Appearance

Theme

Reading text

Font
Size
100%
Spacing
Contrast
normal

Gallia est omnis dīvīsa in partēs trēs, quārum ūnam incolunt Belgae.

Issues / Feedback

This report will be visible to the general public on our GitHub issue tracker. Please do not submit private or sensitive information.
Only needed if you want updates or clarification on GitHub.
Horace · Epistulae

Book 2, Poem 1

Text kindly provided by Hypotactic

Cum tot sustineās et tanta negōtia sōlus,
rēs Italās armīs tūtēris, mōribus ōrnēs,
lēgibus ēmendēs, in pūblica commoda peccem
sī longō sermōne morer tua tempora, Caesar.
Rōmulus et Līber pater et cum Castore Pollūx,
post ingentia facta deōrum in templa receptī,
dum terrās hominumque colunt genus, aspera bella
compōnunt, agrōs adsignant, oppida condunt,
plōrāvēre suīs nōn respondēre favōrem
spērātum meritīs. Dīram quī contudit hȳdram
nōtaque fātālī portenta labōre subēgit,
comperit invidiam suprēmō fīne domārī.
Ūrit enim fulgōre suō quī praegravat artēs
īnfrā sē positās; extīnctus amābitur īdem.
Praesentī tibi mātūrōs largīmur honōrēs
jūrandāsque tuum per nūmen pōnimus ārās,
nīl oritūrum aliās, nīl ortum tāle fatentēs.
Sed tuus hic populus sapiēns et jūstus in ūnō
tē nostrīs ducibus, tē Grāīs anteferendō
cētera nēquāquam similī ratiōne modōque
aestimat et, nisi quae terrīs sēmōta suīsque
temporibus dēfūncta videt, fastīdit et ōdit,
sīc fautor veterum ut tabulās peccāre vetantīs,
quās bis quīnque virī sānxērunt, foedera rēgum
vel Gabiīs vel cum rigidīs aequāta Sabīnīs,
pontificum librōs, annōsa volūmina vātum
dictitet Albānō Mūsās in monte locūtās.
Sī, quia Grāiōrum sunt antīquissima quaeque
scrīpta vel optima, Rōmānī pēnsantur eādem
scrīptōrēs trutinā, nōn est quod multa loquāmur:
nīl intrā est oleam, nīl extrā est in nuce dūrī;
vēnimus ad summum fortūnae: pingimus atque
psallimus et luctāmur Achīvīs doctius ūnctīs.
Sī meliōra diēs, ut vīna, poēmata reddit,
scīre velim chartīs pretium quotus adroget annus.
Scrīptor abhinc annōs centum quī dēcidit, inter
perfectōs veterēsque referrī dēbet an inter
vīlīs atque novōs? Exclūdat jūrgia fīnis.
‘Est vetus atque probus centum quī perficit annōs.’
Quid? Quī dēperiit minor ūnō mēnse vel annō,
inter quōs referendus erit? Veterēsne poētās
an quōs et praesēns et postera respuat aetās?
‘Iste quidem veterēs inter pōnētur honestē
quī vel mēnse brevī vel tōtō est jūnior annō.’
Ūtor permissō caudaeque pilōs ut equīnae
paulātim vellō et dēmō ūnum, dēmō etiam ūnum,
dum cadat ēlūsus ratiōne ruentis acervī
quī redit in fāstōs et virtūtem aestimat annīs
mīrāturque nihil, nisi quod Libitīna sacrāvit.
Ennius, et sapiēns et fortis et alter Homērus,
ut criticī dīcunt, leviter cūrāre vidētur
quō prōmissa cadant et somnia Pȳthagorēa.
Naevius in manibus nōn est et mentibus haeret
paene recēns? Adeō sānctum est vetus omne poēma.
Ambigitur quotiēns uter utrō sit prior, aufert
Paccuvius doctī fāmam senis, Accius altī,
dīcitur Afrānī toga convēnisse Menandrō,
Plautus ad exemplar Siculī properāre Epicharmī,
vincere Caecilius gravitāte, Terentius arte.
Hōs ēdiscit et hōs artō stīpāta theātrō
spectat Rōma potēns; habet hōs numeratque poētās
ad nostrum tempus Līvī scrīptōris ab aevō.
Interdum volgus rēctum videt, est ubi peccat.
Sī veterēs ita mīrātur laudatque poētās
ut nihil anteferat, nihil illīs comparet, errat;
sī quaedam nimis antīquē, sī plēraque dūrē
dīcere crēdit eōs, ignāvē multa fatētur,
et sapit et mēcum facit et Jove jūdicat aequō.
Nōn equidem īnsector dēlendave carmina Līvī
esse reor, meminī quae plāgōsum mihi parvō
Orbilium dictāre; sed ēmendāta vidērī
pulchraque et exāctīs minimum distantia mīror.
Inter quae verbum ēmicuit sī forte decōrum,
sī versus paulō concinnior ūnus et alter,
injūstē tōtum dūcit vēnditque poēma.
Indignor quicquam reprehendī, nōn quia crassē
compositum inlepidēve putētur, sed quia nūper,
nec veniam antīquīs, sed honōrem et praemia poscī.
Rēctē necne crocum flōrēsque perambulet Attae
fābula sī dubitem, clāment periisse pudōrem
cūnctī paene patrēs, ea cum reprehendere cōner
quae gravis Aesōpus, quae doctus Rōscius ēgit,
vel quia nīl rēctum, nisi quod placuit sibi, dūcunt,
vel quia turpe putant pārēre minōribus et, quae
inberbēs didicēre, senēs perdenda fatērī.
Jam Saliāre Numae carmen quī laudat, et illud
quod mēcum ignōrat sōlus volt scīre vidērī,
ingeniīs nōn ille favet plauditque sepultīs,
nostra sed inpugnat, nōs nostraque līvidus ōdit.
Quodsī tam Graecīs novitās invīsa fuisset
quam nōbīs, quid nunc esset vetus? Aut quid habēret
quod legeret tereretque virītim pūblicus ūsus?
Ut prīmum positīs nūgārī Graecia bellīs
coepit et in vitium fortūnā lābier aequā,
nunc āthlētārum studiīs, nunc ārsit equōrum,
marmoris aut eboris fabrōs aut aeris amāvit,
suspendit pictā voltum mentemque tabellā,
nunc tībīcinibus, nunc est gāvīsa tragoedīs;
sub nūtrīce puella velut sī lūderet īnfāns,
quod cupidē petiit mātūrē plēna relīquit.
Quid placet aut odiō est, quod nōn mūtābile crēdās?
Hoc pācēs habuēre bonae ventīque secundī.
Rōmae dulce diū fuit et sollemne reclūsā
māne domō vigilāre, clientī prōmere jūra,
cautōs nōminibus rēctīs expendere nummōs,
majōrēs audīre, minōrī dīcere per quae
crēscere rēs posset, minuī damnōsa libīdō.
Mūtāvit mentem populus levis et calet ūnō
scrībendī studiō; puerī patrēsque sevērī
fronde comās vīnctī cēnant et carmina dictant.
Ipse ego, quī nūllōs mē adfirmō scrībere versūs,
invenior Parthīs mendācior et prius ortō
sōle vigil calamum et chartās et scrīnia poscō.
Nāvim agere ignārus nāvīs timet; habrotonum aegrō
nōn audet nisi quī didicit dare; quod medicōrum est
prōmittunt medicī; tractant fabrīlia fabrī:
scrībimus indoctī doctīque poēmata passim.
Hic error tamen et levis haec īnsānia quantās
virtūtēs habeat, sīc collige: vātis avārus
nōn temere est animus; versūs amat, hoc studet ūnum;
dētrīmenta, fugās servōrum, incendia rīdet;
nōn fraudem sociō puerōve incōgitat ūllam
pūpillō; vīvit siliquīs et pāne secundō;
mīlitiae quamquam piger et malus, ūtilis urbī,
sī dās hoc, parvīs quoque rēbus magna juvārī.
Ōs tenerum puerī balbumque poēta figūrat,
torquet ab obscēnīs jam nunc sermōnibus aurem,
mox etiam pectus praeceptīs fōrmat amīcīs,
asperitātis et invidiae corrēctor et īrae,
rēctē facta refert, orientia tempora nōtīs
īnstruit exemplīs, inopem sōlātur et aegrum.
Castīs cum puerīs ignāra puella marītī
disceret unde precēs, vātem nī Mūsa dedisset?
Poscit opem chorus et praesentia nūmina sentit,
caelestīs implōrat aquās doctā prece blandus,
āvertit morbōs, metuenda perīcula pellit,
impetrat et pācem et locuplētem frūgibus annum;
carmine dī superī plācantur, carmine Mānēs.
Agricolae prīscī, fortēs parvōque beātī,
condita post frūmenta levantēs tempore fēstō
corpus et ipsum animum spē fīnis dūra ferentem,
cum sociīs operum puerīs et conjuge fīdā
Tellūrem porcō, Silvānum lacte piābant,
flōribus et vīnō Genium memorem brevis aevī.
Fescennīna per hunc inventa licentia mōrem
versibus alternīs opprobria rūstica fūdit,
lībertāsque recurrentīs accepta per annōs
lūsit amābiliter, dōnec jam saevus apertam
in rabiem coepit vertī jocus et per honestās
īre domōs impūne mināx. Doluēre cruentō
dente lacessītī, fuit intāctīs quoque cūra
condiciōne super commūnī; quīn etiam lēx
poenaque lāta, malō quae nōllet carmine quemquam
dēscrībī; vertēre modum, formīdine fustis
ad bene dīcendum dēlectandumque redāctī.
Graecia capta ferum victōrem cēpit et artēs
intulit agrestī Latiō; sīc horridus ille
dēflūxit numerus Sāturnius, et grave vīrus
munditiae pepulēre; sed in longum tamen aevum
mānsērunt hodiēque manent vestīgia rūris.
Sērus enim Graecīs admōvit acūmina chartīs
et post Pūnica bella quiētus quaerere coepit,
quid Sophoclēs et Thespis et Aeschylos ūtile ferrent.
Temptāvit quoque rem sī dignē vertere posset,
et placuit sibi, nātūrā sublīmis et ācer;
nam spīrat tragicum satis et fēlīciter audet,
sed turpem putat īnscītē metuitque litūram.
Crēditur, ex mediō quia rēs arcessit, habēre
sūdōris minimum, sed habet cōmoedia tantō
plūs oneris, quantō veniae minus. Aspice, Plautus
quō pactō partīs tūtētur amantis ephēbī,
ut patris attentī, lēnōnis ut īnsidiōsī,
quantus sit Dossennus edācibus in parasītīs,
quam nōn adstrictō percurrat pulpita soccō;
gestit enim nummum in loculōs dēmittere, post hoc
sēcūrus, cadat an rēctō stet fābula tālō.
Quem tulit ad scaenam ventōsō Glōria currū
exanimat lentus spectātor, sēdulus īnflat;
sīc leve, sīc parvum est animum quod laudis avārum
subruit aut reficit. Valeat rēs lūdicra, sī mē
palma negāta macrum, dōnāta redūcit opīmum.
Saepe etiam audācem fugat hoc terretque poētam,
quod numerō plūrēs, virtūte et honōre minōrēs,
indoctī stolidīque et dēpugnāre parātī
sī discordet eques, media inter carmina poscunt
aut ursum aut pugilēs; hīs nam plēbēcula gaudet.
Vērum equitis quoque jam migrāvit ab aure voluptās
omnis ad incertōs oculōs et gaudia vāna.
Quattuor aut plūrīs aulaea premuntur in hōrās
dum fugiunt equitum turmae peditumque catervae;
mox trahitur manibus rēgum fortūna retortīs,
esseda festīnant, pīlenta, petorrita, nāvēs,
captīvum portātur ebur, captīva Corinthus.
Sī foret in terrīs, rīdēret Dēmocritus, seu
dīversum cōnfūsa genus panthēra camēlō
sīve elephāns albus volgī converteret ōra;
spectāret populum lūdīs attentius ipsīs
ut sibi praebentem nimiō spectācula plūra;
scrīptōrēs autem nārrāre putāret asellō
fābellam surdō. Nam quae pervincere vōcēs
ēvaluēre sonum, referunt quem nostra theātra?
Gargānum mūgīre putēs nemus aut mare Tuscum,
tantō cum strepitū lūdī spectantur et artēs
dīvitiaeque peregrīnae, quibus oblitus āctor
cum stetit in scaenā, concurrit dextera laevae.
Dīxit adhūc aliquid? Nīl sānē. Quid placet ergō?
Lāna Tarentīnō violās imitāta venēnō.
Ac nē forte putēs mē, quae facere ipse recūsem,
cum rēctē tractent aliī, laudāre malignē,
ille per extentum fūnem mihi posse vidētur
īre poēta meum quī pectus ināniter angit,
inrītat, mulcet, falsīs terrōribus implet,
ut magus, et modo mē Thēbīs, modo pōnit Athēnīs.
Vērum age et hīs, quī sē lēctōrī crēdere mālunt
quam spectātōris fastīdia ferre superbī,
cūram redde brevem, sī mūnus Apolline dignum
vīs complēre librīs et vātibus addere calcar,
ut studiō majōre petant Helicōna virentem.
Multa quidem nōbīs facimus mala saepe poētae
(ut vīnēta egomet caedam mea), cum tibi librum
sollicitō damus aut fessō; cum laedimur, ūnum
sī quis amīcōrum est ausus reprehendere versum;
cum loca jam recitāta revolvimus inrevocātī;
cum lāmentāmur nōn appārēre labōrēs
nostrōs et tenuī dēducta poēmata fīlō;
cum spērāmus eō rem ventūram ut, simul atque
carmina rescierīs nōn fingere, commodus ultrō
arcessās et egēre vetēs et scrībere cōgās.
Sed tamen est operae pretium cognōscere quālīs
aedituōs habeat bellī spectāta domīque
virtūs, indignō nōn committenda poētae.
Grātus Alexandrō rēgī Magnō fuit ille
Choerilos, incultīs quī versibus et male nātīs
rettulit acceptōs, rēgāle nomisma, Philippōs.
Sed velutī tractāta notam lābemque remittunt
attrāmenta, ferē scrīptōrēs carmine foedō
splendida facta linunt. Īdem rēx ille, poēma
quī tam rīdiculum tam cārē prōdigus ēmit,
ēdictō vetuit nequīs sē praeter Apellēn
pingeret aut alius Lȳsippō dūceret aera
fortis Alexandrī voltum simulantia. Quodsī
jūdicium subtīle videndīs artibus illud
ad librōs et ad haec Mūsārum dōna vocārēs,
Boeōtum in crassō jūrārēs āere nātum.
At neque dēdecorant tua dē sē jūdicia atque
mūnera, quae multā dantis cum laude tulērunt
dīlēctī tibi Vergilius Variusque poētae,
nec magis expressī voltūs per aēnea signa
quam per vātis opus mōrēs animīque virōrum
clārōrum appārent. Nec sermōnēs ego māllem
rēpentīs per humum quam rēs compōnere gestās
terrārumque sitūs et flūmina dīcere et arcēs
montibus impositās et barbara rēgna tuīsque
auspiciīs tōtum cōnfecta duella per orbem,
claustraque cūstōdem pācis cohibentia Jānum
et formīdātam Parthīs tē prīncipe Rōmam,
sī, quantum cuperem, possem quoque; sed neque parvum
carmen majestās recipit tua, nec meus audet
rem temptāre pudor, quam vīrēs ferre recūsent.
Sēdulitās autem stultē quem dīligit urget,
praecipuē cum sē numerīs commendat et arte;
discit enim citius meminitque libentius illud
quod quis dērīdet quam quod probat et venerātur.
Nīl moror officium quod mē gravat, ac neque fictō
in pejus voltū prōpōnī cēreus usquam
nec prāvē factīs decorārī versibus optō,
nē rubeam pinguī dōnātus mūnere et ūnā
cum scrīptōre meō capsā porrēctus opertā
dēferar in vīcum vēndentem tūs et odōrēs
et piper et quicquid chartīs amicītur ineptīs.

Reader settings

Side Panel

Text SizeRelative to your text size
85%

Textual Aids

Touch Navigation