Appearance

Theme

Reading text

Font
Size
100%
Spacing
Contrast
normal

Gallia est omnis dīvīsa in partēs trēs, quārum ūnam incolunt Belgae.

Issues / Feedback

This report will be visible to the general public on our GitHub issue tracker. Please do not submit private or sensitive information.
Only needed if you want updates or clarification on GitHub.
P. Ovidius Naso · Metamorphoses

Book 3

Text kindly provided by Hypotactic

Jamque deus positā fallācis imāgine taurī
sē cōnfessus erat Dictaeaque rūra tenēbat,
cum pater ignārus Cadmō perquīrere raptam
imperat et poenam, sī nōn invēnerit, addit
exilium, factō pius et scelerātus eōdem.
orbe pererrātō (quis enim dēprēndere possit
fūrta Jovis?) profugus patriamque īramque parentis
vītat Agēnoridēs Phoebīque ōrācula supplex
cōnsulit et, quae sit tellūs habitanda, requīrit.
'bōs tibi' Phoebus ait 'sōlīs occurret in arvīs,
nūllum passa jugum curvīque inmūnis arātrī.
hāc duce carpe viās et, quā requiēverit herbā,
moenia fac condās Boeōtiaque illa vocātō.'
vix bene Castaliō Cadmus dēscenderat antrō,
incūstōdītam lentē videt īre juvencam
nūllum servitiī signum cervīce gerentem.
subsequitur pressōque legit vestīgia gressū
auctōremque viae Phoebum taciturnus adōrat.
jam vada Cēphīsī Panopēsque ēvāserat arva:
bōs stetit et tollēns speciōsam cornibus altīs
ad caelum frontem mūgītibus inpulit aurās
atque ita respiciēns comitēs sua terga sequentēs
prōcubuit tenerāque latus submīsit in herbā.
Cadmus agit grātēs peregrīnaeque ōscula terrae
fīgit et ignōtōs montēs agrōsque salūtat.
Sacra Jovī factūrus erat: jubet īre ministrōs
et petere ē vīvīs lībandās fontibus undās.
silva vetus stābat nūllā violāta secūrī,
et specus in mediā virgīs ac vīmine dēnsus
efficiēns humilem lapidum conpāgibus arcum
ūberibus fēcundus aquīs; ubi conditus antrō
Mārtius anguis erat, cristīs praesignis et aurō;
igne micant oculī, corpus tumet omne venēnīs,
trēsque vibrant linguae, triplicī stant ōrdine dentēs.
quem postquam Tyriā lūcum dē gente profectī
īnfaustō tetigēre gradū, dēmissaque in undās
urna dedit sonitum, longō caput extulit antrō
caeruleus serpēns horrendaque sībila mīsit.
efflūxēre urnae manibus sanguisque relīquit
corpus et attonitōs subitus tremor occupat artūs.
ille volūbilibus squāmōsōs nexibus orbēs
torquet et inmēnsōs saltū sinuātur in arcūs
ac mediā plūs parte levēs ērēctus in aurās
dēspicit omne nemus tantōque est corpore, quantō,
sī tōtum spectēs, geminās quī sēparat arctōs.
nec mora, Phoenīcās, sīve illī tēla parābant
sīve fugam, sīve ipse timor prohibēbat utrumque,
occupat: hōs morsū, longīs conplexibus illōs,
hōs necat adflātū fūnestī tābe venēnī.
Fēcerat exiguās jam sōl altissimus umbrās:
quae mora sit sociīs, mīrātur Agēnore nātus
vestīgatque virōs. tegumen dērepta leōnī
pellis erat, tēlum splendentī lancea ferrō
et jaculum tēlōque animus praestantior omnī.
ut nemus intrāvit lētātaque corpora vīdit
victōremque suprā spatiōsī corporis hostem
trīstia sanguineā lambentem vulnera linguā,
'aut ultor vestrae, fīdissima pectora, mortis,
aut comes' inquit 'erō.' dīxit dextrāque molārem
sustulit et magnum magnō cōnāmine mīsit.
illius inpulsū cum turribus ardua celsīs
moenia mōta forent, serpēns sine vulnere mānsit
lōrīcaeque modō squāmīs dēfēnsus et ātrae
dūritiā pellis validōs cute reppulit ictūs;
at nōn dūritiā jaculum quoque vīcit eādem,
quod mediō lentae spīnae curvāmine fīxum
cōnstitit et tōtum dēscendit in īlia ferrum.
ille dolōre ferōx caput in sua terga retorsit
vulneraque adspexit fīxumque hastīle momordit,
idque ubi vī multā partem labefēcit in omnem,
vix tergō ēripuit; ferrum tamen ossibus haesit.
tum vērō postquam solitās accessit ad īrās
causa recēns, plēnīs tumuērunt guttura vēnīs,
spūmaque pestiferōs circumfluit albida rictūs,
terraque rāsa sonat squāmīs, quīque hālitus exit
ōre niger Stygiō, vitiātās īnficit aurās.
ipse modo inmēnsum spīrīs facientibus orbem
cingitur, interdum longā trabe rēctior adstat,
inpete nunc vastō ceu concitus imbribus amnis
fertur et obstantēs prōturbat pectore silvās.
cēdit Agēnoridēs paulum spoliōque leōnis
sustinet incursūs īnstantiaque ōra retardat
cuspide praetentā: furit ille et inānia dūrō
vulnera dat ferrō fīgitque in acūmine dentēs.
jamque venēniferō sanguis mānāre palātō
coeperat et viridēs adspergine tīnxerat herbās;
sed leve vulnus erat, quia sē retrahēbat ab ictū
laesaque colla dabat retrō plāgamque sedēre
cēdendō arcēbat nec longius īre sinēbat,
dōnec Agēnoridēs conjectum in guttura ferrum
usque sequēns pressit, dum retrō quercus euntī
obstitit et fīxa est pariter cum rōbore cervīx.
pondere serpentis curvāta est arbor et īmā
parte flagellārī gemuit sua rōbora caudae.
Dum spatium victor victī cōnsīderat hostis,
vōx subitō audīta est; neque erat cognōscere prōmptum,
unde, sed audīta est: 'quid, Agēnore nāte, perēmptum
serpentem spectās? et tū spectābere serpēns.'
ille diū pavidus pariter cum mente colōrem
perdiderat, gelidōque comae terrōre rigēbant:
ecce virī fautrīx superās dēlāpsa per aurās
Pallas adest mōtaeque jubet suppōnere terrae
vīpereōs dentēs, populī incrēmenta futūrī.
pāret et, ut pressō sulcum patefēcit arātrō,
spargit humī jussōs, mortālia sēmina, dentēs.
inde (fidē majus) glaebae coepēre movērī,
prīmaque dē sulcīs aciēs adpāruit hastae,
tegmina mox capitum pictō nūtantia cōnō,
mox umerī pectusque onerātaque bracchia tēlīs
exsistunt, crēscitque seges clipeāta virōrum:
sīc, ubi tolluntur fēstīs aulaea theātrīs,
surgere signa solent prīmumque ostendere vultūs,
cētera paulātim, placidōque ēducta tenōre
tōta patent īmōque pedēs in margine pōnunt.
Territus hoste novō Cadmus capere arma parābat:
'nē cape!' dē populō, quem terra creāverat, ūnus
exclāmat 'nec tē cīvīlibus īnsere bellīs!'
atque ita terrigenīs rigidō dē frātribus ūnum
comminus ēnse ferit, jaculō cadit ēminus ipse;
hunc quoque quī lētō dederat, nōn longius illō
vīvit et exspīrat, modo quās accēperat aurās,
exemplōque parī furit omnis turba, suōque
Mārte cadunt subitī per mūtua vulnera frātrēs.
jamque brevis vītae spatium sortīta juventūs
sanguineam tepidō plangēbant pectore mātrem,
quīnque superstitibus, quōrum fuit ūnus Echīōn.
is sua jēcit humō monitū Trītōnidis arma
frāternaeque fidem pācis petiitque deditque:
hōs operis comitēs habuit Sīdōnius hospes,
cum posuit jussus Phoebēīs sortibus urbem.
Jam stābant Thēbae, poterās jam, Cadme, vidērī
exiliō fēlīx: socerī tibi Mārsque Venusque
contigerant; hūc adde genus dē conjuge tantā,
tot nātōs nātāsque et, pignora cāra, nepōtēs,
hōs quoque jam juvenēs; sed scīlicet ultima semper
exspectanda diēs hominis, dīcīque beātus
ante obitum nēmō suprēmaque fūnera dēbet.
Prīma nepōs inter tot rēs tibi, Cadme, secundās
causa fuit lūctūs, aliēnaque cornua frontī
addita, vōsque, canēs satiātae sanguine erīlī.
at bene sī quaerās, Fortūnae crīmen in illō,
nōn scelus inveniēs; quod enim scelus error habēbat?
Mōns erat īnfectus variārum caede ferārum,
jamque diēs medius rērum contrāxerat umbrās
et sōl ex aequō mētā distābat utrāque,
cum juvenis placidō per dēvia lustra vagantēs
participēs operum conpellat Hyantius ōre:
'līna madent, comitēs, ferrumque cruōre ferārum,
fortūnaeque diēs habuit satis; altera lūcem
cum croceīs invecta rotīs Aurōra redūcet,
prōpositum repetēmus opus: nunc Phoebus utrāque
distat idem mētā finditque vapōribus arva.
sistite opus praesēns nōdōsaque tollite līna!'
jussa virī faciunt intermittuntque labōrem.
Vallis erat piceīs et acūtā dēnsa cupressū,
nōmine Gargaphiē succīnctae sacra Diānae,
cujus in extrēmō est antrum nemorāle recessū
arte labōrātum nūllā: simulāverat artem
ingeniō nātūra suō; nam pūmice vīvō
et levibus tōfīs nātīvum dūxerat arcum;
fōns sonat ā dextrā tenuī perlūcidus undā,
margine grāmineō patulōs incīnctus hiātūs.
hīc dea silvārum vēnātū fessa solēbat
virgineōs artūs liquidō perfundere rōre.
quō postquam subiit, nymphārum trādidit ūnī
armigerae jaculum pharetramque arcūsque retentōs,
altera dēpositae subjēcit bracchia pallae,
vincla duae pedibus dēmunt; nam doctior illīs
Ismēnis Crocalē sparsōs per colla capillōs
colligit in nōdum, quamvīs erat ipsa solūtīs.
excipiunt laticem Nephelēque Hyalēque Rhanisque
et Psecas et Phialē funduntque capācibus urnīs.
dumque ibi perluitur solitā Tītānia lymphā,
ecce nepōs Cadmī dīlātā parte labōrum
per nemus ignōtum nōn certīs passibus errāns
pervenit in lūcum: sīc illum fāta ferēbant.
quī simul intrāvit rōrantia fontibus antra,
sīcut erant, nūdae vīsō sua pectora nymphae
percussēre virō subitīsque ululātibus omne
inplēvēre nemus circumfūsaeque Diānam
corporibus tēxēre suīs; tamen altior illīs
ipsa dea est colloque tenus superēminet omnēs.
quī color īnfectīs adversī sōlis ab ictū
nūbibus esse solet aut purpureae Aurōrae,
is fuit in vultū vīsae sine veste Diānae.
quae, quamquam comitum turbā est stīpāta suārum,
in latus oblīquum tamen adstitit ōraque retrō
flexit et, ut vellet prōmptās habuisse sagittās,
quās habuit sīc hausit aquās vultumque virīlem
perfūdit spargēnsque comās ultrīcibus undīs
addidit haec clādis praenūntia verba futūrae:
'nunc tibi mē positō vīsam vēlāmine nārrēs,
sī poteris nārrāre, licet!' nec plūra mināta
dat sparsō capitī vīvācis cornua cervī,
dat spatium collō summāsque cacūminat aurēs
cum pedibusque manūs, cum longīs bracchia mūtat
crūribus et vēlat maculōsō vellere corpus;
additus et pavor est: fugit Autonoēius hērōs
et sē tam celerem cursū mīrātur in ipsō.
ut vērō vultūs et cornua vīdit in undā,
'mē miserum!' dictūrus erat: vōx nūlla secūta est!
ingemuit: vōx illa fuit, lacrimaeque per ōra
nōn sua flūxērunt; mēns tantum prīstina mānsit.
quid faciat? repetatne domum et rēgālia tēcta
an lateat silvīs? pudor hoc, timor inpedit illud.
Dum dubitat, vīdēre canēs, prīmīque Melampus
Ichnobatēsque sagāx lātrātū signa dedēre,
Cnōsius Ichnobatēs, Spartānā gente Melampus.
inde ruunt aliī rapidā vēlōcius aurā,
Pamphagos et Dorceus et Orībasos, Arcades omnēs,
Nebrophonosque valēns et trux cum Laelape Thērōn
et pedibus Pterelās et nāribus ūtilis Agrē
Hȳlaeusque ferōx nūper percussus ab aprō
dēque lupō concepta Napē pecudēsque secūta
Poemenis et nātīs comitāta Harpyia duōbus
et substricta gerēns Sicyōnius īlia Lādōn
et Dromas et Canachē Stictēque et Tigris et Alcē
et niveīs Leucōn et villīs Asbolos ātrīs
praevalidusque Lacōn et cursū fortis Aellō
et Thoos et Cypriō vēlōx cum frātre Lyciscē
et nigram mediō frontem distīnctus ab albō
Harpalos et Melaneus hirsūtaque corpore Lachnē
et patre Dictaeō, sed mātre Lacōnide nātī
Labros et Argiodūs et acūtae vōcis Hylactōr
quōsque referre mora est: ea turba cupīdine praedae
per rūpēs scopulōsque aditūque carentia saxa,
quāque est difficilis quāque est via nūlla, sequuntur.
ille fugit per quae fuerat loca saepe secūtus,
heu! famulōs fugit ipse suōs. clāmāre libēbat:
'Actaeōn ego sum: dominum cognōscite vestrum!'
verba animō dēsunt; resonat lātrātibus aethēr.
prīma Melanchaetēs in tergō vulnera fēcit,
proxima Thērodamās, Oresitrophos haesit in armō:
tardius exierant, sed per conpendia montis
anticipāta via est; dominum retinentibus illīs,
cētera turba coit cōnfertque in corpore dentēs.
jam loca vulneribus dēsunt; gemit ille sonumque,
etsī nōn hominis, quem nōn tamen ēdere possit
cervus, habet maestīsque replet juga nōta querellīs
et genibus prōnīs supplex similisque rogantī
circumfert tacitōs tamquam sua bracchia vultūs.
at comitēs rapidum solitīs hortātibus agmen
ignārī īnstīgant oculīsque Actaeona quaerunt
et velut absentem certātim Actaeona clāmant
(ad nōmen caput ille refert) et abesse queruntur
nec capere oblātae sēgnem spectācula praedae.
vellet abesse quidem, sed adest; velletque vidēre,
nōn etiam sentīre canum fera facta suōrum.
undique circumstant, mersīsque in corpore rōstrīs
dīlacerant falsī dominum sub imāgine cervī,
nec nisi fīnītā per plūrima vulnera vītā
īra pharetrātae fertur satiāta Diānae.
Rūmor in ambiguō est; aliīs violentior aequō
vīsa dea est, aliī laudant dignamque sevērā
virginitāte vocant: pars invenit utraque causās.
sōla Jovis conjūnx nōn tam, culpetne probetne,
ēloquitur, quam clāde domūs ab Agēnore ductae
gaudet et ā Tyriā collēctum paelice trānsfert
in generis sociōs odium; subit ecce priōrī
causa recēns, gravidamque dolet dē sēmine magnī
esse Jovis Semelēn; dum linguam ad jūrgia solvit,
'prōfēcī quid enim totiēns per jūrgia?' dīxit,
'ipsa petenda mihi est; ipsam, sī maxima Jūnō
rīte vocor, perdam, sī mē gemmantia dextrā
scēptra tenēre decet, sī sum rēgīna Jovisque
et soror et conjūnx, certē soror. at, puto, fūrtō est
contenta, et thalamī brevis est injūria nostrī.
concipit, id dēerat! manifēstaque crīmina plēnō
fert uterō et māter, quod vix mihi contigit, ūnō
dē Jove vult fierī: tanta est fīdūcia fōrmae.
fallat eam faxo; nec sum Sāturnia, sī nōn
ab Jove mersa suō Stygiās penetrābit in undās.'
Surgit ab hīs soliō fulvāque recondita nūbe
līmen adit Semelēs nec nūbēs ante remōvit
quam simulāvit anum posuitque ad tempora cānōs
sulcāvitque cutem rūgīs et curva trementī
membra tulit passū; vōcem quoque fēcit anīlem,
ipsaque erat Beroē, Semelēs Epidauria nūtrīx.
ergō ubi captātō sermōne diūque loquendō
ad nōmen vēnēre Jovis, suspīrat et 'optō,
Juppiter ut sit' ait; 'metuō tamen omnia: multī
nōmine dīvōrum thalamōs iniēre pudīcōs.
nec tamen esse Jovem satis est: det pignus amōris,
sī modo vērus is est; quantusque et quālis ab altā
Jūnōne excipitur, tantus tālisque, rogātō,
det tibi conplexūs suaque ante īnsignia sūmat!'
Tālibus ignāram Jūnō Cadmēida dictīs
fōrmārat: rogat illa Jovem sine nōmine mūnus.
cui deus 'ēlige!' ait 'nūllam patiēre repulsam,
quōque magis crēdās, Stygiī quoque cōnscia suntō
nūmina torrentis: timor et deus ille deōrum est.'
laeta malō nimiumque potēns peritūraque amantis
obsequiō Semelē 'quālem Sāturnia' dīxit
'tē solet amplectī, Veneris cum foedus inītis,
dā mihi tē tālem!' voluit deus ōra loquentis
opprimere: exierat jam vōx properāta sub aurās.
ingemuit; neque enim nōn haec optāsse, neque ille
nōn jūrāsse potest. ergō maestissimus altum
aethera cōnscendit vultūque sequentia trāxit
nūbila, quīs nimbōs inmixtaque fulgura ventīs
addidit et tonitrūs et inēvītābile fulmen;
quā tamen usque potest, vīrēs sibi dēmere temptat
nec, quō centimanum dējēcerat igne Typhōea,
nunc armātur eō: nimium feritātis in illō est.
est aliud levius fulmen, cui dextra cyclōpum
saevitiae flammaeque minus, minus addidit īrae:
tēla secunda vocant superī; capit illa domumque
intrat Agēnoream. corpus mortāle tumultūs
nōn tulit aetheriōs dōnīsque jugālibus ārsit.
inperfectus adhūc īnfāns genetrīcis ab alvō
ēripitur patriōque tener (sī crēdere dignum est)
īnsuitur femorī māternaque tempora conplet.
fūrtim illum prīmīs Īnō mātertera cūnīs
ēducat, inde datum nymphae Nȳsēides antrīs
occuluēre suīs lactisque alimenta dedēre.
Dumque ea per terrās fātālī lēge geruntur
tūtaque bis genitī sunt incūnābula Bacchī,
forte Jovem memorant diffūsum nectare cūrās
sēposuisse gravēs vacuāque agitāsse remissōs
cum Jūnōne jocōs et 'major vestra profectō est,
quam quae contingit maribus' dīxisse 'voluptās.'
illa negat. placuit quae sit sententia doctī
quaerere Tīresiae: Venus huic erat utraque nōta.
nam duo magnōrum viridī coeuntia silvā
corpora serpentum baculī violāverat ictū
dēque virō factus (mīrābile) fēmina septem
ēgerat autumnōs; octāvō rūrsus eōsdem
vīdit, et 'est vestrae sī tanta potentia plāgae'
dīxit, 'ut auctōris sortem in contrāria mūtet,
nunc quoque vōs feriam.' percussīs anguibus īsdem
fōrma prior rediit, genetīvaque vēnit imāgō.
arbiter hic igitur sūmptus dē līte jocōsā
dicta Jovis firmat: gravius Sāturnia jūstō
nec prō māteriā fertur doluisse suīque
jūdicis aeternā damnāvit lūmina nocte;
at pater omnipotēns (neque enim licet inrita cuiquam
facta deī fēcisse deō) prō lūmine adēmptō
scīre futūra dedit poenamque levāvit honōre.
Ille per Āoniās fāmā celeberrimus urbēs
inreprehēnsa dabat populō respōnsa petentī;
prīma fidē vōcisque ratae temptāmina sūmpsit
caerula Līriopē, quam quondam flūmine curvō
inplicuit clausaeque suīs Cēphīsos in undīs
vim tulit: ēnīxa est uterō pulcherrima plēnō
īnfantem nymphē, jam tunc quī posset amārī,
Narcissumque vocat. dē quō cōnsultus, an esset
tempora mātūrae vīsūrus longa senectae,
fātidicus vātēs 'sī sē nōn nōverit' inquit.
vāna diū vīsa est vōx auguris: exitus illam
rēsque probat lētīque genus novitāsque furōris.
namque ter ad quīnōs ūnum Cēphīsius annum
addiderat poteratque puer juvenisque vidērī:
multī illum juvenēs, multae cupiēre puellae;
sed fuit in tenerā tam dūra superbia fōrmā,
nūllī illum juvenēs, nūllae tetigēre puellae.
adspicit hunc trepidōs agitantem in rētia cervōs
vōcālis nymphē, quae nec reticēre loquentī
nec prior ipsa loquī didicit, resonābilis Ēchō.
Corpus adhūc Ēchō, nōn vōx erat et tamen ūsum
garrula nōn alium, quam nunc habet, ōris habēbat,
reddere dē multīs ut verba novissima posset.
fēcerat hoc Jūnō, quia, cum dēprēndere posset
sub Jove saepe suō nymphās in monte jacentēs,
illa deam longō prūdēns sermōne tenēbat,
dum fugerent nymphae. postquam hoc Sāturnia sēnsit,
'hujus' ait 'linguae, quā sum dēlūsa, potestās
parva tibī dabitur vōcisque brevissimus ūsus,'
rēque minās firmat. tantum haec in fīne loquendī
ingeminat vōcēs audītaque verba reportat.
ergō ubi Narcissum per dēvia rūra vagantem
vīdit et incaluit, sequitur vestīgia fūrtim,
quōque magis sequitur, flammā propiōre calēscit,
nōn aliter quam cum summīs circumlita taedīs
admōtās rapiunt vīvācia sulphura flammās.
ō quotiēns voluit blandīs accēdere dictīs
et mollēs adhibēre precēs! nātūra repugnat
nec sinit, incipiat, sed, quod sinit, illa parāta est
exspectāre sonōs, ad quōs sua verba remittat.
forte puer comitum sēductus ab agmine fīdō
dīxerat: 'ecquis adest?' et 'adest' responderat Ēchō.
hic stupet, utque aciem partēs dīmittit in omnēs,
vōce 'venī!' magnā clāmat: vocat illa vocantem.
respicit et rūrsus nūllō veniente 'quid' inquit
'mē fugis?' et totidem, quot dīxit, verba recēpit.
perstat et alternae dēceptus imāgine vōcis
'hūc coeāmus' ait, nūllīque libentius umquam
respōnsūra sonō 'coeāmus' rettulit Ēchō
et verbīs favet ipsa suīs ēgressaque silvā
ībat, ut iniceret spērātō bracchia collō;
ille fugit fugiēnsque 'manūs conplexibus aufer!
ante' ait 'ēmoriar, quam sit tibi cōpia nostrī';
rettulit illa nihil nisi 'sit tibi cōpia nostrī!'
sprēta latet silvīs pudibundaque frondibus ōra
prōtegit et sōlīs ex illō vīvit in antrīs;
sed tamen haeret amor crēscitque dolōre repulsae;
extenuant vigilēs corpus miserābile cūrae
addūcitque cutem maciēs et in āera sūcus
corporis omnis abit; vōx tantum atque ossa supersunt:
vōx manet, ossa ferunt lapidis trāxisse figūram.
inde latet silvīs nūllōque in monte vidētur,
omnibus audītur: sonus est, quī vīvit in illā.
Sīc hanc, sīc aliās undīs aut montibus ortās
lūserat hic nymphās, sīc coetūs ante virīlēs;
inde manūs aliquis dēspectus ad aethera tollēns
'sīc amet ipse licet, sīc nōn potiātur amātō!'
dīxerat: adsēnsit precibus Rhamnūsia jūstīs.
fōns erat inlīmis, nitidīs argenteus undīs,
quem neque pāstōrēs neque pastae monte capellae
contigerant aliudve pecus, quem nūlla volūcris
nec fera turbārat nec lāpsus ab arbore rāmus;
grāmen erat circā, quod proximus ūmor alēbat,
silvaque sōle locum passūra tepēscere nūllō.
hīc puer et studiō vēnandī lassus et aestū
prōcubuit faciemque locī fontemque secūtus,
dumque sitim sēdāre cupit, sitis altera crēvit,
dumque bibit, vīsae correptus imāgine fōrmae
spem sine corpore amat, corpus putat esse, quod unda est.
adstupet ipse sibī vultūque inmōtus eōdem
haeret, ut ē Pariō fōrmātum marmore signum;
spectat humī positus geminum, sua lūmina, sīdus
et dignōs Bacchō, dignōs et Apolline crīnēs
inpūbēsque genās et eburnea colla decusque
ōris et in niveō mixtum candōre rubōrem,
cūnctaque mīrātur, quibus est mīrābilis ipse:
sē cupit inprūdēns et, quī probat, ipse probātur,
dumque petit, petitur, pariterque accendit et ārdet.
inrita fallācī quotiēns dedit ōscula fontī,
in mediīs quotiēns vīsum captantia collum
bracchia mersit aquīs nec sē dēprēndit in illīs!
quid videat, nescit; sed quod videt, ūritur illō,
atque oculōs īdem, quī dēcipit, incitat error.
crēdule, quid frūstrā simulācra fugācia captās?
quod petis, est nusquam; quod amās, āvertere, perdēs!
ista repercussae, quam cernis, imāginis umbra est:
nīl habet ista suī; tēcum vēnitque manetque;
tēcum discēdet, sī tū discēdere possīs!
Nōn illum Cereris, nōn illum cūra quiētis
abstrahere inde potest, sed opācā fūsus in herbā
spectat inexplētō mendācem lūmine fōrmam
perque oculōs perit ipse suōs; paulumque levātus
ad circumstantēs tendēns sua bracchia silvās
'ecquis, iō silvae, crūdēlius' inquit 'amāvit?
scītis enim et multīs latebra opportūna fuistis.
ecquem, cum vestrae tot agantur saecula vītae,
quī sīc tābuerit, longō meministis in aevō?
et placet et videō; sed quod videōque placetque,
nōn tamen inveniō: tantus tenet error amantem.
quōque magis doleam, nec nōs mare sēparat ingēns
nec via nec montēs nec clausīs moenia portīs;
exiguā prohibēmur aquā! cupit ipse tenērī:
nam quotiēns liquidīs porrēximus ōscula lymphīs,
hic totiēns ad mē resupīnō nītitur ōre.
posse putēs tangī: minimum est, quod amantibus obstat.
quisquis es, hūc exī! quid mē, puer ūnice, fallis
quōve petītus abīs? certē nec fōrma nec aetās
est mea, quam fugiās, et amārunt mē quoque nymphae!
spem mihi nescio quam vultū prōmittis amīcō,
cumque ego porrēxī tibi bracchia, porrigis ultrō,
cum rīsī, adrīdēs; lacrimās quoque saepe notāvī
mē lacrimante tuās; nūtū quoque signa remittis
et, quantum mōtū fōrmōsī suspicor ōris,
verba refers aurēs nōn pervenientia nostrās!
iste ego sum: sēnsī, nec mē mea fallit imāgō;
ūror amōre meī: flammās moveōque ferōque.
quid faciam? roger anne rogem? quid deinde rogābō?
quod cupiō mēcum est: inopem mē cōpia fēcit.
ō utinam ā nostrō sēcēdere corpore possem!
vōtum in amante novum, vellem, quod amāmus, abesset.
jamque dolor vīrēs adimit, nec tempora vītae
longa meae superant, prīmōque exstinguor in aevō.
nec mihi mors gravis est positūrō morte dolōrēs,
hic, quī dīligitur, vellem diuturnior esset;
nunc duo concordēs animā moriēmur in ūnā.'
Dīxit et ad faciem rediit male sānus eandem
et lacrimīs turbāvit aquās, obscūraque mōtō
reddita fōrma lacū est; quam cum vīdisset abīre,
'quō refugis? remanē nec mē, crūdēlis, amantem
dēsere!' clāmāvit; 'liceat, quod tangere nōn est,
adspicere et miserō praebēre alimenta furōrī!'
dumque dolet, summā vestem dēdūxit ab ōrā
nūdaque marmoreīs percussit pectora palmīs.
pectora trāxērunt roseum percussa rubōrem,
nōn aliter quam pōma solent, quae candida parte,
parte rubent, aut ut variīs solet ūva racēmīs
dūcere purpureum nōndum mātūra colōrem.
quae simul adspexit liquefactā rūrsus in undā,
nōn tulit ulterius, sed ut intābēscere flāvae
igne levī cērae mātūtīnaeque pruīnae
sōle tepente solent, sīc attenuātus amōre
līquitur et tēctō paulātim carpitur ignī;
et neque jam color est mixtō candōre rubōrī,
nec vigor et vīrēs et quae modo vīsa placēbant,
nec corpus remanet, quondam quod amāverat Ēchō.
quae tamen ut vīdit, quamvīs īrāta memorque,
indoluit, quotiēnsque puer miserābilis 'ēheu'
dīxerat, haec resonīs iterābat vōcibus 'ēheu';
cumque suōs manibus percusserat ille lacertōs,
haec quoque reddēbat sonitum plangōris eundem.
ultima vōx solitam fuit haec spectantis in undam:
'heu frūstrā dīlēcte puer!' totidemque remīsit
verba locus, dictōque valē 'vale' inquit et Ēchō.
ille caput viridī fessum submīsit in herbā,
lūmina mors clausit dominī mīrantia fōrmam:
tum quoque sē, postquam est īnfernā sēde receptus,
in Stygiā spectābat aquā. plānxēre sorōrēs
nāides et sectōs frātrī posuēre capillōs,
plānxērunt dryades; plangentibus adsonat Ēchō.
jamque rogum quassāsque facēs feretrumque parābant:
nusquam corpus erat; croceum prō corpore flōrem
inveniunt foliīs medium cingentibus albīs.
Cognita rēs meritam vātī per Achāidas urbēs
attulerat fāmam, nōmenque erat auguris ingēns;
spernit Echīonidēs tamen hunc ex omnibus ūnus
contemptor superum Pentheus praesāgaque rīdet
verba senis tenebrāsque et clādem lūcis adēmptae
obicit. ille movēns albentia tempora cānīs
'quam fēlīx essēs, sī tū quoque lūminis hujus
orbus' ait 'fierēs, nē Bacchica sacra vidērēs!
namque diēs aderit, quam nōn procul auguror esse,
quā novus hūc veniat, prōlēs Semelēia, Līber,
quem nisi templōrum fuerīs dignātus honōre,
mīlle lacer spargēre locīs et sanguine silvās
foedābis mātremque tuam mātrisque sorōrēs.
ēveniet! neque enim dignābere nūmen honōre,
mēque sub hīs tenebrīs nimium vīdisse querēris.'
tālia dīcentem prōturbat Echīone nātus;
dicta fidēs sequitur, respōnsaque vātis aguntur.
Līber adest, fēstīsque fremunt ululātibus agrī:
turba ruit, mixtaeque virīs mātrēsque nurūsque
vulgusque procerēsque ignōta ad sacra feruntur.
'Quis furor, anguigenae, prōlēs Māvortia, vestrās
attonuit mentēs?' Pentheus ait; 'aerane tantum
aere repulsa valent et aduncō tībia cornu
et magicae fraudēs, ut, quōs nōn bellicus ēnsis,
nōn tuba terruerit, nōn strictīs agmina tēlīs,
fēmineae vōcēs et mōta īnsānia vīnō
obscēnīque gregēs et inānia tympana vincant?
vōsne, senēs, mīrer, quī longa per aequora vectī
hāc Tyron, hāc profugōs posuistis sēde penātēs,
nunc sinitis sine Mārte capī? vōsne, ācrior aetās,
ō juvenēs, propiorque meae, quōs arma tenēre,
nōn thyrsōs, galeāque tegī, nōn fronde decēbat?
este, precor, memorēs, quā sītis stirpe creātī,
illīusque animōs, quī multōs perdidit ūnus,
sūmite serpentis! prō fontibus ille lacūque
interiit: at vōs prō fāmā vincite vestrā!
ille dedit lētō fortēs: vōs pellite mollēs
et patrium retinēte decus! sī fāta vetābant
stāre diū Thēbās, utinam tormenta virīque
moenia dīruerent, ferrumque ignisque sonārent!
essēmus miserī sine crīmine, sorsque querenda,
nōn cēlanda foret, lacrimaeque pudōre carērent;
at nunc ā puerō Thēbae capientur inermī,
quem neque bella juvant nec tēla nec ūsus equōrum,
sed madidus murrā crīnis mollēsque corōnae
purpuraque et pictīs intextum vestibus aurum,
quem quidem ego āctūtum (modo vōs absistite) cōgam
adsūmptumque patrem commentaque sacra fatērī.
an satis Ācrisiō est animī, contemnere vānum
nūmen et Argolicās venientī claudere portās:
Penthea terrēbit cum tōtīs advena Thēbīs?
īte citī' (famulīs hoc imperat), 'īte ducemque
attrahite hūc vīnctum! jussīs mora sēgnis abestō!'
hunc avus, hunc Athamās, hunc cētera turba suōrum
corripiunt dictīs frūstrāque inhibēre labōrant.
ācrior admonitū est inrītāturque retenta
et crēscit rabiēs remorāminaque ipsa nocēbant:
sīc ego torrentem, quā nīl obstābat euntī,
lēnius et modicō strepitū dēcurrere vīdī;
at quācumque trabēs obstrūctaque saxa tenēbant,
spūmeus et fervēns et ab obice saevior ībat.
Ecce cruentātī redeunt et, Bacchus ubi esset,
quaerentī dominō Bacchum vīdisse negārunt;
'hunc' dīxēre 'tamen comitem famulumque sacrōrum
cēpimus' et trādunt manibus post terga ligātīs
sacra deī quendam Tyrrhēnā gente secūtum.
adspicit hunc Pentheus oculīs, quōs īra tremendōs
fēcerat, et quamquam poenae vix tempora differt,
'ō peritūre tuāque aliīs documenta datūre
morte,' ait, 'ēde tuum nōmen nōmenque parentum
et patriam, mōrisque novī cūr sacra frequentēs!'
ille metū vacuus 'nōmen mihi' dīxit 'Acoetēs,
patria Maeonia est, humilī dē plēbe parentēs.
nōn mihi quae dūrī colerent pater arva juvencī,
lānigerōsve gregēs, nōn ūlla armenta relīquit;
pauper et ipse fuit līnōque solēbat et hāmīs
dēcipere et calamō salientēs dūcere piscēs.
ars illī sua cēnsus erat; cum trāderet artem,
"accipe, quās habeō, studiī successor et hērēs,"
dīxit "opēs," moriēnsque mihī nihil ille relīquit
praeter aquās: ūnum hoc possum adpellāre paternum.
mox ego, nē scopulīs haerērem semper in īsdem,
addidicī regimen dextrā moderante carīnae
flectere et Ōleniae sīdus pluviāle capellae
Tāygetēnque Hyadasque oculīs Arctonque notāvī
ventōrumque domōs et portūs puppibus aptōs.
forte petēns Dēlon Chīae tellūris ad ōrās
adplicor et dextrīs addūcor lītora rēmīs
dōque levēs saltūs ūdaeque inmittor harēnae:
nox ibi cōnsūmpta est; aurōra rubēscere prīmō
coeperat: exsurgō laticēsque īnferre recentēs
admoneō mōnstrōque viam, quae dūcat ad undās;
ipse quid aura mihī tumulō prōmittat ab altō
prōspiciō comitēsque vocō repetōque carīnam.
"adsumus ēn" inquit sociōrum prīmus Opheltēs,
utque putat, praedam dēsertō nactus in agrō,
virgineā puerum dūcit per lītora fōrmā.
ille merō somnōque gravis titubāre vidētur
vixque sequī; spectō cultum faciemque gradumque:
nīl ibi, quod crēdī posset mortāle, vidēbam.
et sēnsī et dīxī sociīs: "quod nūmen in istō
corpore sit, dubitō; sed corpore nūmen in istō est!
quisquis es, ō faveās nostrīsque labōribus adsīs;
hīs quoque dēs veniam!" "prō nōbīs mitte precārī!"
Dictys ait, quō nōn alius cōnscendere summās
ōcior antemnās prēnsōque rudente relābī.
hoc Libys, hoc flāvus, prōrae tūtēla, Melanthus,
hoc probat Alcimedōn et, quī requiemque modumque
vōce dabat rēmīs, animōrum hortātor, Epōpeus,
hoc omnēs aliī: praedae tam caeca cupīdō est.
"nōn tamen hanc sacrō violārī pondere pīnum
perpetiar" dīxī: "pars hīc mihi maxima jūris"
inque aditū obsistō: furit audācissimus omnī
dē numerō Lycabās, quī Tuscā pulsus ab urbe
exilium dīrā poenam prō caede luēbat;
is mihi, dum restō, juvenālī guttura pugnō
rūpit et excussum mīsisset in aequora, sī nōn
haesissem, quamvīs āmēns, in fūne retentus.
inpia turba probat factum; tum dēnique Bacchus
(Bacchus enim fuerat), velutī clāmōre solūtus
sit sopor āque merō redeant in pectora sēnsūs,
"quid facitis? quis clāmor?" ait "quā, dīcite, nautae,
hūc ope pervēnī? quō mē dēferre parātis?"
"pōne metum" Prōreus, "et quōs contingere portūs
ēde velīs!" dīxit; "terrā sistēre petītā."
"Naxon" ait Līber "cursūs advertite vestrōs!
illa mihī domus est, vōbīs erit hospita tellūs."
per mare fallācēs perque omnia nūmina jūrant
sīc fore mēque jubent pictae dare vēla carīnae.
dextera Naxos erat: dextrā mihi lintea dantī
"quid facis, ō dēmēns? quis tē furor," inquit "Acoetē,"
prō sē quisque, "tenet? laevam pete!" maxima nūtū
pars mihi significat, pars quid velit aure susurrat.
obstipuī "capiat" que "aliquis moderāmina!" dīxī
mēque ministeriō scelerisque artisque remōvī.
increpor ā cūnctīs, tōtumque inmurmurat agmen;
ē quibus Aethaliōn "tē scīlicet omnis in ūnō
nostra salūs posita est!" ait et subit ipse meumque
explet opus Naxōque petit dīversa relictā.
tum deus inlūdēns, tamquam modo dēnique fraudem
sēnserit, ē puppī pontum prōspectat aduncā
et flentī similis "nōn haec mihi lītora, nautae,
prōmīsistis" ait, "nōn haec mihi terra rogāta est!
quō meruī poenam factō? quae glōria vestra est,
sī puerum juvenēs, sī multī fallitis ūnum?"
jamdūdum flēbam: lacrimās manus inpia nostrās
rīdet et inpellit properantibus aequora rēmīs.
per tibi nunc ipsum (nec enim praesentior illō
est deus) adjūrō, tam mē tibi vēra referre
quam vērī majōra fidē: stetit aequore puppis
haud aliter, quam sī siccum nāvāle tenēret.
illī admīrantēs rēmōrum in verbere perstant
vēlaque dēdūcunt gemināque ope currere temptant:
inpediunt hederae rēmōs nexūque recurvō
serpunt et gravidīs distinguunt vēla corymbīs.
ipse racēmiferīs frontem circumdatus ūvīs
pampineīs agitat vēlātam frondibus hastam;
quem circā tigrēs simulācraque inānia lyncum
pictārumque jacent fera corpora panthērārum.
exsiluēre virī, sīve hoc īnsānia fēcit
sīve timor, prīmusque Medōn nigrēscere tōtō
corpore et expressō spīnae curvāmine flectī
incipit. huic Lycabās "in quae mīrācula" dīxit
"verteris?" et lātī rictūs et panda loquentī
nāris erat, squāmamque cutis dūrāta trahēbat.
at Libys obstantēs dum vult obvertere rēmōs,
in spatium resilīre manūs breve vīdit et illās
jam nōn esse manūs, jam pinnās posse vocārī.
alter ad intortōs cupiēns dare bracchia fūnēs
bracchia nōn habuit truncōque repandus in undās
corpore dēsiluit: falcāta novissima cauda est,
quālia dīviduae sinuantur cornua lūnae.
undique dant saltūs multāque adspergine rōrant
ēmerguntque iterum redeuntque sub aequora rūrsus
inque chorī lūdunt speciem lascīvaque jactant
corpora et acceptum patulīs mare nāribus efflant.
dē modo vīgintī (tot enim ratis illa ferēbat)
restābam sōlus: pavidum gelidumque trementī
corpore vixque meum firmat deus "excute" dīcēns
"corde metum Dīamque tenē!" dēlātus in illam
accessī sacrīs Bacchēaque sacra frequentō.'
'Praebuimus longīs' Pentheus 'ambāgibus aurēs,'
inquit 'ut īra morā vīrēs absūmere posset.
praecipitem, famulī, rapite hunc cruciātaque dīrīs
corpora tormentīs Stygiae dēmittite noctī!'
prōtinus abstractus solidīs Tyrrhēnus Acoetēs
clauditur in tēctīs; et dum crūdēlia jussae
īnstrūmenta necis ferrumque ignēsque parantur,
sponte suā patuisse forēs lāpsāsque lacertīs
sponte suā fāma est nūllō solvente catēnās.
Perstat Echīonidēs, nec jam jubet īre, sed ipse
vādit, ubi ēlēctus facienda ad sacra Cithaerōn
cantibus et clārā bacchantum vōce sonābat.
ut fremit ācer equus, cum bellicus aere canōrō
signa dedit tubicen pugnaeque adsūmit amōrem,
Penthea sīc ictus longīs ululātibus aethēr
mōvit, et audītō clāmōre recanduit īra.
Monte ferē mediō est, cingentibus ultima silvīs,
pūrus ab arboribus, spectābilis undique, campus:
hīc oculīs illum cernentem sacra profānīs
prīma videt, prīma est īnsānō concita cursū,
prīma suum missō violāvit Penthea thyrsō
māter et 'ō geminae' clāmāvit 'adeste sorōrēs!
ille aper, in nostrīs errat quī maximus agrīs,
ille mihī feriendus aper.' ruit omnis in ūnum
turba furēns; cūnctae coeunt trepidumque sequuntur,
jam trepidum, jam verba minus violenta loquentem,
jam sē damnantem, jam sē peccāsse fatentem.
saucius ille tamen 'fer opem, mātertera' dīxit
'Autonoēs moveant animōs Actaeonis umbrae!'
illa, quis Actaeōn, nescit dextramque precantis
abstulit, Īnōō lacerāta est altera raptū.
nōn habet īnfēlīx quae mātrī bracchia tendat,
trunca sed ostendēns dēreptīs vulnera membrīs
'adspice, māter!' ait. vīsīs ululāvit Agāvē
collaque jactāvit mōvitque per āera crīnem
āvulsumque caput digitīs conplexa cruentīs
clāmat: 'iō comitēs, opus hoc victōria nostra est!'
nōn citius frondēs autumnī frīgore tāctās
jamque male haerentēs altā rapit arbore ventus,
quam sunt membra virī manibus dīrepta nefandīs.
tālibus exemplīs monitae nova sacra frequentant
tūraque dant sānctāsque colunt Ismēnides ārās.

Reader settings

Side Panel

Text SizeRelative to your text size
85%

Textual Aids

Touch Navigation