Nē percontēris, fundus meus, optime Quīnctī,
arvō pāscat erum an bācīs opulentet olīvae,
pōmīsne et prātīs an amictā vītibus ulmō,
scrībētur tibi fōrma loquāciter et situs agrī.
Continuī montēs, nī dissocientur opācā
valle, sed ut veniēns dextrum latus aspiciat sōl,
laevum discēdēns currū fugiente vapōret.
Temperiem laudēs. Quid, sī rubicunda benignī
corna veprēs et prūna ferant, sī quercus et īlex
multā frūge pecus, multā dominum juvet umbrā?
Dīcās adductum propius frondēre Tarentum.
Fōns etiam rīvō dare nōmen idōneus, ut nec
frīgidior Thraecam nec pūrior ambiat Hebrus,
īnfirmō capitī fluit ūtilis, ūtilis alvō.
Hae latebrae dulcēs et, jam sī crēdis, amoenae
incolumem tibi mē praestant septembribus hōrīs.
Tū rēctē vīvis, sī cūrās esse quod audīs.
Jactāmus jamprīdem omnis tē Rōma beātum;
sed vereor, nē cui dē tē plūs quam tibi crēdās
nēve putēs alium sapiente bonōque beātum,
neu, sī tē populus sānum rēctēque valentem
dictitet, occultam febrem sub tempus edendī
dissimulēs, dōnec manibus tremor incidat ūnctīs.
Stultōrum incūrāta pudor malus ulcera cēlat.
Sīquis bella tibī terrā pugnāta marīque
dīcat et hīs verbīs vacuās permulceat aurīs:
‘Tēne magis salvum populus velit an populum tū,
servet in ambiguō quī cōnsulit et tibi et urbī
Juppiter’, Augustī laudēs adgnōscere possīs;
cum paterīs sapiēns ēmendātusque vocārī,
respondēsne tuō, dīc sōdēs, nōmine? ‘Nempe
vir bonus et prūdēns dīcī dēlector ego ac tū.’
Quī dedit hoc hodiē, crās sī volet auferet, ut, sī
dētulerit fascēs indignō, dētrahet īdem.
Pōne, meum est,’ inquit; pōnō trīstisque recēdō.
Īdem sī clāmet fūrem, neget esse pudīcum,
contendat laqueō collum pressisse paternum,
mordear opprobriīs falsīs mūtemque colōrēs?
Falsus honor juvat et mendāx īnfāmia terret
quem nisi mendōsum et medicandum? Vir bonus est quis?
‘Quī cōnsulta patrum, quī lēgēs jūraque servat,
quō multae magnaeque secantur jūdice lītēs,
quō rēs spōnsōre et quō causae teste tenentur.’
Sed videt hunc omnis domus et vīcīnia tōta
intrōrsum turpem, speciōsum pelle decōrā.
‘Nec fūrtum fēcī nec fūgī,’ sī mihi dīcat
servus: ‘Habēs pretium, lōrīs nōn ūreris’, ajō.
‘Nōn hominem occīdī.’ ‘Nōn pāscēs in cruce corvōs.’
‘Sum bonus et frūgī.’ Renuit negitatque Sabellus.
Cautus enim metuit foveam lupus accipiterque
suspectōs laqueōs et opertum mīluus hāmum.
Ōdērunt peccāre bonī virtūtis amōre;
tū nihil admittēs in tē formīdine poenae;
sit spēs fallendī, miscēbis sacra profānīs.
Nam dē mīlle fabae modiīs cum subripis ūnum,
damnum est, nōn facinus mihi pactō lēnius istō.
Vir bonus, omne forum quem spectat et omne tribūnal,
quandōcumque deōs vel porcō vel bove plācat:
‘Jāne pater!’ clārē, clārē cum dīxit: ‘Apollō!’
labra movet, metuēns audīrī: ‘Pulchra Laverna,
dā mihi fallere, dā jūstō sānctōque vidērī,
noctem peccātīs et fraudibus obice nūbem.’
Quī melior servō, quī līberior sit avārus,
in triviīs fīxum cum sē dēmittit ob assem,
nōn videō; nam quī cupiet, metuet quoque, porrō
quī metuēns vīvet, līber mihi nōn erit umquam.
Perdidit arma, locum virtūtis dēseruit, quī
semper in augendā festīnat et obruitur rē.
Vēndere cum possīs captīvum, occīdere nōlī;
serviet ūtiliter; sine pāscat dūrus aretque,
nāviget ac mediīs hiemet mercātor in undīs,
annōnae prōsit, portet frūmenta penusque.
Vir bonus et sapiēns audēbit dīcere: ‘Pentheu,
rēctor Thēbārum, quid mē perferre patīque
indignum cōgēs?’ ‘Adimam bona.’ ‘Nempe pecus, rem,
lēctōs, argentum; tollās licet.’ ‘In manicīs et
compedibus saevō tē sub cūstōde tenēbō.’
‘Ipse deus, simul atque volam, mē solvet.’ Opīnor,
hoc sentit: ‘Moriar’. Mors ultima līnea rērum est.