Lūcānī proprium diem frequentet
quisquis collibus Isthmiae Diōnēs
doctō pectora concitātus oestrō
pendentis bibit ungulae liquōrem.
ipsī quōs penes est honor canendī,
vōcālis citharae repertor Arcas,
et tū Bassaridum rotātor Euhān,
et Paeān et Hyantiae sorōrēs
laetae purpureās novāte vittās,
crīnem cōmite, candidamque vestem
perfundant hederae recentiōrēs.
doctī largius ēvagentur amnēs,
et plūs Āoniae virēte silvae,
et, sī quā patet aut diem recēpit,
sertīs mollibus expleātur umbra.
centum Thespiacīs odōra lūcīs
stent altāria victimaeque centum,
quās Dircē lavat aut alit Cithaerōn.
Lūcānum canimus, favēte linguīs;
vestra est ista diēs, favēte, Mūsae,
dum quī vōs geminās tulit per artēs,
et vīnctae pede vōcis et solūtae,
Rōmānī colitur chorī sacerdōs.
Fēlīx heu nimis et beāta tellūs,
quae prōnōs Hyperīonis meātūs
summīs Ōceanī vidēs in undīs
strīdōremque rotae cadentis audīs;
quae Trītōnide fertilēs Athēnās
ūnctīs, Baetica, prōvocās trapētīs:
Lūcānum potes imputāre terrīs!
hoc plūs quam Senecam dedisse mundō
aut dulcem generāsse Galliōnem.
attollat refluōs in astra fontēs
Grāiō nōbilior Melēte Baetis;
Baetim, Mantua, prōvocāre nōlī.
Nātum prōtinus atque humum per ipsam
prīmō murmure dulce vāgientem
blandō Calliopē sinū recēpit.
tum prīmum positō remissa lūctū
longōs Orpheos exuit dolōrēs
et dīxit: 'puer ō dicāte Mūsīs,
longaevōs cito trānsitūre vātēs,
nōn tū flūmina nec gregēs ferārum
nec plēctrō Geticās movēbis ornōs,
sed septem juga Māriumque Thybrim
et doctōs equitēs et ēloquente
cantū purpureum trahēs senātum.
nocturnās aliī Phrygum ruīnās
et tardī reducis viās Ulixis
et puppem temerāriam Minervae
trītā vātibus orbitā sequantur:
tū cārus Latiō memorque gentis
carmen fortior exseris togātum.
ac prīmum tenerīs adhūc in annīs
lūdēs Hectora Thessalōsque currūs
et supplex Priamī potentis aurum,
et sēdēs reserābis īnferōrum;
ingrātus Nero dulcibus theātrīs
et noster tibi prōferētur Orpheus.
dīcēs culminibus Remī vagantis
īnfandōs dominī nocentis ignēs.
hinc castae titulum decusque Pollae
jūcundā dabis adlocūtiōne.
mox coeptā generōsior juventā
albōs ossibus Ītalīs Philippōs
et Pharsālica bella dētonābis,
quō fulmen ducis inter arma dīvī,
lībertāte gravem piā Catōnem
et grātum populāritāte Magnum.
tū Pēlūsiacī scelus Canōpī
dēflēbis pius et Pharō cruentā
Pompejō dabis altius sepulcrum.
haec prīmō juvenis canēs sub aevō,
ante annōs Culicis Marōniānī.
cēdet Mūsa rudis ferōcis Ennī
et doctī furor arduus Lucrētī,
et quī per freta dūxit Argonautās,
et quī corpora prīma trānsfigūrat.
quid? majus loquar: ipsa tē Latīnīs
Aenēis venerābitur canentem.
Nec sōlum dabo carminum nitōrem,
sed taedīs geniālibus dicābō
doctam atque ingeniō tuō decōram
quālem blanda Venus daretque Jūnō
fōrmā, simplicitāte, cōmitāte,
cēnsū, sanguine, grātiā, decōre,
et vestrōs hymenaeon ante postēs
fēstīs cantibus ipsa personābō.
Ō saevae nimium gravēsque Parcae!
ō numquam data longa fāta summīs!
cūr plūs, ardua, cāsibus patētīs?
cūr saevā vice magna nōn senēscunt?
sīc gnātum Nasamōniī Tonantis
post ortūs obitūsque fulminātōs
angustō Babylōn premit sepulcrō;
sīc fīxum Paridis manū trementis
Pēlīdēn Thetis horruit cadentem;
sīc rīpīs ego murmurantis Hēbrī
nōn mūtum caput Orpheos sequēbar.
sīc et tū (rabidī nefās tyrannī!)
jussus praecipitem subīre Lēthēn,
dum pugnās canis arduāque vōce
dās sōlācia grandibus sepulcrīs,
(ō dīrum scelus! ō scelus!) tacēbis.'
Sīc fāta est leviterque dēcidentēs
abrāsit lacrimās nitente plēctrō.
At tū, seu rapidum polī per axem
fāmae curribus arduīs levātus
quā surgunt animae potentiōrēs,
terrās dēspicis et sepulcra rīdēs;
seu pācis meritō nemus reclūsī
fēlīx Ēlysiī tenēs in ōrīs,
quō Pharsālica turba congregātur,
et tē nōbile carmen īnsonantem
Pompēī comitantur et Catōnēs;
(tū magnā sacer et superbus umbrā
nescīs Tartaron et procul nocentum
audīs verbera pallidumque vīsā
mātris lampade respicis Nerōnem),
adsīs lūcidus, et vocante Pollā
ūnum, quaeso, diem deōs silentum
exōrēs: solet hoc patēre līmen
ad nūptās redeuntibus marītīs.
haec tē nōn thiasīs procāx dolōsīs
falsī nūminis induit figūra,
ipsum sed colit et frequentat ipsum
īmīs altius īnsitum medullīs;
at sōlācia vāna subministrat
vultus, quī similī notātus aurō
strātīs praenitet incubatque somnō
sēcūrae. procul hinc abīte, Mortēs:
haec vītae geniālis est orīgō.
cēdat lūctus atrōx genīsque mānent
jam dulcēs lacrimae, dolorque fēstus,
quicquid flēverat ante, nunc adōret.