Prīmā dicte mihī, summā dīcende Camēnā,
spectātum satis et dōnātum jam rude quaeris,
Maecēnās, iterum antīquō mē inclūdere lūdō?
Nōn eadem est aetās, nōn mēns. Vejānius armīs
Herculis ad postem fīxīs latet abditus agrō,
nē populum extrēmā totiēns exōret harēnā.
Est mihi pūrgātum crēbrō quī personet aurem:
‘Solve senēscentem mātūrē sānus equum, nē
peccet ad extrēmum rīdendus et īlia dūcat.’
Nunc itaque et versūs et cētera lūdicra pōnō,
quid vērum atque decēns, cūrō et rogō et omnis in hōc sum;
condō et compōnō quae mox dēprōmere possim.
Ac nē forte rogēs quō mē duce, quō Lare tūter;
nūllius addictus jūrāre in verba magistrī,
quō mē cumque rapit tempestās, dēferor hospes.
Nunc agilis fīō et mersor cīvīlibus undīs,
virtūtis vērae cūstōs rigidusque satelles;
nunc in Aristippī fūrtim praecepta relābor
et mihi rēs, nōn mē rēbus subjungere cōnor.
Ut nox longa quibus mentītur amīca, diēsque
longa vidētur opus dēbentibus, ut piger annus
pūpillīs quōs dūra premit cūstōdia mātrum,
sīc mihi tarda fluunt ingrātaque tempora quae spem
cōnsiliumque morantur agendī nāviter id quod
aequē pauperibus prōdest, lucuplētibus aequē,
aequē neglēctum puerīs senibusque nocēbit.
Restat ut hīs ego mē ipse regam sōlerque elementīs.
Nōn possīs oculō quantum contendere Lynceus,
nōn tamen idcircō contemnās lippus inunguī;
nec, quia dēspērēs invictī membra Glycōnis,
nōdōsā corpus nōlīs prohibēre cheragrā.
Est quādam prōdīre tenus, sī nōn datur ultrā.
Fervet avāritiā miserōque cupīdine pectus:
sunt verba et vōcēs quibus hunc lēnīre dolōrem
possīs et magnam morbī dēpōnere partem.
Laudis amōre tumēs: sunt certa piācula quae tē
ter pūrē lectō poterunt recreāre libellō.
Invidus, īrācundus, iners, vīnōsus, amātor,
nēmō adeō ferus est, ut nōn mītēscere possit,
sī modo cultūrae patientem commodet aurem.
Virtūs est vitium fugere et sapientia prīma
stultitiā caruisse. Vidēs, quae maxima crēdis
esse mala, exiguum cēnsum turpemque repulsam,
quantō dēvītēs animī capitisque labōre;
impiger extrēmōs curris mercātor ad Indōs,
per mare pauperiem fugiēns, per saxa, per ignēs;
nē cūrēs ea quae stultē mīrāris et optās,
discere et audīre et meliōrī crēdere nōn vīs?
Quis circum pāgōs et circum compita pugnāx
magna corōnārī contemnat Olympia, cui spēs,
cui sit condiciō dulcis sine pulvere palmae?
Vīlius argentum est aurō, virtūtibus aurum.
‘Ō cīvēs, cīvēs, quaerenda pecūnia prīmum est;
virtūs post nummōs!’ Haec Jānus summus ab īmō
prōdocet, haec recinunt juvenēs dictāta senēsque
laevō suspēnsī loculōs tabulamque lacertō.
Est animus tibi, sunt mōrēs, est lingua fidēsque,
sed quadringentīs sex septem mīlia dēsunt:
plēbs eris. At puerī lūdentēs: ‘Rēx eris’ ajunt,
‘sī rēctē faciēs’: hic mūrus aēneus estō
nīl cōnscīre sibī, nūllā pallēscere culpā.
Roscia, dīc sōdēs, melior lēx an puerōrum est
nēnia, quae rēgnum rēctē facientibus offert,
et maribus Curiīs et dēcantāta Camillīs?
Isne tibī melius suādet, quī ‘rem faciās, rem,
sī possīs, rēctē, sī nōn, quōcumque modō rem,’
ut propius spectēs lacrimōsa poēmata Pūpī,
an quī Fortūnae tē respōnsāre superbae
līberum et ērēctum praesēns hortātur et aptat?
Quodsī mē populus Rōmānus forte roget, cūr
nōn ut porticibus sīc jūdiciīs fruar īsdem,
nec sequar aut fugiam quae dīligit ipse vel ōdit,
ōlim quod volpēs aegrōtō cauta leōnī
respondit, referam: ‘Quia mē vestīgia terrent,
omnia tē adversum spectantia, nūlla retrōrsum.’
Bēlua multōrum es capitum. Nam quid sequar aut quem?
Pars hominum gestit condūcere pūblica; sunt quī
frustīs et pōmīs viduās vēnentur avārās
excipiantque senēs, quōs in vīvāria mittant;
multīs occultō crēscit rēs fēnore. Vērum
estō aliīs aliōs rēbus studiīsque tenērī:
īdem eadem possunt hōram dūrāre probantēs?
‘Nūllus in orbe sinus Bāīs praelūcet amoenīs’,
sī dīxit dīves, lacus et mare sentit amōrem
festīnantis erī; cui sī vitiōsa libīdō
fēcerit auspicium, crās ferrāmenta Teānum
tollētis, fabrī. Lectus geniālis in aulā est:
nīl ait esse prius, melius nīl caelibe vītā;
sī nōn est, jūrat bene sōlīs esse marītīs.
Quō teneam voltūs mūtantem Prōtea nōdō?
Quid pauper? Rīdē: mūtat cēnācula, lectōs,
balnea, tōnsōrēs, conductō nāvigiō aequē
nauseat ac locuplēs, quem dūcit prīva trirēmis.
Sī cūrātus inaequālī tōnsōre capillōs
occurrī, rīdēs; sī forte subūcula pexae
trīta subest tunicae, vel sī toga dissidet impār,
rīdēs: quid, mea cum pugnat sententia sēcum,
quod petiit spernit, repetit quod nūper omīsit,
aestuat et vītae disconvenit ōrdine tōtō,
dīruit, aedificat, mūtat quadrāta rotundīs?
Īnsānīre putās sollemnia mē neque rīdēs
nec medicī crēdis nec cūrātōris egēre
ā praetōre datī, rērum tūtēla meārum
cum sīs et prāvē sectum stomachēris ob unguem
dē tē pendentis, tē respicientis amīcī.
Ad summam: sapiēns ūnō minor est Jove, dīves,
līber, honōrātus, pulcher, rēx dēnique rēgum,
praecipuē sānus, nisi cum pītuīta molesta est.