Appearance

Theme

Reading text

Font
Size
100%
Spacing
Contrast
normal

Gallia est omnis dīvīsa in partēs trēs, quārum ūnam incolunt Belgae.

Issues / Feedback

This report will be visible to the general public on our GitHub issue tracker. Please do not submit private or sensitive information.
Only needed if you want updates or clarification on GitHub.
P. Ovidius Naso · Metamorphoses

Book 5

Text kindly provided by Hypotactic

Dumque ea Cēphēnum mediō Danaēius hērōs
agmine commemorat, fremidā rēgālia turbā
ātria conplentur, nec conjugiālia fēsta
quī canat est clāmor, sed quī fera nūntiet arma;
inque repentīnōs convīvia versa tumultūs
adsimilāre fretō possīs, quod saeva quiētum
ventōrum rabiēs mōtīs exasperat undīs.
prīmus in hīs Phīneus, bellī temerārius auctor,
fraxineam quatiēns aerātae cuspidis hastam
'ēn' ait, 'ēn adsum praereptae conjugis ultor;
nec mihi tē pennae nec falsum versus in aurum
Juppiter ēripiet!' cōnantī mittere Cēpheus
'quid facis?' exclāmat, 'quae tē, germāne, furentem
mēns agit in facinus? meritīsne haec grātia tantīs
redditur? hāc vītam servātae dōte rependis?
quam tibi nōn Perseus, vērum sī quaeris, adēmit,
sed grave Nēreidum nūmen, sed corniger Ammōn,
sed quae vīsceribus veniēbat bēlua pontī
exsaturanda meīs; illō tibi tempore rapta est,
quō peritūra fuit, nisi sī, crūdēlis, id ipsum
exigis, ut pereat, lūctūque levābere nostrō.
scīlicet haud satis est, quod tē spectante revīncta est
et nūllam quod opem patruus spōnsusve tulistī;
īnsuper, ā quōquam quod sit servāta, dolēbis
praemiaque ēripiēs? quae sī tibi magna videntur,
ex illīs scopulīs, ubi erant adfixa, petīssēs.
nunc sine, quī petiit, per quem haec nōn orba senectūs,
ferre, quod et meritīs et vōce est pactus, eumque
nōn tibi, sed certae praelātum intellege mortī.'
Ille nihil contrā, sed et hunc et Persea vultū
alternō spectāns petat hunc ignōrat an illum:
cūnctātusque brevī contortam vīribus hastam,
quantās īra dabat, nēquīquam in Persea mīsit.
ut stetit illa torō, strātīs tum dēnique Perseus
exsiluit tēlōque ferōx inimīca remissō
pectora rūpisset, nisi post altāria Phīneus
īsset: et (indignum) scelerātō prōfuit āra.
fronte tamen Rhoetī nōn inrita cuspis adhaesit,
quī postquam cecidit ferrumque ex osse revulsum est
calcitrat et positās adspergit sanguine mēnsās.
tum vērō indomitās ārdēscit vulgus in īrās,
tēlaque coniciunt, et sunt, quī Cēphea dīcunt
cum generō dēbēre morī; sed līmine tēctī
exierat Cēpheus testātus jūsque fidemque
hospitiīque deōs, ea sē prohibente movērī.
bellica Pallas adest et prōtegit aegide frātrem
datque animōs. Erat Indus Athis, quem flūmine Gangē
ēdita Limnaeē vitreīs peperisse sub undīs
crēditur, ēgregius fōrmā, quam dīvite cultū
augēbat, bis adhūc octōnīs integer annīs,
indūtus chlamydem Tyriam, quam limbus obībat
aureus; ōrnābant aurāta monīlia collum
et madidōs murrā curvum crīnāle capillōs;
ille quidem jaculō quamvīs distantia missō
fīgere doctus erat, sed tendere doctior arcūs.
tum quoque lenta manū flectentem cornua Perseus
stīpite, quī mediā positus fūmābat in ārā,
perculit et frāctīs cōnfūdit in ossibus ōra.
Hunc ubi laudātōs jactantem in sanguine vultūs
Assyrius vīdit Lycabās, jūnctissimus illī
et comes et vērī nōn dissimulātor amōris,
postquam exhālantem sub acerbō vulnere vītam
dēplōrāvit Athin, quōs ille tetenderat arcūs
arripit et 'mēcum tibi sint certāmina!' dīxit;
'nec longum puerī fātō laetābere, quō plūs
invidiae quam laudis habēs.' haec omnia nōndum
dīxerat: ēmicuit nervō penetrābile tēlum
vītātumque tamen sinuōsā veste pependit.
vertit in hunc harpēn spectātam caede Medūsae
Ācrisiōniadēs adigitque in pectus; at ille
jam moriēns oculīs sub nocte natantibus ātrā
circumspexit Athin sēque adclīnāvit ad illum
et tulit ad mānēs jūnctae sōlācia mortis.
Ecce Syēnītēs, genitus Mētīone, Phorbās
et Libys Amphimedōn, avidī committere pugnam,
sanguine, quō lātē tellūs madefacta tepēbat,
conciderant lāpsī; surgentibus obstitit ēnsis,
alterius costīs, jugulō Phorbantis adāctus.
At nōn Actoridēn Erytum, cui lāta bipennis
tēlum erat, hāmātō Perseus petit ēnse, sed altīs
exstantem signīs multaeque in pondere massae
ingentem manibus tollit crātēra duābus
īnflīgitque virō; rutilum vomit ille cruōrem
et resupīnus humum moribundō vertice pulsat.
inde Semīramiō Polydegmona sanguine crētum
Caucasiumque Abarin Sperchīonidēnque Lycētum
intōnsumque comās Helicēn Phlegyānque Clytumque
sternit et exstrūctōs morientum calcat acervōs.
Nec Phīneus ausus concurrere comminus hostī
intorquet jaculum, quod dētulit error in Īdān,
expertem frūstrā bellī et neutra arma secūtum.
ille tuēns oculīs inmītem Phīnea torvīs
'quandoquidem in partēs' ait 'abstrahor, accipe, Phineu,
quem fēcistī, hostem pēnsāque hōc vulnere vulnus!'
jamque remissūrus tractum dē corpore tēlum
sanguine dēfectōs cecidit conlāpsus in artūs.
Tum quoque Cēphēnum post rēgem prīmus Hodītēs
ēnse jacet Clymenī, Prothoēnora percutit Hypseus,
Hypsea Lyncīdēs. fuit et grandaevus in illīs
Ēmathiōn, aequī cultor timidusque deōrum,
quī, quoniam prohibent annī bellāre, loquendō
pugnat et incessit scelerātaque dēvovet arma;
huic Chromis amplexō tremulīs altāria palmīs
dēcutit ēnse caput, quod prōtinus incidit ārae
atque ibi sēmianimī verba exsecrantia linguā
ēdidit et mediōs animam exspīrāvit in ignēs.
Hinc geminī frātrēs Broteāsque et caestibus Ammōn
invictī, vincī sī possent caestibus ēnsēs,
Phīnēā cecidēre manū Cererisque sacerdōs
Ampycus albentī vēlātus tempora vittā,
tū quoque, Lampetidē, nōn hōs adhibendus ad ūsūs,
sed quī, pācis opus, citharam cum vōce movērēs;
jussus erās celebrāre dapēs fēstumque canendō.
quem procul adstantem plēctrumque inbelle tenentem
Paetalus inrīdēns 'Stygiīs cane cētera' dīxit
'mānibus!' et laevō mucrōnem tempore fīxit;
concidit et digitīs morientibus ille retemptat
fīla lyrae, cāsūque ferit miserābile carmen.
nec sinit hunc inpūne ferōx cecidisse Lycormās
raptaque dē dextrō rōbusta repāgula postī
ossibus inlīsit mediae cervīcis, at ille
prōcubuit terrae mactātī mōre juvencī.
dēmere temptābat laevī quoque rōbora postis
Cīnyphius Pelatēs; temptantī dextera fīxa est
cuspide Marmaridae Corythī lignōque cohaesit;
haerentī latus hausit Abās, nec corruit ille,
sed retinente manum moriēns ē poste pependit.
sternitur et Melaneus, Persēia castra secūtus,
et Nasamōniacī Dorylās dītissimus agrī,
dīves agrī Dorylās, quō nōn possēderat alter
lātius aut totidem tollēbat tūris acervōs.
hujus in oblīquō missum stetit inguine ferrum:
lētifer ille locus. quem postquam vulneris auctor
singultantem animam et versantem lūmina vīdit
Bactrius Halcyoneus, 'hoc, quod premis,' inquit 'habētō
dē tot agrīs terrae!' corpusque exsangue relīquit.
torquet in hunc hastam calidō dē vulnere raptam
ultor Abantiadēs; mediā quae nāre recepta
cervīce exācta est in partēsque ēminet ambās;
dumque manum Fortūna juvat, Clytiumque Clanīnque,
mātre satōs ūnā, dīversō vulnere fūdit:
nam Clytiī per utrumque gravī lībrāta lacertō
fraxinus ācta femur, jaculum Clanis ōre momordit.
occidit et Celadōn Mendēsius, occidit Astreus
mātre Palaestīnā dubiō genitōre creātus,
Aethīōnque sagāx quondam ventūra vidēre,
tunc ave dēceptus falsā, rēgisque Thoactēs
armiger et caesō genitōre īnfāmis Agyrtēs.
Plūs tamen exhaustō superest; namque omnibus ūnum
opprimere est animus, conjūrāta undique pugnant
agmina prō causā meritum inpugnante fidemque;
hāc prō parte socer frūstrā pius et nova conjūnx
cum genetrīce favent ululātūque ātria conplent,
sed sonus armōrum superat gemitūsque cadentum,
pollūtōsque simul multō Bellōna penātēs
sanguine perfundit renovātaque proelia miscet.
Circumeunt ūnum Phīneus et mīlle secūtī
Phīnea: tēla volant hībernā grandine plūra
praeter utrumque latus praeterque et lūmen et aurēs.
adplicat hīc umerōs ad magnae saxa columnae
tūtaque terga gerēns adversaque in agmina versus
sustinet īnstantēs: īnstābat parte sinistrā
Chāonius Molpeus, dextrā Nabataeus Echēmōn.
tigris ut audītīs dīversā valle duōrum
exstimulāta famē mūgītibus armentōrum
nescit, utrō potius ruat, et ruere ārdet utrōque,
sīc dubius Perseus, dextrā laevāne ferātur,
Molpea trājectī submōvit vulnere crūris
contentusque fugā est; neque enim dat tempus Ethēmōn,
sed furit et cupiēns altō dare vulnera collō
nōn circumspectīs exāctum vīribus ēnsem
frēgit, in extrēmā percussae parte columnae:
lāmina dissiluit dominīque in gutture fīxa est.
nōn tamen ad lētum causās satis illa valentēs
plāga dedit; trepidum Perseus et inertia frūstrā
bracchia tendentem Cyllēnide cōnfodit harpē.
Vērum ubi virtūtem turbae succumbere vīdit,
'auxilium' Perseus, 'quoniam sīc cōgitis ipsī,'
dīxit 'ab hoste petam: vultūs āvertite vestrōs,
sī quis amīcus adest!' et Gorgonis extulit ōra.
'quaere alium, tua quem moveant mīrācula' dīxit
Thescelus; utque manū jaculum fātāle parābat
mittere, in hōc haesit signum dē marmore gestū.
proximus huic Ampyx animī plēnissima magnī
pectora Lyncīdae gladiō petit: inque petendō
dextera dīriguit nec citrā mōta nec ultrā est.
at Nīleus, quī sē genitum septemplice Nīlō
ēmentītus erat, clipeō quoque flūmina septem
argentō partim, partim caelāverat aurō,
'adspice' ait 'Perseu, nostrae prīmōrdia gentis:
magna ferēs tacitās sōlācia mortis ad umbrās,
ā tantō cecidisse virō'; pars ultima vōcis
in mediō suppressa sonō est, adapertaque velle
ōra loquī crēdās, nec sunt ea pervia verbīs.
increpat hōs 'vitiō' que 'animī, nōn vīribus' inquit
'Gorgoneīs torpētis' Eryx. 'incurrite mēcum
et prōsternite humī juvenem magica arma moventem!'
incursūrus erat: tenuit vestīgia tellūs,
inmōtusque silex armātaque mānsit imāgō.
Hī tamen ex meritō poenās subiēre, sed ūnus
mīles erat Persei: prō quō dum pugnat, Aconteus
Gorgone cōnspectā saxō concrēvit obortō;
quem ratus Astyagēs etiamnum vīvere, longō
ēnse ferit: sonuit tinnītibus ēnsis acūtīs.
dum stupet Astyagēs, nātūram trāxit eandem,
marmoreōque manet vultus mīrantis in ōre.
nōmina longa mora est mediā dē plēbe virōrum
dīcere: bis centum restābant corpora pugnae,
Gorgone bis centum riguērunt corpora vīsā.
Paenitet injūstī tum dēnique Phīnea bellī;
sed quid agat? simulācra videt dīversa figūrīs
adgnōscitque suōs et nōmine quemque vocātum
poscit opem crēdēnsque parum sibi proxima tangit
corpora: marmor erant; āvertitur atque ita supplex
cōnfessāsque manūs oblīquaque bracchia tendēns
'vincis' ait, 'Perseu! removē tua mōnstra tuaeque
saxificōs vultūs, quaecumque est, tolle Medūsae,
tolle, precor! nōn nōs odium rēgnīque cupīdō
conpulit ad bellum, prō conjuge mōvimus arma!
causa fuit meritīs melior tua, tempore nostra:
nōn cessisse piget; nihil, ō fortissime, praeter
hanc animam concēde mihī, tua cētera suntō!'
tālia dīcentī neque eum, quem vōce rogābat,
respicere audentī 'quod' ait, 'timidissime Phīneu,
et possum tribuisse et magnum est mūnus inertī,
pōne metum! tribuam: nūllō violābere ferrō.
quīn etiam mānsūra dabō monimenta per aevum,
inque domō socerī semper spectābere nostrī,
ut mea sē spōnsī sōlētur imāgine conjūnx.'
dīxit et in partem Phorcȳnida trānstulit illam,
ad quam sē trepidō Phīneus obverterat ōre.
tum quoque cōnantī sua vertere lūmina cervīx
dēriguit, saxōque oculōrum indūruit ūmor,
sed tamen ōs timidum vultusque in marmore supplex
submissaeque manūs faciēsque obnoxia mānsit.
Victor Abantiadēs patriōs cum conjuge mūrōs
intrat et inmeritī vindex ultorque parentis
adgreditur Proetum; nam frātre per arma fugātō
Ācrisiōnēās Proetus possēderat arcēs.
sed nec ope armōrum nec, quam male cēperat, arce
torva colubriferī superāvit lūmina mōnstrī.
Tē tamen, ō parvae rēctor, Polydecta, Serīphī,
nec juvenis virtūs per tot spectāta labōrēs
nec mala mollierant, sed inexōrābile dūrus
exercēs odium, nec inīquā fīnis in īrā est;
dētrectās etiam laudem fictamque Medūsae
arguis esse necem. 'dabimus tibi pignora vērī.
parcite lūminibus!' Perseus ait ōraque rēgis
ōre Medūsaeō silicem sine sanguine fēcit.
Hāctenus aurigenae comitem Trītōnia frātrī
sē dedit; inde cavā circumdata nūbe Serīphon
dēserit, ā dextrā Cythnō Gyarōque relictīs,
quāque super pontum via vīsa brevissima, Thēbās
virgineumque Helicōna petit. quō monte potīta
cōnstitit et doctās sīc est adfāta sorōrēs:
'fāma novī fontis nostrās pervēnit ad aurēs,
dūra Medūsaeī quem praepetis ungula rūpit.
is mihi causa viae; voluī mīrābile factum
cernere; vīdī ipsum māternō sanguine nāscī.'
excipit Ūraniē: 'quaecumque est causa videndī
hās tibi, dīva, domōs, animō grātissima nostrō es.
vēra tamen fāma est: est Pēgasus hujus orīgō
fontis' et ad laticēs dēdūxit Pallada sacrōs.
quae mīrāta diū factās pedis ictibus undās
silvārum lūcōs circumspicit antīquārum
antraque et innumerīs distīnctās flōribus herbās
fēlīcēsque vocat pariter studiōque locōque
Mnēmonidas; quam sīc adfāta est ūna sorōrum:
'ō, nisi tē virtūs opera ad majōra tulisset,
in partem ventūra chorī Trītōnia nostrī,
vēra refers meritōque probās artēsque locumque,
et grātam sortem, tūtae modo sīmus, habēmus.
sed (vetitum est adeō scelerī nihil) omnia terrent
virgineās mentēs, dīrusque ante ōra Pyrēneus
vertitur, et nōndum tōtā mē mente recēpī.
Daulida Thrēiciō Phōcēaque mīlite rūra
cēperat ille ferōx injūstaque rēgna tenēbat;
templa petēbāmus Parnāsia: vīdit euntēs
nostraque fallācī venerātus nūmina vultū
"Mnēmonides" (cognōrat enim), "cōnsistite" dīxit
"nec dubitāte, precor, tēctō grave sīdus et imbrem"
(imber erat) "vītāre meō; subiēre minōrēs
saepe casās superī." dictīs et tempore mōtae
adnuimusque virō prīmāsque intrāvimus aedēs.
dēsierant imbrēs, victōque aquilōnibus austrō
fusca repūrgātō fugiēbant nūbila caelō:
inpetus īre fuit; claudit sua tēcta Pyrēneus
vimque parat, quam nōs sūmptīs effūgimus ālīs.
ipse secūtūrō similis stetit arduus arce
"quā" que "via est vōbīs, erit et mihi" dīxit "eādem"
sēque jacit vēcors ē summae culmine turris
et cadit in vultūs discussīsque ossibus ōris
tundit humum moriēns scelerātō sanguine tīnctam.'
Mūsa loquēbātur: pennae sonuēre per aurās,
vōxque salūtantum rāmīs veniēbat ab altīs.
suspicit et linguae quaerit tam certa loquentēs
unde sonent hominemque putat Jove nāta locūtum;
āles erat. numerōque novem sua fāta querentēs
īnstiterant rāmīs imitantēs omnia pīcae.
mīrantī sīc ōrsa deae dea 'nūper et istae
auxērunt volucrum victae certāmine turbam.
Pīeros hās genuit Pellaeīs dīves in arvīs,
Paeonis Euippē māter fuit; illa potentem
Lūcīnam noviēns, noviēns paritūra, vocāvit.
intumuit numerō stolidārum turba sorōrum
perque tot Haemoniās et per tot Achāidas urbēs
hūc venit et tālī committit proelia vōce:
"dēsinite indoctum vānā dulcēdine vulgus
fallere; nōbīscum, sī qua est fīdūcia vōbīs,
Thespiades, certāte, deae. nec vōce, nec arte
vincēmur totidemque sumus: vel cēdite victae
fonte Medūsaeō et Hyantēā Aganippē,
vel nōs Ēmathiīs ad Paeonas usque nivōsōs
cēdēmus campīs! dirimant certāmina nymphae."
'Turpe quidem contendere erat, sed cēdere vīsum
turpius; ēlēctae jūrant per flūmina nymphae
factaque dē vīvō pressēre sedīlia saxō.
tunc sine sorte prior quae sē certāre professa est,
bella canit superum falsōque in honōre gigantas
pōnit et extenuat magnōrum facta deōrum;
ēmissumque īmā dē sēde Typhōea terrae
caelitibus fēcisse metum cūnctōsque dedisse
terga fugae, dōnec fessōs Aegyptia tellūs
cēperit et septem discrētus in ōstia Nīlus.
hūc quoque terrigenam vēnisse Typhōea nārrat
et sē mentītīs superōs cēlāsse figūrīs;
"dux"que "gregis" dīxit "fit Juppiter: unde recurvīs
nunc quoque fōrmātus Libys est cum cornibus Ammōn;
Dēlius in corvō, prōlēs Semelēia caprō,
fēle soror Phoebī, niveā Sāturnia vaccā,
pisce Venus latuit, Cyllēnius ībidis ālīs."
'Hāctenus ad citharam vōcālia mōverat ōra:
poscimur Āonidēs, sed forsitan ōtia nōn sint,
nec nostrīs praebēre vacet tibi cantibus aurēs.'
'nē dubitā vestrumque mihī refer ōrdine carmen!'
Pallas ait nemorisque levī cōnsēdit in umbrā;
Mūsa refert: 'dedimus summam certāminis ūnī;
surgit et inmissōs hederā collēcta capillōs
Calliopē querulās praetemptat pollice chordās
atque haec percussīs subjungit carmina nervīs:
"Prīma Cerēs uncō glaebam dimōvit arātrō,
prīma dedit frūgēs alimentaque mītia terrīs,
prīma dedit lēgēs; Cereris sunt omnia mūnus;
illa canenda mihi est. utinam modo dīcere possim
carmina digna deā! certē dea carmine digna est.
'"Vasta gigantēīs ingesta est īnsula membrīs
Trīnacris et magnīs subjectum mōlibus urguet
aetheriās ausum spērāre Typhōea sēdēs.
nītitur ille quidem pugnatque resurgere saepe,
dextra sed Ausoniō manus est subjecta Pelōrō,
laeva, Pachȳne, tibī, Lilybaeō crūra premuntur,
dēgravat Aetna caput, sub quā resupīnus harēnās
ējectat flammamque ferōx vomit ōre Typhōeus.
saepe remōlīrī luctātur pondera terrae
oppidaque et magnōs dēvolvere corpore montēs:
inde tremit tellūs, et rēx pavet ipse silentum,
nē pateat lātōque solum retegātur hiātū
inmissusque diēs trepidantēs terreat umbrās.
hanc metuēns clādem tenebrōsā sēde tyrannus
exierat currūque ātrōrum vectus equōrum
ambībat Siculae cautus fundāmina terrae.
postquam explōrātum satis est loca nūlla labāre
dēpositōque metū, videt hunc Erycīna vagantem
monte suō residēns nātumque amplexa volucrem
'arma manūsque meae, mea, nāte, potentia' dīxit,
'illa, quibus superās omnēs, cape tēla, Cupīdō,
inque deī pectus celerēs mōlīre sagittās,
cui triplicis cessit fortūna novissima rēgnī.
tū superōs ipsumque Jovem, tū nūmina pontī
victa domās ipsumque, regit quī nūmina pontī:
Tartara quid cessant? cūr nōn mātrisque tuumque
imperium prōfers? agitur pars tertia mundī,
et tamen in caelō, quae jam patientia nostra est,
spernimur, ac mēcum vīrēs minuuntur Amōris.
Pallada nōnne vidēs jaculātrīcemque Diānam
abscessisse mihī? Cereris quoque fīlia virgō,
sī patiēmur, erit; nam spēs adfectat eāsdem.
at tū prō sociō, sī qua est ea grātia, rēgnō
junge deam patruō.' dīxit Venus; ille pharetram
solvit et arbitriō mātris dē mīlle sagittīs
ūnam sēposuit, sed quā nec acūtior ūlla
nec minus incerta est nec quae magis audiat arcum,
oppositōque genū curvāvit flexile cornum
inque cor hāmātā percussit harundine Dītem.
'"Haud procul Hennaeīs lacus est ā moenibus altae,
nōmine Pergus, aquae: nōn illō plūra Caystros
carmina cycnōrum lābentibus audit in undīs.
silva corōnat aquās cingēns latus omne suīsque
frondibus ut vēlō Phoebēōs submovet ictūs;
frīgora dant rāmī, Tyriōs humus ūmida flōrēs:
perpetuum vēr est. quō dum Prōserpina lūcō
lūdit et aut violās aut candida līlia carpit,
dumque puellārī studiō calathōsque sinumque
inplet et aequālēs certat superāre legendō,
paene simul vīsa est dīlēctaque raptaque Dītī:
usque adeō est properātus amor. dea territa maestō
et mātrem et comitēs, sed mātrem saepius, ōre
clāmat, et ut summā vestem laniārat ab ōrā,
collēctī flōrēs tunicīs cecidēre remissīs,
tantaque simplicitās puerīlibus adfuit annīs,
haec quoque virgineum mōvit jactūra dolōrem.
raptor agit currūs et nōmine quemque vocandō
exhortātur equōs, quōrum per colla jubāsque
excutit obscūrā tīnctās ferrūgine habēnās,
perque lacūs altōs et olentia sulphure fertur
stāgna Palīcōrum ruptā ferventia terrā
et quā Bacchiadae, bimarī gēns orta Corinthō,
inter inaequālēs posuērunt moenia portūs.
'"Est medium Cyanēs et Pīsaeae Arethūsae,
quod coit angustīs inclūsum cornibus aequor:
hīc fuit, ā cujus stāgnum quoque nōmine dictum est,
inter Sīcelidas Cyanē celeberrima nymphās.
gurgite quae mediō summā tenus exstitit alvō
adgnōvitque deam, nec 'longius ībitis!' inquit;
'nōn potes invītae Cereris gener esse: roganda,
nōn rapienda fuit. quodsī conpōnere magnīs
parva mihī fās est, et mē dīlēxit Anāpis;
exōrāta tamen, nec, ut haec, exterrita nūpsī.'
dīxit et in partēs dīversās bracchia tendēns
obstitit. haud ultrā tenuit Sāturnius īram
terribilēsque hortātus equōs in gurgitis īma
contortum validō scēptrum rēgāle lacertō
condidit; icta viam tellūs in Tartara fēcit
et prōnōs currūs mediō crātēre recēpit.
'"At Cyanē, raptamque deam contemptaque fontis
jūra suī maerēns, incōnsōlābile vulnus
mente gerit tacitā lacrimīsque absūmitur omnis
et, quārum fuerat magnum modo nūmen, in illās
extenuātur aquās: mollīrī membra vidērēs,
ossa patī flexūs, unguēs posuisse rigōrem;
prīmaque dē tōtā tenuissima quaeque liquēscunt,
caeruleī crīnēs digitīque et crūra pedēsque
(nam brevis in gelidās membrīs exīlibus undās
trānsitus est); post haec umerī tergusque latusque
pectoraque in tenuēs abeunt ēvānida rīvōs;
dēnique prō vīvō vitiātās sanguine vēnās
lympha subit, restatque nihil, quod prēndere possīs.
'"Intereā pavidae nēquīquam fīlia mātrī
omnibus est terrīs, omnī quaesīta profundō.
illam nōn ūdīs veniēns Aurōra capillīs
cessantem vīdit, nōn Hesperus; illa duābus
flammiferās pīnūs manibus succendit ab Aetnā
perque pruīnōsās tulit inrequiēta tenebrās;
rūrsus ubi alma diēs hebetārat sīdera, nātam
sōlis ab occāsū sōlis quaerēbat ad ortūs.
fessa labōre sitim concēperat, ōraque nūllī
conluerant fontēs, cum tēctam strāmine vīdit
forte casam parvāsque forēs pulsāvit; at inde
prōdit anus dīvamque videt lymphamque rogantī
dulce dedit, tostā quod tēxerat ante polentā.
dum bibit illa datum, dūrī puer ōris et audāx
cōnstitit ante deam rīsitque avidamque vocāvit.
offēnsa est neque adhūc ēpōtā parte loquentem
cum liquidō mixtā perfūdit dīva polentā:
conbibit ōs maculās et, quae modo bracchia gessit,
crūra gerit; cauda est mūtātīs addita membrīs,
inque brevem fōrmam, nē sit vīs magna nocendī,
contrahitur, parvāque minor mēnsūra lacertā est.
mīrantem flentemque et tangere mōnstra parantem
fūgit anum latebramque petit aptumque pudōrī
nōmen habet variīs stēllātus corpora guttīs.
'"Quās dea per terrās et quās errāverit undās,
dīcere longa mora est; quaerentī dēfuit orbis;
Sīcaniam repetit, dumque omnia lūstrat eundō,
vēnit et ad Cyanēn. ea nī mūtāta fuisset,
omnia nārrāsset; sed et ōs et lingua volentī
dīcere nōn aderant, nec, quā loquerētur, habēbat;
signa tamen manifēsta dedit nōtamque parentī,
illō forte locō dēlāpsam in gurgite sacrō
Persephonēs zōnam summīs ostendit in undīs.
quam simul agnōvit, tamquam tum dēnique raptam
scīsset, inōrnātōs laniāvit dīva capillōs
et repetīta suīs percussit pectora palmīs.
nescit adhūc, ubi sit; terrās tamen increpat omnēs
ingrātāsque vocat nec frūgum mūnere dignās,
Trīnacriam ante aliās, in quā vestīgia damnī
repperit. ergō illīc saevā vertentia glaebās
frēgit arātra manū, parilīque īrāta colōnōs
rūricolāsque bovēs lētō dedit arvaque jussit
fallere dēpositum vitiātaque sēmina fēcit.
fertilitās terrae lātum vulgāta per orbem
falsa jacet: prīmīs segetēs moriuntur in herbīs,
et modo sōl nimius, nimius modo corripit imber;
sīderaque ventīque nocent, avidaeque volucrēs
sēmina jacta legunt; lolium tribulīque fatīgant
trīticeās messēs et inexpugnābile grāmen.
'"Tum caput Ēlēīs Alphēias extulit undīs
rōrantēsque comās ā fronte remōvit ad aurēs
atque ait 'ō tōtō quaesītae virginis orbe
et frūgum genetrīx, inmēnsōs siste labōrēs
nēve tibī fīdae violenta īrāscere terrae.
terra nihil meruit patuitque invīta rapīnae,
nec sum prō patriā supplex: hūc hospita vēnī.
Pīsa mihī patria est et ab Ēlide dūcimus ortūs,
Sīcaniam peregrīna colō, sed grātior omnī
haec mihi terra solō est: hōs nunc Arethūsa penātēs,
hanc habeō sēdem. quam tū, mītissima, servā.
mōta locō cūr sim tantīque per aequoris undās
advehar Ortygiam, veniet nārrātibus hōra
tempestīva meīs, cum tū cūrāque levāta
et vultūs meliōris eris. mihi pervia tellūs
praebet iter, subterque īmās ablāta cavernās
hīc caput attollō dēsuētaque sīdera cernō.
ergō dum Stygiō sub terrīs gurgite lābor,
vīsa tua est oculīs illīc Prōserpina nostrīs:
illa quidem trīstis neque adhūc interrita vultū,
sed rēgīna tamen, sed opācī maxima mundī,
sed tamen īnfernī pollēns mātrōna tyrannī!'
Māter ad audītās stupuit ceu saxea vōcēs
attonitaeque diū similis fuit, utque dolōre
pulsa gravī gravis est āmentia, curribus aurās
exit in aetheriās: ibi tōtō nūbila vultū
ante Jovem passīs stetit invidiōsa capillīs
'prō' que 'meō vēnī supplex tibi, Juppiter,' inquit
'sanguine prōque tuō: sī nūlla est grātia mātris,
nāta patrem moveat, neu sit tibi cūra, precāmur,
vīlior illīus, quod nostrō est ēdita partū.
ēn quaesīta diū tandem mihi nāta reperta est,
sī reperīre vocās āmittere certius, aut sī
scīre, ubi sit, reperīre vocās. quod rapta, ferēmus,
dummodo reddat eam! neque enim praedōne marītō
fīlia digna tua est, sī jam mea fīlia nōn est.'
Juppiter excēpit 'commūne est pignus onusque
nāta mihī tēcum; sed sī modo nōmina rēbus
addere vēra placet, nōn hoc injūria factum,
vērum amor est; neque erit nōbīs gener ille pudōrī,
tū modo, dīva, velīs. ut dēsint cētera, quantum est
esse Jovis frātrem! quid, quod nec cētera dēsunt
nec cēdit nisi sorte mihī? sed tanta cupīdō
sī tibi discidiī est, repetet Prōserpina caelum,
lēge tamen certā, sī nūllōs contigit illīc
ōre cibōs; nam sīc Parcārum foedere cautum est.'
'"Dīxerat, at Cererī certum est ēdūcere nātam;
nōn ita fāta sinunt, quoniam jejūnia virgō
solverat et, cultīs dum simplex errat in hortīs,
pūniceum curvā dēcerpserat arbore pōmum
sūmptaque pallentī septem dē cortice grāna
presserat ōre suō, sōlusque ex omnibus illud
Ascalaphus vīdit, quem quondam dīcitur Orphnē,
inter Avernālēs haud ignōtissima nymphās,
ex Acheronte suō silvīs peperisse sub ātrīs;
vīdit et indiciō reditum crūdēlis adēmit.
ingemuit rēgīna Erebī testemque profānam
fēcit avem sparsumque caput Phlegethontide lymphā
in rōstrum et plūmās et grandia lūmina vertit.
ille sibi ablātus fulvīs amicītur in ālīs
inque caput crēscit longōsque reflectitur unguēs
vixque movet nātās per inertia bracchia pennās
foedaque fit volucris, ventūrī nūntia lūctūs,
ignāvus būbō, dīrum mortālibus ōmen.
'"Hic tamen indiciō poenam linguāque vidērī
commeruisse potest; vōbīs, Achelōides, unde
plūma pedēsque avium, cum virginis ōra gerātis?
an quia, cum legeret vernōs Prōserpina flōrēs,
in comitum numerō, doctae Sīrēnes, erātis?
quam postquam tōtō frūstrā quaesīstis in orbe,
prōtinus, ut vestram sentīrent aequora cūram,
posse super flūctūs ālārum īnsistere rēmīs
optāstis facilēsque deōs habuistis et artūs
vīdistis vestrōs subitīs flāvēscere pennīs.
nē tamen ille canor mulcendās nātus ad aurēs
tantaque dōs ōris linguae dēperderet ūsum,
virgineī vultūs et vōx hūmāna remānsit.
'"At medius frātrisque suī maestaeque sorōris
Juppiter ex aequō volventem dīvidit annum:
nunc dea, rēgnōrum nūmen commūne duōrum,
cum mātre est totidem, totidem cum conjuge mēnsēs.
vertitur extemplō faciēs et mentis et ōris;
nam modo quae poterat Dītī quoque maesta vidērī,
laeta deae frōns est, ut sōl, quī tēctus aquōsīs
nūbibus ante fuit, victīs ē nūbibus exit.
'"Exigit alma Cerēs nātā sēcūra receptā,
quae tibi causa fugae, cūr sīs, Arethūsa, sacer fōns.
conticuēre undae, quārum dea sustulit altō
fonte caput viridēsque manū siccāta capillōs
flūminis Ēlēī veterēs nārrāvit amōrēs.
'pars ego nymphārum, quae sunt in Achāide,' dīxit
'ūna fuī, nec mē studiōsius altera saltūs
lēgit nec posuit studiōsius altera cassēs.
sed quamvīs fōrmae numquam mihi fāma petīta est,
quamvīs fortis eram, fōrmōsae nōmen habēbam,
nec mea mē faciēs nimium laudāta juvābat,
quāque aliae gaudēre solent, ego rūstica dōte
corporis ērubuī crīmenque placēre putāvī.
lassa revertēbar (meminī) Stymphālide silvā;
aestus erat, magnumque labor gemināverat aestum:
inveniō sine vertice aquās, sine murmure euntēs,
perspicuās ad humum, per quās numerābilis altē
calculus omnis erat, quās tū vix īre putārēs.
cāna salicta dabant nūtrītaque pōpulus undā
sponte suā nātās rīpīs dēclīvibus umbrās.
accessī prīmumque pedis vestīgia tīnxī,
poplite deinde tenus; neque eō contenta, recingor
molliaque inpōnō salicī vēlāmina curvae
nūdaque mergor aquīs. quās dum feriōque trahōque
mīlle modīs lābēns excussaque bracchia jactō,
nescio quod mediō sēnsī sub gurgite murmur
territaque īnsistō propiōris margine rīpae.
"quō properās, Arethūsa?" suīs Alphēos ab undīs,
"quō properās?" iterum raucō mihi dīxerat ōre.
sīcut eram, fugiō sine vestibus (altera vestēs
rīpa meās habuit): tantō magis īnstat et ārdet,
et quia nūda fuī, sum vīsa parātior illī.
sīc ego currēbam, sīc mē ferus ille premēbat,
ut fugere accipitrem pennā trepidante columbae,
ut solet accipiter trepidās urguēre columbās.
usque sub Orchomenon Psōphīdaque Cyllēnēnque
Maenaliōsque sinūs gelidumque Erymanthon et Ēlin
currere sustinuī, nec mē vēlōcior ille;
sed tolerāre diū cursūs ego vīribus inpār
nōn poteram, longī patiēns erat ille labōris.
per tamen et campōs, per opertōs arbore montēs,
saxa quoque et rūpēs et, quā via nūlla, cucurrī.
sōl erat ā tergō: vīdī praecēdere longam
ante pedēs umbram, nisi sī timor illa vidēbat;
sed certē sonitusque pedum terrēbat et ingēns
crīnālēs vittās adflābat anhēlitus ōris.
fessa labōre fugae "fer opem, dēprēndimur," inquam
"armigerae, Diāna, tuae, cui saepe dedistī
ferre tuōs arcūs inclūsaque tēla pharetrā!"
mōta dea est spissīsque ferēns ē nūbibus ūnam
mē super injēcit: lūstrat cālīgine tēctam
amnis et ignārus circum cava nūbila quaerit
bisque locum, quō mē dea tēxerat, īnscius ambit
et bis "iō Arethūsa iō Arethūsa!" vocāvit,
quid mihi tunc animī miserae fuit? anne quod agnae est,
sī qua lupōs audit circum stabula alta frementēs,
aut leporī, quī vepre latēns hostīlia cernit
ōra canum nūllōsque audet dare corpore mōtūs?
nōn tamen abscēdit; neque enim vestīgia cernit
longius ūlla pedum: servat nūbemque locumque.
occupat obsessōs sūdor mihi frīgidus artūs,
caeruleaeque cadunt tōtō dē corpore guttae,
quāque pedem mōvī, mānat locus, ēque capillīs
rōs cadit, et citius, quam nunc tibi facta renārrō,
in laticēs mūtor. sed enim cognōscit amātās
amnis aquās positōque virī, quod sūmpserat, ōre
vertitur in propriās, ut sē mihi misceat, undās.
Dēlia rūpit humum, caecīsque ego mersa cavernīs
advehor Ortygiam, quae mē cognōmine dīvae
grāta meae superās ēdūxit prīma sub aurās.'
'"Hāc Arethūsa tenus; geminōs dea fertilis anguēs
curribus admōvit frēnīsque coercuit ōra
et medium caelī terraeque per āera vecta est
atque levem currum Trītōnida mīsit in urbem
Triptolemō partimque rudī data sēmina jussit
spargere humō, partim post tempora longa recultae.
jam super Eurōpēn sublīmis et Āsida terram
vectus erat juvenis: Scythicās advertitur ōrās.
rēx ibi Lyncus erat; rēgis subit ille penātēs.
quā veniat, causamque viae nōmenque rogātus
et patriam, 'patria est clārae mihi' dīxit 'Athēnae;
Triptolemus nōmen; vēnī nec puppe per undās,
nec pede per terrās: patuit mihi pervius aether.
dōna ferō Cereris, lātōs quae sparsa per agrōs
frūgiferās messēs alimentaque mītia reddant.'
barbarus invīdit tantīque ut mūneris auctor
ipse sit, hospitiō recipit somnōque gravātum
adgreditur ferrō: cōnantem fīgere pectus
lynca Cerēs fēcit rūrsusque per āera jussit
Mopsopium juvenem sacrōs agitāre jugālēs."
'Fīnierat doctōs ē nōbīs maxima cantūs;
at nymphae vīcisse deās Helicōna colentēs
concordī dīxēre sonō: convīcia victae
cum jacerent, "quoniam" dīxit "certāmine vōbīs
supplicium meruisse parum est maledictaque culpae
additis et nōn est patientia lībera nōbīs,
ībimus in poenās et, quā vocat īra, sequēmur."
rīdent Ēmathides spernuntque minācia verba,
cōnantēsque loquī et magnō clāmōre protervās
intentāre manūs pennās exīre per unguēs
adspexēre suōs, operīrī bracchia plūmīs,
alteraque alterius rigidō concrēscere rōstrō
ōra videt volucrēsque novās accēdere silvīs;
dumque volunt plangī, per bracchia mōta levātae
āere pendēbant, nemorum convīcia, pīcae.
Nunc quoque in ālitibus fācundia prīsca remānsit
raucaque garrulitās studiumque inmāne loquendī.'

Reader settings

Side Panel

Text SizeRelative to your text size
85%

Textual Aids

Touch Navigation