Quis dūrī silicis gravisque ferrī
immānis sonus aequorī propinquum
saxōsae latus Appiae replēvit?
certē nōn Libycae sonant catervae,
nec dux advena pējerante bellō
Campānōs quatit inquiētus āgrōs,
nec frangit vada montibusque caesīs
indūcit Nero sordidās palūdēs;
sed quī līmina bellicōsa Jānī
jūstīs lēgibus et forō corōnat,
quis castae Cererī diū negāta
reddit jūgera sōbriāsque terrās,
quis fortem vetat interīre sexum
et cēnsor prohibet marēs adultōs
pulchrae supplicium timēre fōrmae;
quī reddit Capitōliō Tonantem
et Pācem propriā domō repōnit,
quī gentī patriae futūra semper
sancit lūmina Flāviumque caelum,
hic sēgnēs populī viās gravātus
et campōs iter omne dētinentēs
longōs eximit ambitūs novōque
injectū solidat gravēs harēnās,
gaudēns Euboicae domum Sibyllae
Gaurānōsque sinūs et aestuantēs
septem montibus admovēre Bājās.
Hīc quondam piger axe vectus ūnō
nūtābat cruce pendulā viātor
sorbēbatque rotās maligna tellūs,
et plēbs in mediīs Latīna campīs
horrēbat mala nāvigātiōnis;
nec cursūs agilēs, sed impedītum
tardābant iter orbitae tacentēs,
dum pondus nimium querēns sub altā
rēpit languida quādrupēs statērā.
at nunc, quae solidum diem terēbat,
hōrārum via facta vix duārum.
nōn tēnsae volucrum per astra pennae,
nec vēlōcius ībitis, carīnae.
Hīc prīmus labor incohāre sulcōs
et rescindere līmitēs et altō
ēgestū penitus cavāre terrās;
mox haustās aliter replēre fossās
et summō gremium parāre dorsō,
nē nūtent sola, nē maligna sēdēs
et pressīs dubium cubīle saxīs;
tunc umbōnibus hinc et hinc coāctīs
et crēbrīs iter alligāre gonfīs.
ō quantae pariter manūs labōrant!
hī caedunt nemus exuuntque montēs,
hī ferrō scopulōs trabēsque lēvant;
illī saxa ligant opusque texunt
coctō pulvere sordidōque tōfō;
hī siccant bibulās manū lacūnās
et longē fluviōs agunt minōrēs.
hae possent et Athon cavāre dextrae
et maestum pelagus gementis Hellēs
interclūdere ponte nōn natantī.
hīs parvus, nisi dī viam vetārent,
Īnōus freta miscuisset Isthmos.
Fervent lītora mōbilēsque silvae,
it longus mediās fragor per urbēs,
atque ēchō simul hinc et inde frāctam
Gaurō Massicus ūvifer remittit.
mīrātur sonitum quiēta Cȳmē
et Līterna palūs pigerque Sāfōn.
At flāvum caput ūmidumque lātē
crīnem mollibus impedītus ulvīs
Vulturnus levat ōra maximōque
pontis Caesareī reclīnus arcū
raucīs tālia faucibus redundat:
'campōrum bone conditor meōrum,
quis mē vallibus āviīs refūsum
et rīpās habitāre nescientem
rēctī lēgibus alveī ligāstī!
et nunc ille ego turbidus mināxque,
vix passus dubiās prius carīnās,
jam pontem fero perviusque calcor;
quī terrās rapere et rotāre silvās
assuēram (pudet!), amnis esse coepī;
sed grātēs ago servitūsque tantī est,
quod sub tē duce, tē jubente, cessī,
quod tū maximus arbiter meaeque
victor perpetuus legēre rīpae.
et nunc līmite mē colis beātō
nec sordēre sinis malumque lātē
dētergēs sterilis solī pudōrem;
nē mē pulvereum gravemque caelō
Tyrrhēnī sinus obluat profundī
(quālis Cīnyphius tacente rīpā
Poenōs Bāgrada serpit inter āgrōs),
sed tālis ferar ut nitente cursū
tranquillum mare proximumque possim
pūrō gurgite prōvocāre Līrim.'
Haec amnis, pariterque sē levārat
ingentī plaga marmorāta dorsō.
hujus jānua prōsperumque līmen
arcus, belligerīs ducis tropaeīs
et tōtīs Ligurum nitēns metallīs,
quantus nūbila quī corōnat imbrī.
illīc flectitur excitus viātor,
illīc Appia sē dolet relinquī.
tunc vēlōcior ācriorque cursus,
tunc ipsōs juvat impetus jugālēs;
ceu fessīs ubi rēmigum lacertīs
prīmae carbasa ventilātis, aurae.
ergō omnēs, age, quae sub axe prīmō
Rōmānī colitis fidem Parentis,
prōnō līmite commeāte gentēs,
Ēōae citius venīte laurūs:
nīl obstat cupidīs, nihil morātur.
quī prīmō Tiberim relīquit ortū,
prīmō vespere nāviget Lucrīnum.
Sed quam fīne viae recentis īmō,
quā mōnstrat veterēs Apollo Cūmās,
albam crīnibus īnfulīsque cernō?
vīsū fallimur, an sacrīs ab antrīs
prōfert Chalcidicās Sibylla laurūs?
cēdāmus; chely, jam repōne cantūs:
vātēs sānctior incipit, tacendum est.
ēn! et colla rotat novīsque lātē
bacchātur spatiīs viamque rēplet.
tunc sīc virgineō profātur ōre:
'dīcēbam, veniet (manēte campī
atque amnis), veniet favente caelō,
quī foedum nemus et putrēs harēnās
celsīs pontibus et viā levābit.
ēn hic est deus, hunc jubet beātīs
prō sē Juppiter imperāre terrīs;
quō nōn dignior hās subīt habēnās
ex quō mē duce praesciōs Avernī
Aenēās avidē futūra quaerēns
lūcōs et penetrāvit et relīquit.
hic pācī bonus, hic timendus armīs,
nātūrā melior potentiorque.
hic sī flammigerōs tenēret axēs,
largīs, India nūbibus madērēs,
undāret Libyē, tepēret Haemus.
Salvē, dux hominum et parēns deōrum,
prōvīsum mihi conditumque nūmen.
nec jam pūtribus ēvolūta chartīs
sollemnī prece Quīndecim Virōrum
perlūstrā mea dicta, sed canentem
ipsam comminus, ut merēris, audī.
vīdī quam seriem merentis aevī
prōnectant tibi candidae sorōrēs:
magnus tē manet ōrdo saeculōrum,
nātīs longior abnepōtibusque
annōs perpetuā gerēs juventā
quōs fertur placidōs adīsse Nestor,
quōs Tīthōnia computat senectūs
et quantōs ego Dēlium poposcī.
jūrāvit tibi jam nivālis Arctus,
nunc magnōs Oriēns dabit triumphōs.
ībis quā vagus Herculēs et Euhān
ultrā sīdera flammeumque sōlem
et Nīlī caput et nivēs Atlantis,
et laudum cumulō beātus omnī
scandēs belliger abnuēsque currūs;
dōnec Trōicus ignis et renātae
Tarpējus pater intonābit aulae,
haec dōnec via tē regente terrās
annōsā magis Appiā senēscat.'