Hoc erat in vōtīs: modus agrī nōn ita magnus,
hortus ubi et tēctō vīcīnus jūgis aquae fōns
et paulum silvae super hīs foret. auctius atque
dī melius fēcēre. bene est. nīl amplius ōrō,
Majā nāte, nisi ut propria haec mihi mūnera faxis.
sī neque majōrem fēcī ratiōne malā rem
nec sum factūrus vitiō culpāve minōrem,
sī veneror stultus nihil hōrum ‘ō sī angulus ille
proximus accēdat, quī nunc dēnormat agellum!'
‘ō sī urnam argentī fors quae mihi mōnstret, ut illī,
thēsaurō inventō quī mercennārius agrum
illum ipsum mercātus arāvit, dīves amīcō
Hercule!', sī quod adest grātum juvat, hāc prece tē ōrō:
pingue pecus dominō faciās et cētera praeter
ingenium, utque solēs, cūstōs mihi maximus adsīs.
ergō ubi mē in montēs et in arcem ex urbe remōvī,
quid prius inlūstrem saturīs mūsāque pedestrī?
nec mala mē ambitiō perdit nec plumbeus auster
autumnusque gravis, Libitīnae quaestus acerbae.
Mātūtīne pater, seu Jāne libentius audīs,
unde hominēs operum prīmōs vītaeque labōrēs
īnstituunt (sīc dīs placitum), tū carminis estō
prīncipium. Rōmae spōnsōrem mē rapis: ‘eia,
nē prior officiō quisquam respondeat, urgē.'
sīve aquilō rādit terrās seu brūma nivālem
interiōre diem gȳrō trahit, īre necesse est.
postmodo quod mī obsit clārē certumque locūtō
luctandum in turbā et facienda injūria tardīs.
‘quid tibi vīs, īnsāne?' et ‘quam rem agis?' inprobus urget
īrātīs precibus, ‘tū pulsēs omne quod obstat,
ad Maecēnātem memorī sī mente recurrās.'
hoc juvat et mellī est, nōn mentiar. at simul ātrās
ventum est Ēsquiliās, aliēna negōtia centum
per caput et circā saliunt latus. ‘ante secundam
Rōscius ōrābat sibi adessēs ad Puteal crās.'
‘dē rē commūnī scrībae magnā atque novā tē
ōrābant hodiē meminissēs, Quīnte, revertī.'
‘inprimat hīs cūrā Maecēnās signa tabellīs.'
dīxeris: ‘experiar': ‘sī vīs, potes,' addit et īnstat.
septimus octāvō propior jam fūgerit annus,
ex quō Maecēnās mē coepit habēre suōrum
in numerō, dumtaxat ad hoc, quem tollere raedā
vellet iter faciēns et cui concrēdere nūgās
hoc genus: ‘hōra quota est?' ‘Thraex est Gallīna Syrō pār?'
‘mātūtīna parum cautōs jam frīgora mordent',
et quae rīmōsā bene dēpōnuntur in aure.
per tōtum hoc tempus subjectior in diem et hōram
invidiae noster. lūdōs spectāverat, ūnā
lūserat in campō: ‘fortūnae fīlius' omnēs.
frīgidus ā rōstrīs mānat per compita rūmor:
quīcumque obvius est, mē cōnsulit: ‘ō bone, nam tē
scīre, deōs quoniam propius contingis oportet,
numquid dē Dācīs audīstī?' ‘nīl equidem.' ‘ut tū
semper eris dērīsor.' ‘at omnēs dī exagitent mē,
sī quicquam.' ‘quid? mīlitibus prōmissa Triquetrā
praedia Caesar an est Italā tellūre datūrus?'
jūrantem mē scīre nihil mīrantur ut ūnum
scīlicet ēgregiī mortālem altīque silentī.
perditur haec inter miserō lūx nōn sine vōtīs:
ō rūs, quandō ego tē adspiciam quandōque licēbit
nunc veterum librīs, nunc somnō et inertibus hōrīs
dūcere sollicitae jūcunda oblīvia vītae?
ō quandō faba Pȳthagorae cognāta simulque
ūncta satis pinguī pōnentur holuscula lārdō?
ō noctēs cēnaeque deum, quibus ipse meīque
ante Larem proprium vēscor vernāsque procācīs
pāscō lībātīs dapibus. prout cuique libīdō est,
siccat inaequālīs calicēs convīva solūtus
lēgibus īnsānīs, seu quis capit ācria fortis
pōcula seu modicīs ūvēscit laetius. ergō
sermō oritur, nōn dē vīllīs domibusve aliēnīs,
nec male necne Lepōs saltet; sed, quod magis ad nōs
pertinet et nescīre malum est, agitāmus, utrumne
dīvitiīs hominēs an sint virtūte beātī,
quidve ad amīcitiās, ūsus rēctumne, trahat nōs
et quae sit nātūra bonī summumque quid ejus.
Cervius haec inter vīcīnus garrit anīlīs
ex rē fābellās. sīquis nam laudat Arellī
sollicitās ignārus opēs, sīc incipit: ‘ōlim
rūsticus urbānum mūrem mūs paupere fertur
accēpisse cavō, veterem vetus hospes amīcum,
asper et attentus quaesītīs, ut tamen artum
solveret hospitiīs animum. quid multa? neque ille
sēpositī ciceris nec longae invīdit avēnae,
āridum et ōre ferēns acinum sēmēsaque lārdī
frusta dedit, cupiēns variā fastīdia cēnā
vincere tangentis male singula dente superbō,
cum pater ipse domūs paleā porrēctus in hornā
ēsset ador loliumque, dapis meliōra relinquēns.
tandem urbānus ad hunc “quid tē juvat" inquit, “amīce,
praeruptī nemoris patientem vīvere dorsō?
vīs tū hominēs urbemque ferīs praepōnere silvīs?
carpe viam, mihi crēde, comes, terrestria quandō
mortālīs animās vīvunt sortīta neque ūlla est
aut magnō aut parvō lētī fuga: quō, bone, circā,
dum licet, in rēbus jūcundīs vīve beātus,
vīve memor, quam sīs aevī brevis." haec ubi dicta
agrestem pepulēre, domō levis exsilit; inde
ambō prōpositum peragunt iter, urbis aventēs
moenia nocturnī subrēpere. jamque tenēbat
nox medium caelī spatium, cum pōnit uterque
in locuplēte domō vestīgia, rubrō ubi coccō
tīncta super lēctōs candēret vestis eburnōs
multaque dē magnā superessent fercula cēnā,
quae procul exstrūctīs inerant hesterna canistrīs.
ergō ubi purpureā porrēctum in veste locāvit
agrestem, velutī succīnctus cursitat hospes
continuatque dapēs nec nōn vernīliter ipsīs
fungitur officiīs, praelambēns omne quod adfert.
ille cubāns gaudet mūtātā sorte bonīsque
rēbus agit laetum convīvam, cum subitō ingēns
valvārum strepitus lectīs excussit utrumque.
currere per tōtum pavidī conclāve magisque
exanimēs trepidāre, simul domus alta Molossīs
personuit canibus. tum rūsticus: “haud mihi vītā
est opus hāc" ait et “valeās: mē silva cavusque
tūtus ab īnsidiīs tenuī sōlābitur ervō."'