periocha libri I
[I*. Adventus Aeneae in Italiam et res gestae. Ascani regnum Albae et
Silvi et deinceps Silviorum. Numitoris filia a Marte compressa nati
Romulus et Remus. Amulius obtruncatus. urbs a Romulo condita.
senatus lectus. cum Sabinis bellatum. spolia opima Feretrio Iovi
lata. in curias populus divisus. Fidenates, Veientes victi. Romulus
consecratus. Numa Pompilius ritus sacrorum tradidit. porta Iani
clausa. Tullus Hostilius Albanos diripuit. trigeminorum pugna. Metti
Fufeti supplicium. Tullus fulmine consumptus. Ancus Martius Latinos
devicit, Ostiam condidit. Tarquinius Priscus Latinos superavit,
circum fecit, finitimos devicit, muros et cloacas fecit. Servio
Tullio caput arsit. Servius Tullius Veientes devicit et populum in
classes divisit, aedem Dianae dedicavit. Tarquinius Superbus occiso
Tullio regnum invasit. Tulliae scelus in patrem. Turnus Herdonius
per Tarquinium occisus. bellum cum Volscis. fraude Sex. Tarquini
Gabii direpti. Capitolium inchoatum. Termini et Iuventae arae moveri
non potuerunt. Lucretia se occidit. Superbi expulsio. regnatum est
annis CCLV.] Ib.** Latinis victis montem Aventinum adsignavit,
fines protulit, Ostiam coloniam deduxit, caerimonias a Numa institutas
renovavit. regnavit annis xxiII. eo regnante Lucumo Demarati Corinthii
filius a Tarquiniis, Etrusca civitate, Romam venit et in amicitiam Anci
receptus Tarquini Prisci nomen ferre coepit et post mortem Anci regnum
excepit. centum in patres allegit, Latinos subegit, ludos in circo
edidit, equitum centarias ampliavit, urbem muro circumdedit, cloacas
fecit. occisus est ab Anci filiis, cum regnasset annis XXXVIII. [hic
temptandae scientiae Atti Navi auguris causa fertur consuluisse eum,
an id, de quo cogitaret, effici posset; quod cum ille fieri posse
dixisset, iussisse eum novacula cotem praecidere, idque ab Atto
protinus factum.] successit ei Servius Tullius, natus ex
captiva nobili Corniculana, cui puero adhuc in cunis posito caput
arsisse traditum erat. is censum primum egit, lustrum condidit, quo
censa Lrxx milia esse dicuntur, pomerium protulit, colles urbi adiecit
Quirinalem, Viminalem, Esquilinum, templum Dianae cum Latinis in Aventino fecit. interfectus est a L. Tarquinio, Prisci filio,
consilio filiae suae Tulliae, cum regnasset annis XLIIII. post hunc L.
Tarquinius Superbus neque patrum neque populi iussu regnum invasit. is
armatos circa se in custodiam sui habuit. bellum cum Volscis gessit et
ex spoliis eorum templum in Capitolio Iovi fecit. Gabios dolo in
potestatem suam redegit. huius filiis Delphos profectis et
consulentibus, quis ecrum Romae regnaturus esset, dictum est eum
regnaturum, qui primum matrem osculatus esset. quod responsum cum ipsi
aliter interpretarentur, lunius Brutus, qui cum eis profectus erat,
prolapsum se simulavit et terram osculatus est; idque factum eius
eventus conprobavit. nam cum inpotenter se gerendo Tarquinius Superbus
omnes in odium sui adduxisset, ad ultimum propter expugnatam nocturna vi
a Sexto filio eius Lucretiae pudicitiam, quae ad se vocato patre
Tricipitino et viro Collatino obtestata, ne inulta mors eius esset,
cultro se interfecit, Bruti opera maxime expulsus est, cum regnasset
annos xxv. tur consules creati sunt L. Iunius Brutus L. Tarquinius
Conlatinus.