantos, assibus singulis farris modios fuisse, item vini congios ficique siccae pondo[50] XXX, olei pondo X, carnis pondo XII. nec e latifundiis singulorum contingebat arcentium vicinos, quippe etiam lege[51] Stolonis Licini incluso modo quingentorum iugerum , et ipso[52] sua lege damnato, cum substituta filii persona amplius possideret.

[53] luxuriantis iam rei p. fuit ista mensura. Mani quidem Curi post triumphos inmensumque terrarum adiectum[54] imperio nota contio[55] est: perniciosum intellegi civem, cui septem iugera non essent satis. haec autem mensura plebei post exactos reges adsignata est.

[56] quaenam ergo tantae ubertatis causa erat? ipsorum tunc manibus imperatorum colebantur agri, ut fas est credere, gaudente terra vomere laureato et triumphali aratore, sive illi eadem cura semina tractabant, qua bella, eademque diligentia arva disponebant, qua castra, sive honestis manibus omnia laetius proveniunt, quoniam et curiosius fiunt.

[57] serentem invenerunt dati honores Serranum , unde ei et[58] cognomen. aranti quattuor sua iugera in Vaticano, quae prata Quintia appellantur, Cincinnato[59] viator attulit dictaturam et quidem, ut traditur, nudo[60], plenoque[61] nuntius morarum[62]: Vela corpus, inquit, ut perferam senatus populique Romani mandata.

[63]tales tum etiam viatores erant, quod ipsum nomen inditum est subinde ex[64] agris senatum ducesque arcessentibus[65]. at nunc eadem illa vincti pedes, damnatae manus inscriptique vultus exercent, non tam surda tellure, quae parens appellatur colique dicitur et ipso[66] honore[67] his absumpto[68], ut[69] non invita[70] ea et indignante[71] credatur[72] id fieri. et nos[73] miramur ergastulorum non eadem emolumenta esse, quae fuerint imperatorum!

[74] Igitur[75] de cultura agri praecipere principale fuit etiam apud exteros, siquidem et reges fecere, Hiero, Philometor, Attalus, Archelaus, et duces, Xenophon et Poenus etiam Mago, cui quidem tantum honorem senatus noster habuit Carthagine capta, ut, cum regulis[76] Africae bibliothecas donaret, unius eius duodetriginta volumina censeret in Latinam linguam transferenda[77], cum iam M. Cato praecepta condidisset,

[78] peritisque Punicae[79] dandum negotium, in quo praecessit omnes vir clarissimae familiae D. Silanus. sapientiae[80] vero[81] auctores[82] et carminibus excellentes quique alii illustres viri conposuissent[83], quos sequeremur[84], praetexuimus hoc in volumine, non in grege[85] nominando M. Varrone, qui LXXXI[86] vitae annum agens de ea re prodendum putavit.

Reader settings

Side Panel

Text SizeRelative to your text size
85%

Textual Aids

Touch Navigation