Hoc[1] homo ingeniosissimus, M. Cato, auctoribus eruditissimis inductus[2] adripuit, neque disputandi causa, ut magna pars, sed ita vivendi. Petunt aliquid publicani; cave ne[3] quicquam habeat momenti gratia. Supplices aliqui veniunt miseri et calamitosi; sceleratus et nefarius fueris, si quicquam misericordia adductus feceris. Fatetur aliquis se peccasse et sui[4] delicti veniam petit; “nefarium est facinus ignoscere.” At leve delictum est. “Omnia peccata sunt paria.” Dixisti quippiam[5]: “fixum et statutum est.” Non re ductus es sed opinione; “sapiens nihil opinatur.” Errasti aliqua in re; male dici putat. Hac ex disciplina nobis illa sunt: “Dixi in senatu me nomen consularis candidati delaturum.” Iratus dixisti. “Numquam” inquit “sapiens irascitur.” At temporis causa. “Improbi” inquit “hominis est[6] mendacio fallere; mutare sententiam turpe est, exorari scelus, misereri flagitium.”
Nostri autem illi[7] — fatebor enim, Cato, me quoque in adulescentia diffisum ingenio meo quaesisse adiumenta doctrinae — nostri, inquam, illi a Platone et Aristotele, moderati homines et temperati, aiunt apud sapientem valere aliquando gratiam; viri boni esse misereri; distincta genera esse[8] delictorum et disparis poenas; esse apud hominem constantem ignoscendi locum; ipsum sapientem saepe aliquid opinari quod[9] nesciat, irasci non numquam, exorari eundem et placari, quod dixerit interdum, si ita rectius sit, mutare, de sententia decedere aliquando; omnis virtutes mediocritate quadam esse moderatas[10].