Appearance

Theme

Reading text

Font
Size
100%
Spacing
Contrast
normal

Gallia est omnis dīvīsa in partēs trēs, quārum ūnam incolunt Belgae.

Issues / Feedback

This report will be visible to the general public on our GitHub issue tracker. Please do not submit private or sensitive information.
Only needed if you want updates or clarification on GitHub.
P. Ovidius Naso · Metamorphoses

Book 14

Text kindly provided by Hypotactic

Jamque Gigantēīs injectam faucibus Aetnēn
arvaque Cyclōpum, quid rāstra, quid ūsus arātrī,
nescia nec quicquam jūnctīs dēbentia būbus
līquerat Euboicus tumidārum cultor aquārum,
līquerat et Zanclēn adversaque moenia Rēgī
nāvifragumque fretum, geminō quod lītore pressum
Ausoniae Siculaeque tenet cōnfīnia terrae.
inde manū magnā Tyrrhēna per aequora vectus
herbiferōs adiit collēs atque ātria Glaucus
Sōle satae Circēs, variārum plēna ferārum.
quam simul adspexit, dictā acceptāque salūte,
'dīva, deī miserēre, precor! nam sōla levāre
tū potes hunc,' dīxit 'videar modo dignus, amōrem.
quanta sit herbārum, Tītāni, potentia, nūllī
quam mihi cognitius, quī sum mūtātus ab illīs.
nēve meī nōn nōta tibī sit causa furōris:
lītore in Ītalicō, Messēnia moenia contrā,
Scylla mihī vīsa est. pudor est prōmissa precēsque
blanditiāsque meās contemptaque verba referre;
at tū, sīve aliquid rēgnī est in carmine, carmen
ōre movē sacrō, sīve expugnācior herba est,
ūtere temptātīs operōsae vīribus herbae
nec medeāre mihī sānēsque haec vulnera mandō,
fīne nihil opus est: partem ferat illa calōris.'
at Circē (neque enim flammīs habet aptius ūlla
tālibus ingenium, seu causa est hujus in ipsā,
seu Venus indiciō facit hoc offēnsa paternō,)
tālia verba refert: 'melius sequerēre volentem
optantemque eadem parilīque cupīdine captam.
dignus erās ultrō (poterās certēque) rogārī,
et, sī spem dederīs, mihi crēde, rogāberis ultrō.
neu dubitēs absitque tuae fīdūcia fōrmae,
ēn ego, cum dea sim, nitidī cum fīlia Sōlis,
carmine cum tantum, tantum quoque grāmine possim,
ut tua sim, voveō. spernentem sperne, sequentī
redde vicēs, ūnōque duās ulcīscere factō.'
tālia temptantī 'prius' inquit 'in aequore frondēs'
Glaucus 'et in summīs nāscentur montibus algae,
Sospite quam Scyllā nostrī mūtentur amōrēs.'
indignāta dea est et laedere quātenus ipsum
nōn poterat (nec vellet amāns), īrāscitur illī,
quae sibi praelāta est; venerisque offēnsa repulsā,
prōtinus horrendīs īnfāmia pābula sūcīs
conterit et trītīs Hecatēia carmina miscet
caerulaque induitur vēlāmina perque ferārum
agmen adūlantum mediā prōcēdit ab aulā
oppositumque petēns contrā Zanclēia saxa
Rēgion ingreditur ferventēs aestibus undās,
in quibus ut solidā pōnit vestīgia terrā
summaque dēcurrit pedibus super aequora siccīs.
parvus erat gurges, curvōs sinuātus in arcūs,
grāta quiēs Scyllae: quō sē referēbat ab aestū
et maris et caelī, mediō cum plūrimus orbe
sōl erat et minimās ā vertice fēcerat umbrās.
hunc dea praevitiat portentificīsque venēnīs
inquinat; hīc pressōs laticēs rādīce nocentī
spargit et obscūrum verbōrum ambāge novōrum
ter noviēns carmen magicō dēmurmurat ōre.
Scylla venit mediāque tenus dēscenderat alvō,
cum sua foedārī lātrantibus inguina mōnstrīs
adspicit ac prīmō crēdēns nōn corporis illās
esse suī partēs, refugitque abigitque timetque
ōra proterva canum, sed quōs fugit, attrahit ūnā
et corpus quaerēns femorum crūrumque pedumque
Cerbereōs rictūs prō partibus invenit illīs:
statque canum rabiē subjectaque terga ferārum
inguinibus truncīs uterōque exstante coercet.
Flēvit amāns Glaucus nimiumque hostīliter ūsae
vīribus herbārum fūgit cōnūbia Circēs;
Scylla locō mānsit cumque est data cōpia, prīmum
in Circēs odium sociīs spoliāvit Ulixem;
mox eadem Teucrās fuerat mersūra carīnās,
nī prius in scopulum, quī nunc quoque saxeus exstat,
trānsfōrmāta foret: scopulum quoque nāvita vītat.
Hunc ubi Trōjānae rēmīs avidamque Charybdin
ēvīcēre ratēs, cum jam prope lītus adessent
Ausonium, Libycās ventō referuntur ad ōrās.
excipit Aenēān illīc animōque domōque
nōn bene discidium Phrygiī lātūra marītī
Sīdonis; inque pyrā sacrī sub imāgine factā
incubuit ferrō dēceptaque dēcipit omnēs.
rūrsus harēnōsae fugiēns nova moenia terrae
ad sēdēs Erycis fīdumque relātus Acestēn
sacrificat tumulumque suī genitōris honōrat.
quāsque ratēs Īris Jūnōnia paene cremārat,
solvit et Hippotadae rēgnum terrāsque calentī
sulphure fūmantēs Achelōiadumque relinquit
Sīrēnum scopulōs, orbātaque praeside pīnus
Īnarimēn Prochytēnque legit sterilīque locātās
colle Pithēcūsās, habitantum nōmine dictās.
quippe deum genitor, fraudem et perjūria quondam
Cercōpum exōsus gentisque admissa dolōsae,
in dēfōrme virōs animal mūtāvit, ut īdem
dissimilēs hominī possent similēsque vidērī,
membraque contrāxit nārēsque ā fronte resīmās
contudit et rūgīs perarāvit anīlibus ōra
tōtaque vēlātōs flāventī corpora villō
mīsit in hās sēdēs nec nōn prius abstulit ūsum
verbōrum et nātae dīra in perjūria linguae;
posse querī tantum raucō strīdōre relīquit.
Hās ubi praeteriit et Parthenopēia dextrā
moenia dēseruit, laevā dē parte canōrī
Aeolidae tumulum et, loca fēta palūstribus ulvīs,
lītora Cūmārum vīvācisque antra Sibyllae
intrat et, ut mānēs adeat per Averna paternōs,
ōrat. at illa diū vultum tellūre morātum
ērēxit tandemque deō furibunda receptō
'magna petis,' dīxit, 'vir factīs maxime, cujus
dextera per ferrum, pietās spectāta per ignēs.
pōne tamen, Trōjāne, metum: potiēre petītīs
Ēlysiāsque domōs et rēgna novissima mundī
mē duce cognōscēs simulācraque cāra parentis.
invia virtūtī nūlla est via.' dīxit et aurō
fulgentem rāmum silvā Jūnōnis Avernae
mōnstrāvit jussitque suō dīvellere truncō.
pāruit Aenēās et formīdābilis Orcī
vīdit opēs atavōsque suōs umbramque senīlem
magnanimī Anchīsae; didicit quoque jūra locōrum,
quaeque novīs essent adeunda perīcula bellīs.
inde ferēns lassōs adversō trāmite passūs
cum duce Cūmaeā mollit sermōne labōrem.
dumque iter horrendum per opāca crepuscula carpit,
'seu dea tū praesēns, seu dīs grātissima,' dīxit,
'nūminis īnstar eris semper mihi, mēque fatēbor
mūneris esse tuī, quae mē loca mortis adīre,
quae loca mē vīsae voluistī ēvādere mortis.
prō quibus āeriās meritīs ēvectus ad aurās
templa tibī statuam, tribuam tibi tūris honōrēs.'
respicit hunc vātēs et suspīrātibus haustīs
'nec dea sum,' dīxit 'nec sacrī tūris honōre
hūmānum dignāre caput, neu nescius errēs,
lūx aeterna mihī caritūraque fīne dabātur,
sī mea virginitās Phoebō patuisset amantī.
dum tamen hanc spērat, dum praecorrumpere dōnīs
mē cupit, "ēlige," ait "virgō Cūmaea, quid optēs:
optātīs potiēre tuīs." ego pulveris haustī
ostendēns cumulum, quot habēret corpora pulvis,
tot mihi nātālēs contingere vāna rogāvī;
excidit, ut peterem juvenēs quoque prōtinus annōs.
hōs tamen ille mihī dabat aeternamque juventam,
sī Venerem paterer: contemptō mūnere Phoebī
innuba permaneō; sed jam fēlīcior aetās
terga dedit, tremulōque gradū venit aegra senectūs,
quae patienda diū est. nam jam mihi saecula septem
ācta, vidēs: superest, numerōs ut pulveris aequem,
ter centum messēs, ter centum musta vidēre.
tempus erit, cum dē tantō mē corpore parvam
longa diēs faciet, cōnsūmptaque membra senectā
ad minimum redigentur onus: nec amāta vidēbor
nec placuisse deō, Phoebus quoque forsitan ipse
vel nōn cognōscet, vel dīlēxisse negābit:
usque adeō mūtāta ferar nūllīque videnda,
vōce tamen nōscar; vōcem mihi fāta relinquent.'
Tālia convexum per iter memorante Sibyllā
sēdibus Euboicam Stygiīs ēmergit in urbem
Trōius Aenēās sacrīsque ex mōre litātīs
lītora adit nōndum nūtrīcis habentia nōmen.
hīc quoque substiterat post taedia longa labōrum
Nēritius Macareus, comes experientis Ulixis.
dēsertum quondam mediīs quī rūpibus Aetnae
nōscit Achaemenidēn inprōvīsōque repertum
vīvere mīrātus, 'quī tē cāsusve deusve
servat, Achaemenidē? cūr' inquit 'barbara Grāium
prōra vehit? petitur vestrā quae terra carīnā?'
tālia quaerentī, jam nōn hirsūtus amictū,
jam suus et spīnīs cōnsertō tegmine nūllīs,
fātur Achaemenidēs: 'iterum Polyphēmon et illōs
adspiciam fluidōs hūmānō sanguine rictūs,
hāc mihi sī potior domus est Ithacēque carīnā,
sī minus Aenēān veneror genitōre, nec umquam
esse satis poterō, praestem licet omnia, grātus.
quod loquor et spīrō caelumque et sīdera sōlis
respiciō, possimne ingrātus et inmemor esse?
ille dedit, quod nōn anima haec Cyclōpis in ōra
vēnit, et ut jam nunc lūmen vītāle relinquam,
aut tumulō aut certē nōn illā condar in alvō.
quid mihi tunc animī (nisi sī timor abstulit omnem
sēnsum animumque) fuit, cum vōs petere alta relictus
aequora cōnspexī? voluī inclāmāre, sed hostī
prōdere mē timuī: vestrae quoque clāmor Ulixis
paene ratī nocuit. vīdī, cum monte revulsum
inmānem scopulum mediās permīsit in undās;
vīdī iterum velutī tormentī vīribus ācta
vasta Gigantēō jaculantem saxa lacertō
et, nē dēprimeret flūctusve lapisve carīnam,
pertimuī, jam mē nōn esse oblītus in illā.
ut vērō fuga vōs ā certā morte redūxit,
ille quidem tōtam gemebundus obambulat Aetnēn
praetemptatque manū silvās et lūminis orbus
rūpibus incursat foedātaque bracchia tābō
in mare prōtendēns gentem exsecrātur Achīvam
atque ait: "ō sī quis referat mihi cāsus Ulixem,
aut aliquem ē sociīs, in quem mea saeviat īra,
vīscera cujus edam, cujus vīventia dextrā
membra meā laniem, cujus mihi sanguis inundet
guttur, et ēlīsī trepident sub dentibus artūs:
quam nūllum aut leve sit damnum mihi lūcis adēmptae!"
haec et plūra ferōx, mē lūridus occupat horror
spectantem vultūs etiamnum caede madentēs
crūdēlēsque manūs et inānem lūminis orbem
membraque et hūmānō concrētam sanguine barbam.
mors erat ante oculōs, minimum tamen illa malōrum,
et jam prēnsūrum, jam nunc mea vīscera rēbar
in sua mersūrum, mentīque haerēbat imāgō
temporis illīus, quō vīdī bīna meōrum
ter quater adflīgī sociōrum corpora terrae,
cum super ipse jacēns hirsūtī mōre leōnis
vīsceraque et carnēs cumque albīs ossa medullīs
sēmianimēsque artūs avidam condēbat in alvum;
mē tremor invāsit: stābam sine sanguine maestus,
mandentemque vidēns ējectantemque cruentās
ōre dapēs et frusta merō glomerāta vomentem:
tālia fingēbam miserō mihi fāta parārī
perque diēs multōs latitāns omnemque tremīscēns
ad strepitum mortemque timēns cupidusque morīrī
glande famem pellēns et mixtā frondibus herbā
sōlus inops exspēs lētō poenaeque relictus
hanc procul adspexī longō post tempore nāvem
ōrāvīque fugam gestū ad lītusque cucurrī,
et mōvī: Grāiumque ratis Trōjāna recēpit!
tū quoque pande tuōs, comitum grātissime, cāsūs
et ducis et turbae, quae tēcum est crēdita pontō.'
Aeolon ille refert Tuscō rēgnāre profundō,
Aeolon Hippotadēn, cohibentem carcere ventōs;
quōs bovis inclūsōs tergō, memorābile mūnus,
Dūlichium sūmpsisse ducem flātūque secundō
lūcibus īsse novem et terram aspexisse petītam;
proxima post nōnam cum sēsē aurōra movēret,
invidiā sociōs praedaeque cupīdine victōs
esse; ratōs aurum, dēmpsisse ligāmina ventīs;
cum quibus īsse retrō, per quās modo vēnerat undās,
Aeoliīque ratem portūs repetīsse tyrannī.
'inde Lamī veterem Laestrȳgonis' inquit 'in urbem
vēnimus: Antiphatēs terrā rēgnābat in illā.
missus ad hunc ego sum, numerō comitante duōrum,
vixque fugā quaesīta salūs comitīque mihīque,
tertius ē nōbīs Laestrȳgonis inpia tīnxit
ōra cruōre suō. fugientibus īnstat et agmen
concitat Antiphatēs; coeunt et saxa trabēsque
coniciunt merguntque virōs merguntque carīnās.
ūna tamen, quae nōs ipsumque vehēbat Ulixem,
effugit. āmissā sociōrum parte dolentēs
multaque conquestī terrīs adlābimur illīs,
quās procul hinc cernis (procul hinc, mihi crēde, videnda
īnsula crēde mihī!) tūque ō jūstissime Trōum,
nāte deā, (neque enim fīnītō Mārte vocandus
hostis es, Aenēā) moneō, fuge lītora Circēs!
nōs quoque Circaeō religātā in lītore pīnū,
Antiphatae memorēs inmānsuētīque Cyclōpis,
īre negābāmus; sed tēcta ignōta subīre
sorte sumus lectī: sors mē fīdumque Polītēn
Eurylochumque simul nimiīque Elpēnora vīnī
bisque novem sociōs Circaea ad moenia mīsit.
quae simul attigimus stetimusque in līmine tēctī,
mīlle lupī mixtaeque lupīs ursaeque leaeque
occursū fēcēre metum, sed nūlla timenda
nūllaque erat nostrō factūra in corpore vulnus;
quīn etiam blandās mōvēre per āera caudās
nostraque adūlantēs comitant vestīgia, dōnec
excipiunt famulae perque ātria marmore tēcta
ad dominam dūcunt: pulchrō sedet illa recessū
sollemnī soliō pallamque indūta nitentem
īnsuper aurātō circumvēlātur amictū.
Nēreides nymphaeque simul, quae vellera mōtīs
nūlla trahunt digitīs nec fīla sequentia dūcunt:
grāmina dispōnunt sparsōsque sine ōrdine flōrēs
sēcernunt calathīs variāsque colōribus herbās;
ipsa, quod hae faciunt, opus exigit, ipsa, quis ūsus
quōve sit in foliō, quae sit concordia mixtīs,
nōvit et advertēns pēnsās exāminat herbās.
haec ubi nōs vīdit, dictā acceptāque salūte
diffūdit vultūs et reddidit ōmina vōtīs.
nec mora, miscērī tostī jubet hordea grānī
mellaque vimque merī cum lacte coāgula passō,
quīque sub hāc lateant fūrtim dulcēdine, sūcōs
adicit. accipimus sacrā data pōcula dextrā.
quae simul ārentī sitientēs hausimus ōre,
et tetigit summōs virgā dea dīra capillōs,
(et pudet et referam) saetīs horrēscere coepī,
nec jam posse loquī, prō verbīs ēdere raucum
murmur et in terram tōtō prōcumbere vultū,
ōsque meum sēnsī pandō occallēscere rōstrō,
colla tumēre torīs, et quā modo pōcula parte
sūmpta mihī fuerant, illā vestīgia fēcī
cumque eadem passīs (tantum medicāmina possunt!)
claudor harā, sōlumque suis caruisse figūrā
vīdimus Eurylochum: sōlus data pōcula fūgit;
quae nisi vītāsset, pecoris pars ūna manērem
nunc quoque saetigerī, nec tantae clādis ab illō
certior ad Circēn ultor vēnisset Ulixēs.
pācifer huic dederat flōrem Cyllēnius album:
mōly vocant superī, nigrā rādīce tenētur;
tūtus eō monitīsque simul caelestibus intrat
ille domum Circēs et ad īnsidiōsa vocātus
pōcula cōnantem virgā mulcēre capillōs
reppulit et strictō pavidam dēterruit ēnse.
inde fidēs dextraeque datae thalamōque receptus
conjugiī dōtem sociōrum corpora poscit.
spargimur ignōtae sūcīs meliōribus herbae
percutimurque caput conversae verbere virgae,
verbaque dīcuntur dictīs contrāria verbīs.
quō magis illa canit, magis hōc tellūre levātī
ērigimur, saetaeque cadunt, bifidōsque relinquit
rīma pedēs, redeunt umerī et subjecta lacertīs
bracchia sunt: flentem flentēs amplectimur ipsī
haerēmusque ducis collō nec verba locūtī
ūlla priōra sumus quam nōs testantia grātōs.
annua nōs illīc tenuit mora, multaque praesēns
tempore tam longō vīdī, multa auribus hausī,
hoc quoque cum multīs, quod clam mihi rettulit ūna
quattuor ē famulīs ad tālia sacra parātis.
cum duce namque meō Circē dum sōla morātur,
illa mihī niveō factum dē marmore signum
ostendit juvenāle gerēns in vertice pīcum,
aede sacrā positum multīsque īnsigne corōnīs.
quis foret et quārē sacrā colerētur in aede,
cūr hanc ferret avem, quaerentī et scīre volentī
"accipe" ait, "Macareu, dominaeque potentia quae sit
hinc quoque disce meae; tū dictīs adice mentem!
'"Pīcus in Ausoniīs, prōlēs Sāturnia, terrīs
rēx fuit, ūtilium bellō studiōsus equōrum;
fōrma virō, quam cernis, erat: licet ipse decōrem
adspiciās fictāque probēs ab imāgine vēram;
pār animus fōrmae; nec adhūc spectāsse per annōs
quīnquennem poterat Grāiā quater Ēlide pugnam.
ille suōs dryadas Latiīs in montibus ortās
verterat in vultūs, illum fontāna petēbant
nūmina, nāiades, quās Albula, quāsque Numīcī,
quās Aniēnis aquae cursūque brevissimus Almō
Nārve tulit praeceps et opācae Farfarus umbrae,
quaeque colunt Scythicae stāgnum nemorāle Diānae
fīnitimōsque lacūs; sprētīs tamen omnibus ūnam
ille colit nymphēn, quam quondam in colle Palātī
dīcitur ancipitī peperisse Venīlia Jānō.
haec ubi nūbilibus prīmum mātūruit annīs,
praepositō cūnctīs Laurentī trādita Pīcō est,
rāra quidem faciē, sed rārior arte canendī,
unde Canēns dicta est: silvās et saxa movēre
et mulcēre ferās et flūmina longa morārī
ōre suō volucrēsque vagās retinēre solēbat.
quae dum fēmineā modulātur carmina vōce,
exierat tēctō Laurentēs Pīcus in agrōs
indigenās fīxūrus aprōs tergumque premēbat
ācris equī laevāque hastīlia bīna ferēbat
poeniceam fulvō chlamydem contractus ab aurō.
vēnerat in silvās et fīlia Sōlis eāsdem,
utque novās legeret fēcundīs collibus herbās,
nōmine dicta suō Circaea relīquerat arva.
quae simul ac juvenem virgultīs abdita vīdit,
obstipuit: cecidēre manū, quās lēgerat, herbae,
flammaque per tōtās vīsa est errāre medullās.
ut prīmum validō mentem conlēgit ab aestū,
quid cuperet, fassūra fuit: nē posset adīre,
cursus equī fēcit circumfūsusque satelles.
'nōn' ait 'effugiēs, ventō rapiāre licēbit,
sī modo mē nōvī, sī nōn ēvānuit omnis
herbārum virtūs, nec mē mea carmina fallunt.'
dīxit et effigiem nūllō cum corpore falsī
fingit aprī praeterque oculōs trānscurrere rēgis
jussit et in dēnsum trabibus nemus īre vidērī,
plūrima quā silva est et equō loca pervia nōn sunt.
haut mora, continuō praedae petit īnscius umbram
Pīcus equīque celer spūmantia terga relinquit
spemque sequēns vānam silvā pedes errat in altā.
concipit illa precēs et verba venēfica dīcit
ignōtōsque deōs ignōtō carmine adōrat,
quō solet et niveae vultum cōnfundere Lūnae
et patriō capitī bibulās subtexere nūbēs.
tum quoque cantātō dēnsētur carmine caelum
et nebulās exhālat humus, caecīsque vagantur
līmitibus comitēs, et abest cūstōdia rēgis.
nacta locum tempusque 'per ō, tua lūmina,' dīxit
'quae mea cēpērunt, perque hanc, pulcherrime, fōrmam,
quae facit, ut supplex tibi sim dea, cōnsule nostrīs
ignibus et socerum, quī pervidet omnia, Sōlem
accipe nec dūrus Tītānida dēspice Circēn.'
dīxerat; ille ferōx ipsamque precēsque relinquit
et 'quaecumque es,' ait 'nōn sum tuus; altera captum
mē tenet et teneat per longum, conprecor, aevum,
nec Venere externā sociālia foedera laedam,
dum mihi Jānigenam servābunt fāta Canentem.'
saepe retemptātīs precibus Tītānia frūstrā
'nōn inpūne ferēs, neque' ait 'reddēre Canentī,
laesaque quid faciat, quid amāns, quid fēmina, discēs
rēbus; ait sed amāns et laesa et fēmina Circē!'
tum bis ad occāsūs, bis sē convertit ad ortūs,
ter juvenem baculō tetigit, tria carmina dīxit.
ille fugit, sed sē solitō vēlōcius ipse
currere mīrātur: pennās in corpore vīdit,
sēque novam subitō Latiīs accēdere silvīs
indignātus avem dūrō fera rōbora rōstrō
fīgit et īrātus longīs dat vulnera rāmīs;
purpureum chlamydis pennae trāxēre colōrem;
fībula quod fuerat vestemque momorderat aurum,
plūma fit, et fulvō cervīx praecingitur aurō,
nec quicquam antīquum Pīcō nisi nōmina restat.
'"Intereā comitēs, clāmātō saepe per agrōs
nēquīquam Pīcō nūllāque in parte repertō,
inveniunt Circēn (nam jam tenuāverat aurās
passaque erat nebulās ventīs ac sōle reclūdī)
crīminibusque premunt vērīs rēgemque reposcunt
vimque ferunt saevīsque parant incessere tēlīs:
illa nocēns spargit vīrus sūcōsque venēnī
et Noctem Noctisque deōs Erebōque Chaōque
convocat et longīs Hecatēn ululātibus ōrat.
exsiluēre locō (dictū mīrābile) silvae,
ingemuitque solum, vīcīnaque palluit arbor,
sparsaque sanguineīs maduērunt pābula guttīs,
et lapidēs vīsī mūgītūs ēdere raucōs
et lātrāre canēs et humus serpentibus ātrīs
squālēre et tenuēs animae volitāre silentum:
attonitum mōnstrīs vulgus pavet; illa paventis
ōra venēnātā tetigit mīrantia virgā,
cujus ab attāctū variārum mōnstra ferārum
in juvenēs veniunt: nūllī sua mānsit imāgō.
'"Sparserat occiduus Tartessia lītora Phoebus,
et frūstrā conjūnx oculīs animōque Canentis
exspectātus erat: famulī populusque per omnēs
discurrunt silvās atque obvia lūmina portant;
nec satis est nymphae flēre et lacerāre capillōs
et dare plangōrem (facit haec tamen omnia) sēque
prōripit ac Latiōs errat vēsāna per agrōs.
sex illam noctēs, totidem redeuntia sōlis
lūmina vīdērunt inopem somnīque cibīque
per juga, per vallēs, quā fors dūcēbat, euntem;
ultimus adspexit Thybris lūctūque viāque
fessam et jam longā pōnentem corpora rīpā.
illīc cum lacrimīs ipsō modulāta dolōre
verba sonō tenuī maerēns fundēbat, ut ōlim
carmina jam moriēns canit exequiālia cycnus;
lūctibus extrēmum tenuēs liquefacta medullās
tābuit inque levēs paulātim ēvānuit aurās,
fāma tamen signāta locō est, quem rīte Canentem
nōmine dē nymphae veterēs dīxēre Camēnae."
'Tālia multa mihī longum nārrāta per annum
vīsaque sunt. residēs et dēsuētūdine tardī
rūrsus inīre fretum, rūrsus dare vēla jubēmur,
ancipitēsque viās et iter Tītānia vastum
dīxerat et saevī restāre perīcula pontī:
pertimuī, fateor, nactusque hoc lītus adhaesī.'
Fīnierat Macareus, urnāque Aenēia nūtrīx
condita marmoreā tumulō breve carmen habēbat:
hīc mē Cajētam nōtae pietātis alumnus
ēreptam argolicō quō dēbuit igne cremāvit.
solvitur herbōsō religātus ab aggere fūnis,
et procul īnsidiās īnfāmātaeque relinquunt
tēcta deae lūcōsque petunt, ubi nūbilus umbrā
in mare cum flāvā prōrumpit Thybris harēnā;
Faunigenaeque domō potitur nātāque Latīnī,
nōn sine Mārte tamen. bellum cum gente ferōcī
suscipitur, pāctāque furit prō conjuge Turnus.
concurrit Latiō Tyrrhēnia tōta, diūque
ardua sollicitīs victōria quaeritur armīs.
auget uterque suās externō rōbore vīrēs,
et multī Rutulōs, multī Trōjāna tuentur
castra, neque Aenēās Euandrī ad moenia frūstrā,
at Venulus frūstrā profugī Diomēdis ad urbem
vēnerat: ille quidem sub Iāpyge maxima Daunō
moenia condiderat dōtāliaque arva tenēbat;
sed Venulus Turnī postquam mandāta perēgit
auxiliumque petit, vīrēs Aetōlius hērōs
excūsat: nec sē aut socerī committere pugnae
velle suī populōs, aut quōs ē gente suōrum
armet habēre ūllōs, 'nēve haec commenta putētis,
admonitū quamquam lūctūs renoventur amārō,
perpetiar memorāre tamen. postquam alta cremāta est
Īlion, et Danaās pāvērunt Pergama flammās,
Nāryciusque hērōs, ā virgine virgine raptā,
quam meruit poenam sōlus, dīgessit in omnēs,
spargimur et ventīs inimīca per aequora raptī
fulmina, noctem, imbrēs, īram caelīque marisque
perpetimur Danaī cumulumque Caphērea clādis,
nēve morer referēns trīstēs ex ōrdine cāsūs,
Graecia tum potuit Priamō quoque flenda vidērī.
mē tamen armiferae servātum cūra Minervae
flūctibus ēripuit, patriīs sed rūrsus ab agrīs
pellor, et antīquō memorēs dē vulnere poenās
exigit alma Venus, tantōsque per alta labōrēs
aequora sustinuī, tantōs terrestribus armīs,
ut mihi fēlīcēs sint illī saepe vocātī,
quōs commūnis hiems inportūnusque Caphēreus
mersit aquīs, vellemque hōrum pars ūna fuissem.
'Ultima jam passī comitēs bellōque fretōque
dēficiunt fīnemque rogant errōris, at Acmōn
fervidus ingeniō, tum vērō et clādibus asper,
"quid superest, quod jam patientia vestra recūset
ferre, virī?" dīxit "quid habet Cytherēa, quod ultrā,
velle putā, faciat? nam dum pejōra timentur,
est locus in vōtum sors autem ubi pessima rērum,
sub pedibus timor est sēcūraque summa malōrum.
audiat ipsa licet et, quod facit, ōderit omnēs
sub Diomēde virōs, odium tamen illius omnēs
spernimus: haud magnō stat magna potentia nōbīs."
tālibus īrātam Venerem Pleurōnius Acmōn
īnstimulat verbīs stimulīsque resuscitat īram.
dicta placent paucīs, numerī majōris amīcī
Acmona conripimus; cui respondēre volentī
vōx pariter vōcisque via est tenuāta, comaeque
in plūmās abeunt, plūmīs nova colla teguntur
pectoraque et tergum, majōrēs bracchia pennās
accipiunt, cubitīque levēs sinuantur in ālās;
magna pedis digitōs pars occupat, ōraque cornū
indūrāta rigent fīnemque in acūmine pōnunt.
hunc Lycus, hunc Īdās et cum Rhexēnore Nycteus,
hunc mīrātur Abās, et dum mīrantur, eandem
accipiunt faciem, numerusque ex agmine major
subvolat et rēmōs plausīs circumvolat ālīs:
sī volucrum quae sit subitārum fōrma requīris,
ut nōn cycnōrum, sīc albīs proxima cygnīs.
vix equidem hās sēdēs et Iāpygis ārida Daunī
arva gener teneō minimā cum parte meōrum.'
Hāctenus Oenīdēs, Venulus Calydōnia rēgna
Peucetiōsque sinūs Messāpiaque arva relinquit.
in quibus antra videt, quae, multā nūbila silvā
et levibus cannīs latitantia sēmicaper Pan
nunc tenet, at quōdam tenuērunt tempore nymphae.
Āpulus hās illā pāstor regiōne fugātās
terruit et prīmō subitā formīdine mōvit,
mox, ubi mēns rediit et contempsēre sequentem,
ad numerum mōtīs pedibus dūxēre chorēās;
inprobat hās pāstor saltūque imitātus agrestī
addidit obscēnīs convīcia rūstica dictīs,
nec prius ōs tacuit, quam guttura condidit arbor:
arbor enim est, sūcōque licet cognōscere mōrēs.
quippe notam linguae bācīs oleaster amārīs
exhibet: asperitās verbōrum cessit in illās.
Hinc ubi lēgātī rediēre, negāta ferentēs
arma Aetōla sibī, Rutulī sine vīribus illīs
bella īnstrūcta gerunt, multumque ab utrāque cruōris
parte datur; fert ecce avidās in pīnea Turnus
texta facēs, ignēsque timent, quibus unda pepercit.
jamque picem et cērās alimentaque cētera flammae
Mulciber ūrēbat perque altum ad carbasa mālum
ībat, et incurvae fūmābant trānstra carīnae,
cum memor hās pīnūs Īdaeō vertice caesās
sāncta deum genetrīx tinnītibus āera pulsī
aeris et īnflātī conplēvit murmure buxī
perque levēs domitīs invecta leōnibus aurās
'inrita sacrilegā jactās incendia dextrā,
Turne!' ait. 'ēripiam: nec mē patiente cremābit
ignis edāx nemorum partēs et membra meōrum.'
intonuit dīcente deā, tonitrumque secūtī
cum saliente gravēs cecidērunt grandine nimbī,
āeraque et tumidum subitīs concursibus aequor
Astraeī turbant et eunt in proelia frātrēs.
ē quibus alma parēns ūnīus vīribus ūsa
stuppea praerūpit Phrygiae retinācula classis,
fertque ratēs prōnās mediōque sub aequore mergit;
rōbore mollītō lignōque in corpora versō
in capitum faciem puppēs mūtantur aduncae,
in digitōs abeunt et crūra natantia rēmī,
quodque latus fuerat, latus est, mediīsque carīna
subdita nāvigiīs spīnae mūtātur in ūsum,
līna comae mollēs, antemnae bracchia fīunt,
caerulus, ut fuerat, color est; quāsque ante timēbant,
illās virgineīs exercent lūsibus undās
Nāides aequoreae dūrīsque in montibus ortae
molle fretum celebrant nec eās sua tangit orīgō;
nōn tamen oblītae, quam multa perīcula saevō
pertulerint pelagō, jactātīs saepe carīnīs
subposuēre manūs, nisi sīqua vehēbat Achīvōs:
clādis adhūc Phrygiae memorēs ōdēre Pelasgōs
Nēritiaeque ratis vīdērunt fragmina laetīs
vultibus et laetīs vīdēre rigēscere puppim
vultibus Alcinoī saxumque incrēscere lignō.
Spēs erat, in nymphās animātā classe marīnās
posse metū mōnstrī Rutulum dēsistere bellō:
perstat, habetque deōs pars utraque, quodque deōrum est
īnstar, habent animōs; nec jam dōtālia rēgna,
nec scēptrum socerī, nec tē, Lāvīnia virgō,
sed vīcisse petunt dēpōnendīque pudōre
bella gerunt, tandemque Venus victrīcia nātī
arma videt, Turnusque cadit: cadit Ardea, Turnō
sospite dicta potēns; quam postquam barbarus ignis
abstulit et tepidā latuērunt tēcta favīllā,
congeriē ē mediā tum prīmum cognita praepes
subvolat et cinerēs plausīs ēverberat ālīs.
et sonus et maciēs et pallor et omnia, captam
quae deceant urbem, nōmen quoque mānsit in illā
urbis, et ipsa suīs dēplangitur Ardea pennīs.
Jamque deōs omnēs ipsamque Aenēia virtūs
Jūnōnem veterēs fīnīre coēgerat īrās,
cum, bene fundātīs opibus crēscentis Iūlī,
tempestīvus erat caelō Cytherēius hērōs.
ambieratque Venus superōs colloque parentis
circumfūsa suī 'numquam mihi' dīxerat 'ūllō
tempore dūre pater, nunc sīs mītissimus, optō,
Aenēaeque meō, quī tē dē sanguine nostrō
fēcit avum, quamvīs parvum dēs, optime, nūmen,
dummodo dēs aliquod! satis est inamābile rēgnum
adspexisse semel, Stygiōs semel īsse per amnēs.'
adsēnsēre deī, nec conjūnx rēgia vultūs
inmōtōs tenuit plācātōque adnuit ōre;
tum pater 'estis' ait 'caelestī mūnere dignī,
quaeque petis prō quōque petis: cape, nāta, quod optās!'
fātus erat: gaudet grātēsque agit illa parentī
perque levēs aurās jūnctīs invecta columbīs
lītus adit Laurēns, ubi tēctus harundine serpit
in freta flūmineīs vīcīna Numīcius undīs.
hunc jubet Aenēae, quaecumque obnoxia mortī,
abluere et tacitō dēferre sub aequora cursū;
corniger exsequitur Veneris mandāta suīsque,
quicquid in Aenēā fuerat mortāle, repūrgat
et respersit aquīs; pars optima restitit illī.
lūstrātum genetrīx dīvīnō corpus odōre
ūnxit et ambrosiā cum dulcī nectare mixtā
contigit ōs fēcitque deum, quem turba Quirīnī
nuncupat Indigetem templōque ārīsque recēpit.
Inde sub Ascaniī diciōne binōminis Alba
rēsque Latīna fuit. succēdit Silvius illī.
quō satus antīquō tenuit repetīta Latīnus
nōmina cum scēptrō, clārus subit Alba Latīnum.
Ēpytus ex illō est; post hunc Capetusque Capysque,
sed Capys ante fuit; rēgnum Tiberīnus ab illīs
cēpit et in Tuscī dēmersus flūminis undīs
nōmina fēcit aquae; dē quō Remulusque ferōxque
Acrota sunt genitī. Remulus mātūrior annīs
fulmineō periit, imitātor fulminis, ictū.
frātre suō scēptrum moderātior Acrota fortī
trādit Aventīnō, quī, quō rēgnārat, eōdem
monte jacet positus tribuitque vocābula montī;
jamque Palātīnae summam Proca gentis habēbat.
Rēge sub hōc Pōmōna fuit, quā nūlla Latīnās
inter hamādryadas coluit sollertius hortōs
nec fuit arboreī studiōsior altera fētūs;
unde tenet nōmen: nōn silvās illa nec amnēs,
rūs amat et rāmōs fēlīcia pōma ferentēs;
nec jaculō gravis est, sed aduncā dextera falce,
quā modo luxuriem premit et spatiantia passim
bracchia conpēscit, fissō modo cortice virgam
īnserit et sūcōs aliēnō praestat alumnō;
nec sentīre sitim patitur bibulaeque recurvās
rādīcis fibrās lābentibus inrigat undīs.
hic amor, hoc studium, Veneris quoque nūlla cupīdō est;
vim tamen agrestum metuēns pōmāria claudit
intus et accessus prohibet refugitque virīlēs.
quid nōn et Satyrī, saltātibus apta juventūs,
fēcēre et pīnū praecīnctī cornua Pānes
Sīlēnusque, suīs semper juvenīlior annīs,
quīque deus fūrēs vel falce vel inguine terret,
ut poterentur eā? sed enim superābat amandō
hōs quoque Vertumnus neque erat fēlīcior illīs.
ō quotiēns habitū dūrī messōris aristās
corbe tulit vērīque fuit messōris imāgō!
tempora saepe gerēns faenō religāta recentī
dēsectum poterat grāmen versāsse vidērī;
saepe manū stimulōs rigidā portābat, ut illum
jūrārēs fessōs modo disjūnxisse juvencōs.
falce datā frondātor erat vītisque putātor;
induerat scālās: lēctūrum pōma putārēs;
mīles erat gladiō, piscātor harundine sūmptā;
dēnique per multās aditum sibi saepe figūrās
repperit, ut caperet spectātae gaudia fōrmae.
ille etiam pictā redimītus tempora mitrā,
innītēns baculō, positīs per tempora cānīs,
adsimulāvit anum: cultōsque intrāvit in hortōs
pōmaque mīrāta est 'tantō' que 'potentior!' inquit
paucaque laudātae dedit ōscula, quālia numquam
vēra dedisset anus, glaebāque incurva resēdit
suspiciēns pandōs autumnī pondere rāmōs.
ulmus erat contrā speciōsa nitentibus ūvīs:
quam sociā postquam pariter cum vīte probāvit,
'at sī stāret' ait 'caelebs sine palmite truncus,
nīl praeter frondēs, quārē peterētur, habēret;
haec quoque, quae jūncta est, vītis requiēscit in ulmō:
sī nōn nūpta foret, terrae acclīnāta jacēret;
tū tamen exemplō nōn tangeris arboris hujus
concubitūsque fugis nec tē conjungere cūrās.
atque utinam vellēs! Helenē nōn plūribus esset
sollicitāta procīs nec quae Lapithēia mōvit
proelia nec conjūnx nimium tardantis Ulixis.
nunc quoque, cum fugiās āversērisque petentēs,
mīlle virī cupiunt et sēmideīque deīque
et quaecumque tenent Albānōs nūmina montēs.
sed tū sī sapiēs, sī tē bene jungere anumque
hanc audīre volēs, quae tē plūs omnibus illīs,
plūs, quam crēdis, amō: vulgārēs reice taedās
Vertumnumque torī socium tibi sēlige! prō quō
mē quoque pignus habēs: neque enim sibi nōtior ille est,
quam mihi; nec passim tōtō vagus errat in orbe,
haec loca sōla colit; nec, utī pars magna procōrum,
quam modo vīdit, amat: tū prīmus et ultimus illī
ārdor eris, sōlīque suōs tibi dēvovet annōs.
adde, quod est juvenis, quod nātūrāle decōris
mūnus habet fōrmāsque aptē fingētur in omnēs,
et quod erit jussus, jubeās licet omnia, fīet.
quid, quod amātis idem, quod, quae tibi pōma coluntur,
prīmus habet laetāque tenet tua mūnera dextrā!
sed neque jam fētūs dēsīderat arbore dēmptōs
nec, quās hortus alit, cum sūcīs mītibus herbās
nec quicquam nisi tē: miserēre ārdentis et ipsum,
quī petit, ōre meō praesentem crēde precārī.
ultōrēsque deōs et pectora dūra perōsam
Īdaliēn memoremque timē Rhamnūsidis īram!
quōque magis timeās, (etenim mihi multa vetustās
scīre dedit) referam tōtā nōtissima Cyprō
facta, quibus flectī facile et mītēscere possīs.
'Vīderat ā veteris generōsam sanguine Teucrī
Īphis Anaxaretēn, humilī dē stirpe creātus,
vīderat et tōtīs percēperat ossibus aestum
luctātusque diū, postquam ratiōne furōrem
vincere nōn potuit, supplex ad līmina vēnit
et modo nūtrīcī miserum cōnfessus amōrem,
nē sibi dūra foret, per spēs ōrāvit alumnae,
et modo dē multīs blandītus cuique ministrīs
sollicitā petiit prōpēnsum vōce favōrem;
saepe ferenda dedit blandīs sua verba tabellīs,
interdum madidās lacrimārum rōre corōnās
postibus intendit posuitque in līmine dūrō
molle latus trīstisque serae convīcia fēcit.
saevior illa fretō surgente cadentibus Haedīs,
dūrior et ferrō, quod Nōricus excoquit ignis,
et saxō, quod adhūc vīvum rādīce tenētur,
spernit et inrīdet, factīsque inmītibus addit
verba superba ferōx et spē quoque fraudat amantem.
nōn tulit impatiēns longī tormenta dolōris
Īphis et ante forēs haec verba novissima dīxit:
"vincis, Anaxaretē, neque erunt tibi taedia tandem
ūlla ferenda meī: laetōs mōlīre triumphōs
et Paeāna vocā nitidāque incingere laurō!
vincis enim, moriorque libēns: age, ferrea, gaudē!
certē aliquid laudāre meī cōgēris, eritque
quō tibi sim grātus, meritumque fatēbere nostrum.
nōn tamen ante tuī cūram excessisse mementō
quam vītam gemināque simul mihi lūce carendum.
nec tibi fāma meī ventūra est nūntia lētī:
ipse ego, nē dubitēs, aderō praesēnsque vidēbor,
corpore ut exanimī crūdēlia lūmina pāscās.
sī tamen, ō superī, mortālia facta vidētis,
este meī memorēs (nihil ultrā lingua precārī
sustinet) et longō facite ut nārrēmur in aevō,
et, quae dēmpsistis vītae, date tempora fāmae!"
dīxit, et ad postēs ōrnātōs saepe corōnīs
ūmentēs oculōs et pallida bracchia tollēns,
cum foribus laqueī religāret vincula summīs,
"haec tibi serta placent, crūdēlis et inpia!" dīxit
īnseruitque caput, sed tum quoque versus ad illam,
atque onus īnfēlīx ēlīsā fauce pependit.
icta pedum mōtū trepidantum aperīre jubentem
vīsa dedisse sonum est adapertaque jānua factum
prōdidit, exclāmant famulī frūstrāque levātum
(nam pater occiderat) referunt ad līmina mātris;
accipit illa sinū conplexaque frīgida nātī
membra suī postquam miserōrum verba parentum
ēdidit et mātrum miserārum facta perēgit,
fūnera dūcēbat mediam lacrimōsa per urbem
lūridaque ārsūrō portābat membra feretrō.
forte viae vīcīna domus, quā flēbilis ībat
pompa, fuit, dūraeque sonūs plangōris ad aurēs
vēnit Anaxaretēs, quam jam deus ultor agēbat.
mōta tamen "videāmus" ait "miserābile fūnus"
et patulīs iniit tēctum sublīme fenestrīs
vixque bene inpositum lectō prōspexerat Īphin:
dēriguēre oculī, calidusque ē corpore sanguis
inductō pallōre fugit, cōnātaque retrō
ferre pedēs haesit, cōnāta āvertere vultūs
hoc quoque nōn potuit, paulātimque occupat artūs,
quod fuit in dūrō jam prīdem pectore, saxum.
nēve ea ficta putēs, dominae sub imāgine signum
servat adhūc Salamis, Veneris quoque nōmine templum
Prōspicientis habet. quōrum memor, ō mea, lentōs
pōne, precor, fastūs et amantī jungere, nymphē:
sīc tibi nec vernum nāscentia frīgus adūrat
pōma, nec excutiant rapidī flōrentia ventī!'
Haec ubi nēquīquam fōrmae deus apta senīlī
ēdidit, in juvenem rediit et anīlia dēmit
īnstrūmenta sibī tālisque appāruit illī,
quālis ubi oppositās nitidissima sōlis imāgō
ēvīcit nūbēs nūllāque obstante relūxit,
vimque parat: sed vī nōn est opus, inque figūrā
capta deī nympha est et mūtua vulnera sēnsit.
Proximus Ausoniās injūstī mīles Amūlī
rēxit opēs, Numitorque senex āmissa nepōtis
mūnere rēgna capit, fēstīsque Palīlibus urbis
moenia conduntur; Tatiusque patrēsque Sabīnī
bella gerunt, arcisque viā Tarpēja reclūsā
dignam animam poenā congestīs exuit armīs;
inde satī Curibus tacitōrum mōre lupōrum
ōre premunt vōcēs et corpora victa sopōre
invādunt portāsque petunt, quās obice firmō
clauserat Īliadēs: ūnam tamen ipse reclūsit
nec strepitum versō Sāturnia cardine fēcit;
sōla Venus portae cecidisse repāgula sēnsit
et clausūra fuit, nisi quod rescindere numquam
dīs licet ācta deum. Jānō loca jūncta tenēbant
nāides Ausoniae gelidō rōrantia fonte:
hās rogat auxilium, nec nymphae jūsta petentem
sustinuēre deam vēnāsque et flūmina fontis
ēlicuēre suī; nōndum tamen invia Jānī
ōra patentis erant, neque iter praeclūserat unda:
lūrida subpōnunt fēcundō sulphura fontī
incenduntque cavās fūmante bitūmine vēnās.
vīribus hīs aliīsque vapor penetrāvit ad īma
fontis, et Alpīnō modo quae certāre rigōrī
audēbātis aquae, nōn cēditis ignibus ipsīs!
flammiferā geminī fūmant aspergine postēs,
portaque nēquīquam rigidīs prōmissa Sabīnīs
fonte fuit praestrūcta novō, dum Mārtius arma
indueret mīles; quae postquam Rōmulus ultrō
obtulit, et strāta est tellūs Rōmāna Sabīnīs
corporibus strāta estque suīs, generīque cruōrem
sanguine cum socerī permiscuit inpius ēnsis.
pāce tamen sistī bellum nec in ultima ferrō
dēcertāre placet Tatiumque accēdere rēgnō.
Occiderat Tatius, populīsque aequāta duōbus,
Rōmule, jūra dabās: positā cum casside Māvors
tālibus adfātur dīvumque hominumque parentem:
'tempus adest, genitor, quoniam fundāmine magnō
rēs Rōmāna valet nec praeside pendet ab ūnō,
praemia, (sunt prōmissa mihī dignōque nepōtī)
solvere et ablātum terrīs inpōnere caelō.
tū mihi conciliō quondam praesente deōrum
(nam memorō memorīque animō pia verba notāvī)
"ūnus erit, quem tū tollēs in caerula caelī"
dīxistī: rata sit verbōrum summa tuōrum!'
adnuit omnipotēns et nūbibus āera caecīs
occuluit tonitrūque et fulgure terruit orbem.
quae sibi prōmissae sēnsit data signa rapīnae,
innīxusque hastae pressōs tēmōne cruentō
inpavidus cōnscendit equōs Grādīvus et ictū
verberis increpuit prōnusque per āera lāpsus
cōnstitit in summō nemorōsī colle Palātī
reddentemque suō nōn rēgia jūra Quirītī
abstulit Īliadēn: corpus mortāle per aurās
dīlāpsum tenuēs, ceu lātā plumbea fundā
missa solet mediō glāns intābēscere caelō;
pulchra subit faciēs et pulvīnāribus altīs
dignior, est quālis trabeātī fōrma Quirīnī.
Flēbat ut āmissum conjūnx, cum rēgia Jūnō
Īrin ad Hersiliēn dēscendere līmite curvō
imperat et vacuae sua sīc mandāta referre:
'ō et dē Latiā, ō et dē gente Sabīnā
praecipuum, mātrōna, decus, dignissima tantī
ante fuisse virī conjūnx, nunc esse Quirīnī,
siste tuōs flētūs, et, sī tibi cūra videndī
conjugis est, duce mē lūcum pete, colle Quirīnī
quī viret et templum Rōmānī rēgis obumbrat';
pāret et in terram pictōs dēlāpsa per arcūs,
Hersiliēn jussīs conpellat vōcibus Īris;
illa verēcundō vix tollēns lūmina vultū
'ō dea (namque mihī nec, quae sīs, dīcere prōmptum est,
et liquet esse deam) dūc, ō dūc' inquit 'et offer
conjugis ōra mihī, quae sī modo posse vidēre
fāta semel dederint, caelum accēpisse fatēbor!'
nec mora, Rōmuleōs cum virgine Thaumantēā
ingreditur collēs: ibi sīdus ab aethere lāpsum
dēcidit in terrās; ā cujus lūmine flagrāns
Hersiliē crīnēs cum sīdere cessit in aurās:
hanc manibus nōtīs Rōmānae conditor urbis
excipit et prīscum pariter cum corpore nōmen
mūtat Horamque vocat, quae nunc dea jūncta Quirīnō est.

Reader settings

Side Panel

Text SizeRelative to your text size
85%

Textual Aids

Touch Navigation