Appearance

Theme

Reading text

Font
Size
100%
Spacing
Contrast
normal

Gallia est omnis dīvīsa in partēs trēs, quārum ūnam incolunt Belgae.

Issues / Feedback

This report will be visible to the general public on our GitHub issue tracker. Please do not submit private or sensitive information.
Only needed if you want updates or clarification on GitHub.
Book 1
Book 2
Book 3
Book 4
Book 5
Book 6
Book 7
Book 8
Book 9
Book 10
Book 21
Book 22
Book 23
Book 24
Book 25
Book 26
Book 27
Book 28
Book 29
Book 30
Book 31
Book 32
Book 33
Book 34
Book 35
Book 36
Book 37
Book 38
Book 39
Book 40
Book 41
Book 42
Book 43
Book 44
Book 45
Periochae
Periocha 1§ per.1 Periocha 2§ per.2 Periocha 3§ per.3 Periocha 4§ per.4 Periocha 5§ per.5 Periocha 6§ per.6 Periocha 7§ per.7 Periocha 8§ per.8 Periocha 9§ per.9 Periocha 10§ per.10 Periocha 11§ per.11 Periocha 12§ per.12 Periocha 13§ per.13 Periocha 14§ per.14 Periocha 15§ per.15 Periocha 16§ per.16 Periocha 17§ per.17 Periocha 18§ per.18 Periocha 19§ per.19 Periocha 20§ per.20 Periocha 21§ per.21 Periocha 22§ per.22 Periocha 23§ per.23 Periocha 24§ per.24 Periocha 25§ per.25 Periocha 26§ per.26 Periocha 27§ per.27 Periocha 28§ per.28 Periocha 29§ per.29 Periocha 30§ per.30 Periocha 31§ per.31 Periocha 32§ per.32 Periocha 33§ per.33 Periocha 34§ per.34 Periocha 35§ per.35 Periocha 36§ per.36 Periocha 37§ per.37 Periocha 38§ per.38 Periocha 39§ per.39 Periocha 40§ per.40 Periocha 41§ per.41 Periocha 42§ per.42 Periocha 43§ per.43 Periocha 44§ per.44 Periocha 45§ per.45 Periocha 46§ per.46 Periocha 47§ per.47 Periocha 48§ per.48 Periocha 49§ per.49 Periocha 50§ per.50 Periocha 51§ per.51 Periocha 52§ per.52 Periocha 53§ per.53 Periocha 54§ per.54 Periocha 55§ per.55 Periocha 56§ per.56 Periocha 57§ per.57 Periocha 58§ per.58 Periocha 59§ per.59 Periocha 60§ per.60 Periocha 61§ per.61 Periocha 62§ per.62 Periocha 63§ per.63 Periocha 64§ per.64 Periocha 65§ per.65 Periocha 66§ per.66 Periocha 67§ per.67 Periocha 68§ per.68 Periocha 69§ per.69 Periocha 70§ per.70 Periocha 71§ per.71 Periocha 72§ per.72 Periocha 73§ per.73 Periocha 74§ per.74 Periocha 75§ per.75 Periocha 76§ per.76 Periocha 77§ per.77 Periocha 78§ per.78 Periocha 79§ per.79 Periocha 80§ per.80 Periocha 81§ per.81 Periocha 82§ per.82 Periocha 83§ per.83 Periocha 84§ per.84 Periocha 85§ per.85 Periocha 86§ per.86 Periocha 87§ per.87 Periocha 88§ per.88 Periocha 89§ per.89 Periocha 90§ per.90 Periocha 91§ per.91 Periocha 92§ per.92 Periocha 93§ per.93 Periocha 94§ per.94 Periocha 95§ per.95 Periocha 96§ per.96 Periocha 97§ per.97 Periocha 98§ per.98 Periocha 99§ per.99 Periocha 100§ per.100 Periocha 101§ per.101 Periocha 102§ per.102 Periocha 103§ per.103 Periocha 104§ per.104 Periocha 105§ per.105 Periocha 106§ per.106 Periocha 107§ per.107 Periocha 108§ per.108 Periocha 109§ per.109 Periocha 110§ per.110 Periocha 111§ per.111 Periocha 112§ per.112 Periocha 113§ per.113 Periocha 114§ per.114 Periocha 115§ per.115 Periocha 116§ per.116 Periocha 117§ per.117 Periocha 118§ per.118 Periocha 119§ per.119 Periocha 120§ per.120 Periocha 121§ per.121 Periocha 122§ per.122 Periocha 123§ per.123 Periocha 124§ per.124 Periocha 125§ per.125 Periocha 126§ per.126 Periocha 127§ per.127 Periocha 128§ per.128 Periocha 129§ per.129 Periocha 130§ per.130 Periocha 131§ per.131 Periocha 132§ per.132 Periocha 133§ per.133 Periocha 134§ per.134 Periocha 135§ per.135 Periocha 136§ per.136 Periocha 137§ per.137 Periocha 138§ per.138 Periocha 139§ per.139 Periocha 140§ per.140 Periocha 141§ per.141 Periocha 142§ per.142
Titus Livius (Livy) · Ab urbe condita

Book 22, Chapter 60

Text kindly provided by Perseus

ubi is finem fecit, extemplo ab ea turba, quae in comitio erat, clamor flebilis est sublatus, manusque ad curiam tendebant orantes, ut sibi liberos, fratres, cognatos redderent.

feminas quoque metus ac necessitas in foro turbae virorum inmiscuerat. senatus summotis arbitris consuli coeptus.

ibi cum sententiis variaretur, et alii redimendos de publico, alii nullam publice inpensam faciendam nec prohibendos ex privato redimi,

si quibus argentum in praesentia deesset, dandam ex aerario pecuniam mutuam praedibusque ac praediis cavendum populo censerent,

tum T. Manlius Torquatus, priscae ac nimis durae, ut plerisque videatur, severitatis, interrogatus sententiam ita locutus fertur:

“si tantummodo postulassent legati pro iis, qui in hostium potestate sunt, ut redimerentur, sine ullius insectatione eorum brevi sententiam peregissem;

quid enim aliud quam admonendi essetis, ut morem traditum a patribus necessario ad rem militarem exemplo servaretis? nunc autem, cum prope gloriati sint, quod se hostibus dediderint, praeferrique non captis modo in acie ab hostibus sed etiam iis, qui Venusiam Canusiumque pervenerunt, atque ipsi C. Terentio consuli aequum censuerint, nihil vos eorum, patres conscripti, quae illic acta sunt, ignorare patiar.

atque utinam haec, quae apud vos acturus sum, Canusii apud ipsum exercitum agerem, optimum testem ignaviae cuiusque et virtutis, aut unus hic saltem adesset P. Sempronius, quem si isti ducem secuti essent, milites hodie in castris Romanis, non captivi in hostium potestate essent.

sed cum, fessis pugnando hostibus, tum victoria laetis et ipsis plerisque regressis in castra sua, noctem ad erumpendum liberam habuissent, et septem milia armatorum hominum erumpere etiam per confertos hostes possent, neque per se ipsi id facere conati sunt neque alium sequi voluerunt.

nocte prope tota P. Sempronius Tuditanus non destitit monere, adhortari eos, dum paucitas hostium circa castra sineret, dum quies ac silentium esset, dum nox inceptum tegere posset, se ducem sequerentur: ante lucem pervenire in tuta loca, in sociorum urbes posse.

si, ut avorum memoria P. Decius tribunus militum in Samnio, si, ut nobis adulescentibus priore Punico bello Calpurnius Flamma trecentis voluntariis, cum ad tumulum eos capiendum situm inter medios duceret hostis, dixit: “Moriamur, milites,

et morte nostra eripiamus ex obsidione circumventas legiones,” si hoc P. Sempronius diceret, nec viros equidem nec Romanos vos ducerem, si nemo tantae virtutis extitisset comes.

viam non ad gloriam magis quam ad salutem ferentem demonstrat; reduces in patriam ad parentis, ad coniuges ac liberos facit. ut servemini, deest vobis animus:

quid, si moriendum pro patria esset, faceretis? quinquaginta milia civium sociorumque circa vos eo ipso die caesa iacent. si tot exempla virtutis non movent, nihil umquam movebit; si tanta clades vilem vitam non fecit, nulla faciet. liberi atque incolumes desiderate patriam;

immo desiderate, dum patria est, dum cives eius estis: sero nunc desideratis, deminuti capite, abalienati iure civium, servi Carthaginiensium facti.

pretio redituri estis eo, unde ignavia ac nequitia abistis? P. Sempronium civem vestrum non audistis arma capere ac sequi se iubentem; Hannibalem post paulo audistis castra prodi et arma tradi iubentem.

quamquam quid ego ignaviam istorum accuso, cum scelus possim accusare? non modo enim sequi recusarunt bene monentem, sed obsistere ac retinere conati sunt, ni strictis gladiis viri fortissimi inertis summovissent. prius, inquam, P. Sempronio per civium agmen quam per hostium fuit erumpendum.

hos cives patria desideret? quorum si ceteri similes fuissent, neminem hodie ex iis, qui ad Cannas pugnaverunt, civem haberet.

ex milibus septem armatorum sescenti extiterunt, qui erumpere auderent, qui in patriam liberi atque armati redirent, neque his sescentis hostes obstitere:

quam tutum iter duarum prope legionum agmini futurum censetis fuisse? haberetis hodie viginti milia armatorum Canusii fortia fidelia, patres conscripti. nunc autem quem ad modum hi boni fidelesque — nam fortes ne ipsi quidem dixerint — cives esse possunt?

nisi quis credere potest adfuisse erumpentibus, qui, ne erumperent, obsistere conati sunt, aut non invidere eos cum incolumitati tum gloriae illorum per virtutem partae, cum sibi timorem ignaviamque servitutis ignominiosae causam esse sciant.

maluerunt in tentoriis latentes simul lucem atque hostem expectare, cum silentio noctis erumpendi occasio esset. at enim ad erumpendum e castris defuit animus, ad tutanda fortiter castra animum habuerunt; dies noctesque aliquot obsessi vallum armis,

se ipsi tutati vallo sunt; tandem ultima ausi passique, cum omnia subsidia vitae deessent adfectisque fame viribus arma iam sustinere nequirent, necessitatibus magis humanis quam armis victi sunt.

orto sole hostis ad vallum accessit; ante secundam horam, nullam fortunam certaminis experti, tradiderunt arma ac se ipsos.

haec vobis istorum per biduum militia fuit. cum in acie stare ac pugnare decuerat, in castra refugerunt; cum pro vallo pugnandum erat, castra tradiderunt, neque in acie neque in castris utiles.

et vos redimamus? cum erumpere e castris oportet, cunctamini ac manetis; cum manere et castra tutari armis necesse est, et castra et arma et vos ipsos traditis hosti.

ego non magis istos redimendos, patres conscripti, censeo, quam illos dedendos Hannibali, qui per medios hostis e castris eruperunt ac per summam virtutem se patriae restituerunt.”

Reader settings

Side Panel

Text SizeRelative to your text size
85%

Textual Aids

Touch Navigation