Appearance

Theme

Reading text

Font
Size
100%
Spacing
Contrast
normal

Gallia est omnis dīvīsa in partēs trēs, quārum ūnam incolunt Belgae.

Issues / Feedback

This report will be visible to the general public on our GitHub issue tracker. Please do not submit private or sensitive information.
Only needed if you want updates or clarification on GitHub.
Vergil · Aeneid

Book 6

Text kindly provided by Hypotactic

Sīc fātur lacrimāns, classīque immittit habēnās
et tandem Euboicīs Cūmārum adlābitur ōrīs.
obvertunt pelagō prōrās; tum dente tenācī
ancora fundābat nāvīs et lītora curvae
praetexunt puppēs. juvenum manus ēmicat ārdēns
lītus in Hesperium; quaerit pars sēmina flammae
abstrūsa in vēnīs silicis, pars dēnsa ferārum
tēcta rapit silvās inventaque flūmina mōnstrat.
at pius Aenēās arcēs quibus altus Apollō
praesidet horrendaeque procul sēcrēta Sibyllae,
antrum immāne, petit, magnam cui mentem animumque
Dēlius īnspīrat vātēs aperitque futūra.
jam subeunt Triviae lūcōs atque aurea tēcta.
Daedalus, ut fāma est, fugiēns Mīnōia rēgna
praepetibus pennīs ausus sē crēdere caelō
īnsuētum per iter gelidās ēnāvit ad Arctōs,
Chalcidicāque levis tandem super astitit arce.
redditus hīs prīmum terrīs tibi, Phoebe, sacrāvit
rēmigium ālārum posuitque immānia templa.
in foribus lētum Androgeō; tum pendere poenās
Cecropidae jussī (miserum!) septēna quotannīs
corpora nātōrum; stat ductīs sortibus urna.
contrā ēlāta marī respondet Cnosia tellūs:
hīc crūdēlis amor taurī suppostaque fūrtō
Pāsiphaē mixtumque genus prōlēsque bifōrmis
Mīnōtaurus inest, Veneris monimenta nefandae,
hīc labor ille domūs et inextrīcābilis error;
magnum rēgīnae sed enim miserātus amōrem
Daedalus ipse dolōs tēctī ambāgēsque resolvit,
caeca regēns fīlō vestīgia. tū quoque magnam
partem opere in tantō, sineret dolor, Īcare, habērēs.
bis cōnātus erat cāsūs effingere in aurō,
bis patriae cecidēre manūs. quīn prōtinus omnia
perlegerent oculīs, nī jam praemissus Achātēs
adforet atque ūnā Phoebī Triviaeque sacerdōs,
Dēiphobē Glaucī, fātur quae tālia rēgī:
‘nōn hoc ista sibī tempus spectācula poscit;
nunc grege dē intāctō septem mactāre juvencōs
praestiterit, totidem lēctās ex mōre bidentīs.’
tālibus adfāta Aenēān (nec sacra morantur
jussa virī) Teucrōs vocat alta in templa sacerdōs.
Excīsum Euboicae latus ingēns rūpis in antrum,
quō lātī dūcunt aditūs centum, ōstia centum,
unde ruunt totidem vōcēs, respōnsa Sibyllae.
ventum erat ad līmen, cum virgō ‘poscere fāta
tempus’ ait; ‘deus ecce deus!’ cui tālia fantī
ante forēs subitō nōn vultūs, nōn color ūnus,
nōn cōmptae mānsēre comae; sed pectus anhēlum,
et rabiē fera corda tument, majorque vidērī
nec mortāle sonāns, adflāta est nūmine quandō
jam propiōre deī. ‘cessās in vōta precēsque,
Trōs’ ait ‘Aenēā? cessās? neque enim ante dehīscent
attonitae magna ōra domūs.’ et tālia fāta
conticuit. gelidus Teucrīs per dūra cucurrit
ossa tremor, funditque precēs rēx pectore ab īmō:
‘Phoebe, gravīs Trōjae semper miserāte labōrēs,
Dardana quī Paridis dērextī tēla manūsque
corpus in Aeacidae, magnās obeuntia terrās
tot maria intrāvī duce tē penitusque repostās
Massȳlum gentīs praetentaque Syrtibus arva:
jam tandem Ītaliae fugientīs prēndimus ōrās.
hāc Trōjāna tenus fuerit fortūna secūta;
vōs quoque Pergameae jam fās est parcere gentī,
dīque deaeque omnēs, quibus obstitit Īlium et ingēns
glōria Dardaniae. tūque, ō sānctissima vātēs,
praescia ventūrī, dā (nōn indēbita poscō
rēgna meīs fātīs) Latiō cōnsīdere Teucrōs
errantīsque deōs agitātaque nūmina Trōjae.
tum Phoebō et Triviae solidō dē marmore templum
īnstituam fēstōsque diēs dē nōmine Phoebī.
tē quoque magna manent rēgnīs penetrālia nostrīs:
hīc ego namque tuās sortīs arcānaque fāta
dicta meae gentī pōnam, lēctōsque sacrābō,
alma, virōs. foliīs tantum nē carmina mandā,
nē turbāta volent rapidīs lūdibria ventīs;
ipsa canās ōrō.’ fīnem dedit ōre loquendī.
At Phoebī nōndum patiēns immānis in antrō
bacchātur vātēs, magnum sī pectore possit
excussisse deum; tantō magis ille fatīgat
ōs rabidum, fera corda domāns, fingitque premendō.
ōstia jamque domūs patuēre ingentia centum
sponte suā vātisque ferunt respōnsa per aurās:
‘ō tandem magnīs pelagī dēfūncte perīclīs
(sed terrae graviōra manent), in rēgna Lavīnī
Dardanidae venient (mitte hanc dē pectore cūram),
sed nōn et vēnisse volent. bella, horrida bella,
et Thybrim multō spūmantem sanguine cernō.
nōn Simois tibi nec Xanthus nec Dōrica castra
dēfuerint; alius Latiō jam partus Achillēs,
nātus et ipse deā; nec Teucrīs addita Jūnō
usquam aberit, cum tū supplex in rēbus egēnīs
quās gentīs Italum aut quās nōn ōrāveris urbīs!
causa malī tantī conjūnx iterum hospita Teucrīs
externīque iterum thalamī.
tū nē cēde malīs, sed contrā audentior ītō,
quā tua tē Fortūna sinet. via prīma salūtis
(quod minimē rēris) Graiā pandētur ab urbe.’
Tālibus ex adytō dictīs Cūmaea Sibylla
horrendās canit ambāgēs antrōque remūgit,
obscūrīs vēra involvēns: ea frēna furentī
concutit et stimulōs sub pectore vertit Apollō.
ut prīmum cessit furor et rabida ōra quiērunt,
incipit Aenēās hērōs: ‘nōn ūlla labōrum,
ō virgō, nova mī faciēs inopīnave surgit;
omnia praecēpī atque animō mēcum ante perēgī.
ūnum ōrō: quandō hīc īnfernī jānua rēgis
dīcitur et tenebrōsa palūs Acheronte refūsō,
īre ad cōnspectum cārī genitōris et ōra
contingat; doceās iter et sacra ōstia pandās.
illum ego per flammās et mīlle sequentia tēla
ēripuī hīs umerīs mediōque ex hoste recēpī;
ille meum comitātus iter maria omnia mēcum
atque omnīs pelagīque minās caelīque ferēbat,
invalidus, vīrīs ultrā sortemque senectae.
quīn, ut tē supplex peterem et tua līmina adīrem,
īdem ōrāns mandāta dabat. gnātīque patrisque,
alma, precor, miserēre (potes namque omnia, nec tē
nēquīquam lūcīs Hecatē praefēcit Avernīs),
sī potuit mānīs accersere conjugis Orpheus
Thrēiciā frētus citharā fidibusque canōrīs,
sī frātrem Pollūx alternā morte redēmit
itque reditque viam totiēns. quid Thēsea, magnum
quid memorem Alcīdēn? et mī genus ab Jove summō.’
Tālibus ōrābat dictīs ārāsque tenēbat,
cum sīc orsa loquī vātēs: ‘sate sanguine dīvum,
Trōs Anchīsiadē, facilis dēscēnsus Avernō:
noctēs atque diēs patet ātrī jānua Dītis;
sed revocāre gradum superāsque ēvādere ad aurās,
hoc opus, hic labor est. paucī, quōs aequus amāvit
Juppiter aut ārdēns ēvēxit ad aethera virtūs,
dīs genitī potuēre. tenent media omnia silvae,
Cōcȳtusque sinū lābēns circumvenit ātrō.
quod sī tantus amor mentī, sī tanta cupīdō est
bis Stygiōs innāre lacūs, bis nigra vidēre
Tartara, et īnsānō juvat indulgēre labōrī,
accipe quae peragenda prius. latet arbore opācā
aureus et foliīs et lentō vīmine rāmus,
Jūnōnī īnfernae dictus sacer; hunc tegit omnis
lūcus et obscūrīs claudunt convallibus umbrae.
sed nōn ante datur tellūris operta subīre
auricomōs quam quis dēcerpserit arbore fētūs.
hoc sibi pulchra suum ferrī Prōserpina mūnus
īnstituit. prīmō āvulsō nōn dēficit alter
aureus, et similī frondēscit virga metallō.
ergō altē vestīgā oculīs et rīte repertum
carpe manū; namque ipse volēns facilisque sequētur,
sī tē fāta vocant; aliter nōn vīribus ūllīs
vincere nec dūrō poteris convellere ferrō.
praetereā jacet exanimum tibi corpus amīcī
(heu nescīs) tōtamque incestat fūnere classem,
dum cōnsulta petis nostrōque in līmine pendēs.
sēdibus hunc refer ante suīs et conde sepulcrō.
dūc nigrās pecudēs; ea prīma piācula suntō.
sīc dēmum lūcōs Stygis et rēgna invia vīvīs
aspiciēs.’ dīxit, pressōque obmūtuit ōre.
Aenēās maestō dēfīxus lūmina vultū
ingreditur linquēns antrum, caecōsque volūtat
ēventūs animō sēcum. cui fīdus Achātēs
it comes et paribus cūrīs vestīgia fīgit.
multa inter sēsē variō sermōne serēbant,
quem socium exanimem vātēs, quod corpus humandum
dīceret. atque illī Mīsēnum in lītore siccō,
ut vēnēre, vident indignā morte perēmptum,
Mīsēnum Aeolidēn, quō nōn praestantior alter
aere ciēre virōs Mārtemque accendere cantū.
Hectoris hic magnī fuerat comes, Hectora circum
et lituō pugnās īnsignis obībat et hastā.
postquam illum vītā victor spoliāvit Achillēs,
Dardaniō Aenēae sēsē fortissimus hērōs
addiderat socium, nōn īnferiōra secūtus.
sed tum, forte cavā dum personat aequora conchā,
dēmēns, et cantū vocat in certāmina dīvōs,
aemulus exceptum Trītōn, sī crēdere dignum est,
inter saxa virum spūmōsā immerserat undā.
ergō omnēs magnō circum clāmōre fremēbant,
praecipuē pius Aenēās. tum jussa Sibyllae,
haud mora, festīnant flentēs āramque sepulcrī
congerere arboribus caelōque ēdūcere certant.
ītur in antīquam silvam, stabula alta ferārum;
prōcumbunt piceae, sonat icta secūribus īlex
fraxineaeque trabēs cuneīs et fissile rōbur
scinditur, advolvunt ingentīs montibus ornōs.
Nec nōn Aenēās opera inter tālia prīmus
hortātur sociōs paribusque accingitur armīs.
atque haec ipse suō trīstī cum corde volūtat
aspectāns silvam immēnsam, et sīc forte precātur:
‘sī nunc sē nōbīs ille aureus arbore rāmus
ostendat nemore in tantō! quandō omnia vērē
heu nimium dē tē vātēs, Mīsēne, locūta est.’
vix ea fātus erat, geminae cum forte columbae
ipsa sub ōra virī caelō vēnēre volantēs,
et viridī sēdēre solō. tum maximus hērōs
māternās agnōvit avīs laetusque precātur:
‘este ducēs, ō, sī qua via est, cursumque per aurās
dērigite in lūcōs ubi pinguem dīves opācat
rāmus humum. tūque, ō, dubiīs nē dēfice rēbus,
dīva parēns.’ sīc effātus vestīgia pressit
observāns quae signa ferant, quō tendere pergant.
pāscentēs illae tantum prōdīre volandō
quantum aciē possent oculī servāre sequentum.
inde ubi vēnēre ad faucēs grave olentis Avernī,
tollunt sē celerēs liquidumque per āera lāpsae
sēdibus optātīs geminā super arbore sīdunt,
discolor unde aurī per rāmōs aura refulsit.
quāle solet silvīs brūmālī frīgore viscum
fronde virēre novā, quod nōn sua sēminat arbōs,
et croceō fētū teretīs circumdare truncōs,
tālis erat speciēs aurī frondentis opācā
īlice, sīc lēnī crepitābat brattea ventō.
corripit Aenēās extemplō avidusque refringit
cūnctantem, et vātis portat sub tēcta Sibyllae.
Nec minus intereā Mīsēnum in lītore Teucrī
flēbant et cinerī ingrātō suprēma ferēbant.
prīncipiō pinguem taedīs et rōbore sectō
ingentem strūxēre pyram, cui frondibus ātrīs
intexunt latera et fērālīs ante cupressōs
cōnstituunt, decorantque super fulgentibus armīs.
pars calidōs laticēs et aēna undantia flammīs
expediunt, corpusque lavant frīgentis et unguunt.
fit gemitus. tum membra torō dēflēta repōnunt
purpureāsque super vestīs, vēlāmina nōta,
coniciunt. pars ingentī subiēre feretrō,
trīste ministerium, et subjectam mōre parentum
āversī tenuēre facem. congesta cremantur
tūrea dōna, dapēs, fūsō crātēres olīvō.
postquam conlāpsī cinerēs et flamma quiēvit,
rēliquiās vīnō et bibulam lāvēre favīllam,
ossaque lēcta cadō tēxit Corynaeus aēnō.
īdem ter sociōs pūrā circumtulit undā
spargēns rōre levī et rāmō fēlīcis olīvae,
lūstrāvitque virōs dīxitque novissima verba.
at pius Aenēās ingentī mōle sepulcrum
impōnit suaque arma virō rēmumque tubamque
monte sub āeriō, quī nunc Mīsēnus ab illō
dīcitur aeternumque tenet per saecula nōmen.
Hīs āctīs properē exsequitur praecepta Sibyllae.
spēlunca alta fuit vastōque immānis hiātū,
scrūpea, tūta lacū nigrō nemorumque tenebrīs,
quam super haud ūllae poterant impūne volantēs
tendere iter pennīs: tālis sēsē hālitus ātrīs
faucibus effundēns supera ad convexa ferēbat.
[unde locum Grāī dīxērunt nōmine Aornum.]
quattuor hīc prīmum nigrantīs terga juvencōs
cōnstituit frontīque invergit vīna sacerdōs,
et summās carpēns media inter cornua saetās
ignibus impōnit sacrīs, lībāmina prīma,
vōce vocāns Hecatēn caelōque Erebōque potentem.
suppōnunt aliī cultrōs tepidumque cruōrem
succipiunt paterīs. ipse ātrī velleris agnam
Aenēās mātrī Eumenidum magnaeque sorōrī
ēnse ferit, sterilemque tibī, Prōserpina, vaccam;
tum Stygiō rēgī nocturnās incohat ārās
et solida impōnit taurōrum vīscera flammīs,
pingue super oleum fundēns ārdentibus extīs.
ecce autem prīmī sub līmina sōlis et ortūs
sub pedibus mūgīre solum et juga coepta movērī
silvārum, vīsaeque canēs ululāre per umbram
adventante deā. ‘procul, ō procul este, profānī,’
conclāmat vātēs, ‘tōtōque absistite lūcō;
tūque invāde viam vāgīnāque ēripe ferrum:
nunc animīs opus, Aenēā, nunc pectore firmō.’
tantum effāta furēns antrō sē immīsit apertō;
ille ducem haud timidīs vādentem passibus aequat.
Dī, quibus imperium est animārum, umbraeque silentēs
et Chaos et Phlegethōn, loca nocte tacentia lātē,
sit mihi fās audīta loquī, sit nūmine vestrō
pandere rēs altā terrā et cālīgine mersās.
Ībant obscūrī sōlā sub nocte per umbram
perque domōs Dītis vacuās et inānia rēgna:
quāle per incertam lūnam sub lūce malignā
est iter in silvīs, ubi caelum condidit umbrā
Juppiter, et rēbus nox abstulit ātra colōrem.
vestibulum ante ipsum prīmīsque in faucibus Orcī
Lūctus et ultrīcēs posuēre cubīlia Cūrae,
pallentēsque habitant Morbī trīstisque Senectūs,
et Metus et malesuāda Famēs ac turpis Egestās,
terribilēs vīsū fōrmae, Letumque Labōsque;
tum cōnsanguineus Letī Sopor et mala mentis
Gaudia, mortiferumque adversō in līmine Bellum,
ferreīque Eumenidum thalamī et Discordia dēmēns
vīpereum crīnem vittīs innexa cruentīs.
in mediō rāmōs annōsaque bracchia pandit
ulmus opāca, ingēns, quam sēdem Somnia vulgō
vāna tenēre ferunt, foliīsque sub omnibus haerent.
multaque praetereā variārum mōnstra ferārum,
Centaurī in foribus stabulant Scyllaeque bifōrmēs
et centumgeminus Briareus ac bēlua Lernae
horrendum strīdēns, flammīsque armāta Chimaera,
Gorgones Harpyiaeque et fōrma tricorporis umbrae.
corripit hīc subitā trepidus formīdine ferrum
Aenēās strictamque aciem venientibus offert,
et nī docta comes tenuīs sine corpore vītās
admoneat volitāre cavā sub imāgine fōrmae,
inruat et frūstrā ferrō dīverberet umbrās.
Hinc via Tartareī quae fert Acherontis ad undās.
turbidus hīc caenō vastāque vorāgine gurges
aestuat atque omnem Cōcȳtō ēructat harēnam.
portitor hās horrendus aquās et flūmina servat
terribilī squālōre Charōn, cui plūrima mentō
cānitiēs inculta jacet, stant lūmina flammā,
sordidus ex umerīs nōdō dēpendet amictus.
ipse ratem contō subigit vēlīsque ministrat
et ferrūgineā subvectat corpora cumbā,
jam senior, sed crūda deō viridisque senectūs.
hūc omnis turba ad rīpās effūsa ruēbat,
mātrēs atque virī dēfūnctaque corpora vītā
magnanimum hērōum, puerī innūptaeque puellae,
impositīque rogīs juvenēs ante ōra parentum:
quam multa in silvīs autumnī frīgore prīmō
lāpsa cadunt folia, aut ad terram gurgite ab altō
quam multae glomerantur avēs, ubi frīgidus annus
trāns pontum fugat et terrīs immittit aprīcīs.
stābant ōrantēs prīmī trānsmittere cursum
tendēbantque manūs rīpae ulteriōris amōre.
nāvita sed trīstis nunc hōs nunc accipit illōs,
ast aliōs longē summōtōs arcet harēnā.
Aenēās mīrātus enim mōtusque tumultū
‘dīc,’ ait, ‘ō virgō, quid vult concursus ad amnem?
quidve petunt animae? vel quō discrīmine rīpās
hae linquunt, illae rēmīs vada līvida verrunt?’
ollī sīc breviter fāta est longaeva sacerdōs:
‘Anchīsā generāte, deum certissima prōlēs,
Cōcȳtī stāgna alta vidēs Stygiamque palūdem,
dī cujus jūrāre timent et fallere nūmen.
haec omnis, quam cernis, inops inhumātaque turba est;
portitor ille Charōn; hī, quōs vehit unda, sepultī.
nec rīpās datur horrendās et rauca fluenta
trānsportāre prius quam sēdibus ossa quiērunt.
centum errant annōs volitantque haec lītora circum;
tum dēmum admissī stāgna exoptāta revīsunt.’
cōnstitit Anchīsā satus et vestīgia pressit
multa putāns sortemque animō miserātus inīquam.
cernit ibī maestōs et mortis honōre carentīs
Leucaspim et Lyciae ductōrem classis Orontēn,
quōs simul ā Trōjā ventōsa per aequora vectōs
obruit Auster, aquā involvēns nāvemque virōsque.
Ecce gubernātor sēsē Palinūrus agēbat,
quī Libycō nūper cursū, dum sīdera servat,
exciderat puppī mediīs effūsus in undīs.
hunc ubi vix multā maestum cognōvit in umbrā,
sīc prior adloquitur: ‘quis tē, Palinūre, deōrum
ēripuit nōbīs mediōque sub aequore mersit?
dīc age. namque mihī, fallāx haud ante repertus,
hōc ūnō respōnsō animum dēlūsit Apollō,
quī fore tē pontō incolumem fīnīsque canēbat
ventūrum Ausoniōs. ēn haec prōmissa fidēs est?’
ille autem: ‘neque tē Phoebī cortīna fefellit,
dux Anchīsiadē, nec mē deus aequore mersit.
namque gubernāclum multā vī forte revulsum,
cui datus haerēbam cūstōs cursūsque regēbam,
praecipitāns trāxī mēcum. maria aspera jūrō
nōn ūllum prō mē tantum cēpisse timōrem,
quam tua nē spoliāta armīs, excussa magistrō,
dēficeret tantīs nāvis surgentibus undīs.
trīs Notus hībernās immēnsa per aequora noctēs
vēxit mē violentus aquā; vix lūmine quārtō
prōspexī Ītaliam summā sublīmis ab undā.
paulātim adnābam terrae; jam tūta tenēbam,
nī gēns crūdēlis madidā cum veste gravātum
prēnsantemque uncīs manibus capita aspera montis
ferrō invāsisset praedamque ignāra putāsset.
nunc mē flūctus habet versantque in lītore ventī.
quod tē per caelī jūcundum lūmen et aurās,
per genitōrem ōrō, per spēs surgentis Iūlī,
ēripe mē hīs, invicte, malīs: aut tū mihi terram
inice, namque potes, portūsque requīre Velīnōs;
aut tū, sī qua via est, sī quam tibi dīva creātrīx
ostendit (neque enim, crēdō, sine nūmine dīvum
flūmina tanta parās Stygiamque innāre palūdem),
dā dextram miserō et tēcum mē tolle per undās,
sēdibus ut saltem placidīs in morte quiēscam.’
tālia fātus erat coepit cum tālia vātēs:
‘unde haec, ō Palinūre, tibī tam dīra cupīdō?
tū Stygiās inhumātus aquās amnemque sevērum
Eumenidum aspiciēs, rīpamve injussus adībis?
dēsine fāta deum flectī spērāre precandō,
sed cape dicta memor, dūrī sōlācia cāsūs.
nam tua fīnitimī, longē lātēque per urbīs
prōdigiīs āctī caelestibus, ossa piābunt
et statuent tumulum et tumulō sollemnia mittent,
aeternumque locus Palinūrī nōmen habēbit.’
hīs dictīs cūrae ēmōtae pulsusque parumper
corde dolor trīstī; gaudet cognōmine terra.
Ergō iter inceptum peragunt fluviōque propinquant.
nāvita quōs jam inde ut Stygiā prōspexit ab undā
per tacitum nemus īre pedemque advertere rīpae,
sīc prior adgreditur dictīs atque increpat ultrō:
‘quisquis es, armātus quī nostra ad flūmina tendis,
fāre age, quid veniās, jam istinc et comprime gressum.
umbrārum hic locus est, somnī noctisque sopōrae:
corpora vīva nefās Stygiā vectāre carīnā.
nec vērō Alcīdēn mē sum laetātus euntem
accēpisse lacū, nec Thēsea Pīrithoumque,
dīs quamquam genitī atque invictī vīribus essent.
Tartareum ille manū cūstōdem in vincla petīvit
ipsius ā soliō rēgis trāxitque trementem;
hī dominam Dītis thalamō dēdūcere adortī.’
quae contrā breviter fāta est Amphrȳsia vātēs:
‘nūllae hīc īnsidiae tālēs (absiste movērī),
nec vim tēla ferunt; licet ingēns jānitor antrō
aeternum lātrāns exsanguīs terreat umbrās,
casta licet patruī servet Prōserpina līmen.
Trōius Aenēās, pietāte īnsignis et armīs,
ad genitōrem īmās Erebī dēscendit ad umbrās.
sī tē nūlla movet tantae pietātis imāgō,
at rāmum hunc’ (aperit rāmum quī veste latēbat)
‘agnōscās.’ tumidā ex īrā tum corda resīdunt;
nec plūra hīs. ille admīrāns venerābile dōnum
fātālis virgae longō post tempore vīsum
caeruleam advertit puppim rīpaeque propinquat.
inde aliās animās, quae per juga longa sedēbant,
dēturbat laxatque forōs; simul accipit alveō
ingentem Aenēān. gemuit sub pondere cumba
sūtilis et multam accēpit rīmōsa palūdem.
tandem trāns fluvium incolumīs vātemque virumque
īnfōrmī līmō glaucāque expōnit in ulvā.
Cerberus haec ingēns lātrātū rēgna trifaucī
personat adversō recubāns immānis in antrō.
cui vātēs horrēre vidēns jam colla colubrīs
melle sopōrātam et medicātīs frūgibus offam
obicit. ille famē rabidā tria guttura pandēns
corripit objectam, atque immānia terga resolvit
fūsus humī tōtōque ingēns extenditur antrō.
occupat Aenēās aditum cūstōde sepultō
ēvāditque celer rīpam inremeābilis undae.
Continuō audītae vōcēs vāgītus et ingēns
infantumque animae flentēs, in līmine prīmō
quōs dulcis vītae exsortīs et ab ūbere raptōs
abstulit ātra diēs et fūnere mersit acerbō;
hōs juxtā falsō damnātī crīmine mortis.
nec vērō hae sine sorte datae, sine jūdice, sēdēs:
quaesītor Mīnōs urnam movet; ille silentum
cōnsiliumque vocat vītāsque et crīmina discit.
proxima deinde tenent maestī loca, quī sibi lētum
īnsontēs peperēre manū lūcemque perōsī
prōjēcēre animās. quam vellent aethere in altō
nunc et pauperiem et dūrōs perferre labōrēs!
fās obstat, trīstīque palūs inamābilis undae
alligat et noviēs Styx interfūsa coercet.
nec procul hinc partem fūsī mōnstrantur in omnem
Lūgentēs campī; sīc illōs nōmine dīcunt.
hīc quōs dūrus amor crūdēlī tābe perēdit
sēcrētī cēlant callēs et myrtea circum
silva tegit; cūrae nōn ipsā in morte relinquunt.
hīs Phaedram Procrinque locīs maestamque Eriphȳlēn
crūdēlis nātī mōnstrantem vulnera cernit,
Euadnēnque et Pāsiphaēn; hīs Lāodamīa
it comes et juvenis quondam, nunc fēmina, Caeneus
rūrsus et in veterem fātō revolūta figūram.
inter quās Phoenissa recēns ā vulnere Dīdō
errābat silvā in magnā; quam Trōius hērōs
ut prīmum juxtā stetit agnōvitque per umbrās
obscūram, quālem prīmō quī surgere mēnse
aut videt aut vīdisse putat per nūbila lūnam,
dēmīsit lacrimās dulcīque adfātus amōre est:
‘īnfēlīx Dīdō, vērus mihi nūntius ergō
vēnerat exstīnctam ferrōque extrēma secūtam?
fūneris heu tibi causa fuī? per sīdera jūrō,
per superōs et sī qua fidēs tellūre sub īmā est,
invītus, rēgīna, tuō dē lītore cessī.
sed mē jussa deum, quae nunc hās īre per umbrās,
per loca senta sitū cōgunt noctemque profundam,
imperiīs ēgēre suīs; nec crēdere quīvī
hunc tantum tibi mē discessū ferre dolōrem.
siste gradum tēque aspectū nē subtrahe nostrō.
quem fugis? extrēmum fātō quod tē adloquor hoc est.’
tālibus Aenēās ārdentem et torva tuentem
lēnībat dictīs animum lacrimāsque ciēbat.
illa solō fīxōs oculōs āversa tenēbat
nec magis inceptō vultum sermōne movētur
quam sī dūra silex aut stet Marpēsia cautēs.
tandem corripuit sēsē atque inimīca refūgit
in nemus umbriferum, conjūnx ubi prīstinus illī
respondet cūrīs aequatque Sychaeus amōrem.
nec minus Aenēās cāsū percussus inīquō
prōsequitur lacrimīs longē et miserātur euntem.
Inde datum mōlītur iter. jamque arva tenēbant
ultima, quae bellō clārī sēcrēta frequentant.
hīc illī occurrit Tȳdeus, hīc inclutus armīs
Parthenopaeus et Adrastī pallentis imāgō,
hīc multum flētī ad superōs bellōque cadūcī
Dardanidae, quōs ille omnīs longō ōrdine cernēns
ingemuit, Glaucumque Medontaque Thersilochumque,
trīs Antēnoridās Cererīque sacrum Polyboetēn,
Īdaeumque etiam currūs, etiam arma tenentem.
circumstant animae dextrā laevāque frequentēs,
nec vīdisse semel satis est; juvat usque morārī
et cōnferre gradum et veniendī discere causās.
at Danaum procerēs Agamemnoniaeque phalangēs
ut vīdēre virum fulgentiaque arma per umbrās,
ingentī trepidāre metū; pars vertere terga,
ceu quondam petiēre ratēs, pars tollere vōcem
exiguam: inceptus clāmor frūstrātur hiantīs.
Atque hīc Prīamidēn laniātum corpore tōtō
Dēiphobum vīdit lacerum crūdēliter ōra,
ōra manūsque ambās, populātaque tempora raptīs
auribus et truncās inhonestō vulnere nārīs.
vix adeō agnōvit pavitantem ac dīra tegentem
supplicia, et nōtīs compellat vōcibus ultrō:
‘Dēiphobe armipotēns, genus altō ā sanguine Teucrī,
quis tam crūdēlīs optāvit sūmere poenās?
cui tantum dē tē licuit? mihi fāma suprēmā
nocte tulit fessum vastā tē caede Pelasgum
prōcubuisse super cōnfūsae strāgis acervum.
tunc egomet tumulum Rhoetēō in lītore inānem
cōnstituī et magnā mānīs ter vōce vocāvī.
nōmen et arma locum servant; tē, amīce, nequīvī
cōnspicere et patriā dēcēdēns pōnere terrā.’
ad quae Prīamidēs: ‘nihil ō tibi, amīce, relictum;
omnia Dēiphobō solvistī et fūneris umbrīs.
sed mē fāta mea et scelus exitiāle Lacaenae
hīs mersēre malīs; illa haec monimenta relīquit.
namque ut suprēmam falsa inter gaudia noctem
ēgerimus, nōstī: et nimium meminisse necesse est.
cum fātālis equus saltū super ardua vēnit
Pergama et armātum peditem gravis attulit alvō,
illa chorum simulāns euhantīs orgia circum
dūcēbat Phrygiās; flammam media ipsa tenēbat
ingentem et summā Danaōs ex arce vocābat.
tum mē cōnfectum cūrīs somnōque gravātum
īnfēlīx habuit thalamus, pressitque jacentem
dulcis et alta quiēs placidaeque simillima mortī.
ēgregia intereā conjūnx arma omnia tēctīs
ēmovet, et fīdum capitī subdūxerat ēnsem:
intrā tēcta vocat Menelāum et līmina pandit,
scīlicet id magnum spērāns fore mūnus amantī,
et fāmam exstinguī veterum sīc posse malōrum.
quid moror? inrumpunt thalamō, comes additus ūnā
hortātor scelerum Aeolidēs. dī, tālia Grāīs
īnstaurāte, piō sī poenās ōre reposcō.
sed tē quī vīvum cāsūs, age fāre vicissim,
attulerint. pelagīne venīs errōribus āctus
an monitū dīvum? an quae tē fortūna fatīgat,
ut trīstīs sine sōle domōs, loca turbida, adīrēs?’
Hāc vice sermōnum roseīs Aurōra quadrīgīs
jam medium aetheriō cursū trājēcerat axem;
et fors omne datum traherent per tālia tempus,
sed comes admonuit breviterque adfāta Sibylla est:
‘nox ruit, Aenēā; nōs flendō dūcimus hōrās.
hīc locus est, partīs ubi sē via findit in ambās:
dextera quae Dītis magnī sub moenia tendit,
hāc iter Ēlysium nōbīs; at laeva malōrum
exercet poenās et ad impia Tartara mittit.’
Dēiphobus contrā: ‘nē saevī, magna sacerdōs;
discēdam, explēbō numerum reddarque tenebrīs.
ī decus, ī, nostrum; meliōribus ūtere fātīs.’
tantum effātus, et in verbō vestīgia torsit.
Respicit Aenēās subitō et sub rūpe sinistrā
moenia lāta videt triplicī circumdata mūrō,
quae rapidus flammīs ambit torrentibus amnis,
Tartareus Phlegethōn, torquetque sonantia saxa.
porta adversa ingēns solidōque adamante columnae,
vīs ut nūlla virum, nōn ipsī exscindere bellō
caelicolae valeant; stat ferrea turris ad aurās,
Tīsiphonēque sedēns pallā succīncta cruentā
vestibulum exsomnis servat noctēsque diēsque.
hinc exaudīrī gemitūs et saeva sonāre
verbera, tum strīdor ferrī tractaeque catēnae.
cōnstitit Aenēās strepitumque exterritus hausit.
‘quae scelerum faciēs? ō virgō, effāre; quibusve
urgentur poenīs? quis tantus plangor ad aurās?’
tum vātēs sīc orsa loquī: ‘dux inclute Teucrum,
nūllī fās castō scelerātum īnsistere līmen;
sed mē cum lūcīs Hecatē praefēcit Avernīs,
ipsa deum poenās docuit perque omnia dūxit.
Cnōsius haec Rhadamanthus habet dūrissima rēgna
castīgatque auditque dolōs subigitque fatērī
quae quis apud superōs fūrtō laetātus inānī
distulit in sēram commissa piācula mortem.
continuō sontīs ultrīx accīncta flagellō
Tīsiphonē quatit īnsultāns, torvōsque sinistrā
intentāns anguīs vocat agmina saeva sorōrum.
tum dēmum horrisonō strīdentēs cardine sacrae
panduntur portae. cernis cūstōdia quālis
vestibulō sedeat, faciēs quae līmina servet?
quīnquāgintā ātrīs immānis hiātibus Hydra
saevior intus habet sēdem. tum Tartarus ipse
bis patet in praeceps tantum tenditque sub umbrās
quantus ad aetherium caelī suspectus Olympum.
hīc genus antīquum Terrae, Tītānia pūbēs,
fulmine dējectī fundō volvuntur in īmō.
hīc et Alōīdās geminōs immānia vīdī
corpora, quī manibus magnum rescindere caelum
adgressī superīsque Jovem dētrūdere rēgnīs.
vīdī et crūdēlīs dantem Salmōnea poenās,
dum flammās Jovis et sonitūs imitātur Olympī.
quattuor hic invectus equīs et lampada quassāns
per Graium populōs mediaeque per Ēlidis urbem
ībat ovāns, dīvumque sibī poscēbat honōrem,
dēmēns, quī nimbōs et nōn imitābile fulmen
aere et cornipedum pulsū simulāret equōrum.
at pater omnipotēns dēnsa inter nūbila tēlum
contorsit, nōn ille facēs nec fūmea taedīs
lūmina, praecipitemque immānī turbine adēgit.
nec nōn et Tityon, Terrae omniparentis alumnum,
cernere erat, per tōta novem cui jūgera corpus
porrigitur, rōstrōque immānis vultur obuncō
immortāle jecur tondēns fēcundaque poenīs
vīscera rīmāturque epulīs habitatque sub altō
pectore, nec fibrīs requiēs datur ūlla renātīs.
quid memorem Lapithās, Ixīona Pīrithoumque?
quōs super ātra silex jam jam lāpsūra cadentīque
imminet adsimilis; lūcent geniālibus altīs
aurea fulcra torīs, epulaeque ante ōra parātae
rēgificō luxū; Furiārum maxima juxtā
accubat et manibus prohibet contingere mēnsās,
exsurgitque facem attollēns atque intonat ōre.
hīc, quibus invīsī frātrēs, dum vīta manēbat,
pulsātusve parēns et fraus innexa clientī,
aut quī dīvitiīs sōlī incubuēre repertīs
nec partem posuēre suīs (quae maxima turba est),
quīque ob adulterium caesī, quīque arma secūtī
impia nec veritī dominōrum fallere dextrās,
inclūsī poenam exspectant. nē quaere docērī
quam poenam, aut quae fōrma virōs fortūnave mersit.
saxum ingēns volvunt aliī, radiīsque rotārum
districtī pendent; sedet aeternumque sedēbit
īnfēlīx Thēseus, Phlegyāsque miserrimus omnīs
admonet et magnā testātur vōce per umbrās:
“discite jūstitiam monitī et nōn temnere dīvōs.”
vēndidit hic aurō patriam dominumque potentem
imposuit; fīxit lēgēs pretiō atque refīxit;
hic thalamum invāsit nātae vetitōsque hymenaeōs:
ausī omnēs immāne nefās ausōque potītī.
nōn, mihi sī linguae centum sint ōraque centum,
ferrea vōx, omnīs scelerum comprēndere fōrmās,
omnia poenārum percurrere nōmina possim.’
Haec ubi dicta dedit Phoebī longaeva sacerdōs,
‘sed jam age, carpe viam et susceptum perfice mūnus;
accelerēmus’ ait; ‘Cyclōpum ēducta camīnīs
moenia cōnspiciō atque adversō fornice portās,
haec ubi nōs praecepta jubent dēpōnere dōna.’
dīxerat et pariter gressī per opāca viārum
corripiunt spatium medium foribusque propinquant.
occupat Aenēās aditum corpusque recentī
spargit aquā rāmumque adversō in līmine fīgit.
Hīs dēmum exāctīs, perfectō mūnere dīvae,
dēvēnēre locōs laetōs et amoena virēcta
fortūnātōrum nemorum sēdēsque beātās.
largior hīc campōs aethēr et lūmine vestit
purpureō, sōlemque suum, sua sīdera nōrunt.
pars in grāmineīs exercent membra palaestrīs,
contendunt lūdō et fulvā luctantur harēnā;
pars pedibus plaudunt choreās et carmina dīcunt.
nec nōn Thrēicius longā cum veste sacerdōs
obloquitur numerīs septem discrīmina vōcum,
jamque eadem digitīs, jam pectine pulsat eburnō.
hīc genus antīquum Teucrī, pulcherrima prōlēs,
magnanimī hērōes nātī meliōribus annīs,
Īlusque Assaracusque et Trōjae Dardanus auctor.
arma procul currūsque virum mīrātur inānīs;
stant terrā dēfīxae hastae passimque solūtī
per campum pāscuntur equī. quae grātia currum
armōrumque fuit vīvīs, quae cūra nitentīs
pāscere equōs, eadem sequitur tellūre repostōs.
cōnspicit, ecce, aliōs dextrā laevāque per herbam
vēscentīs laetumque chorō paeāna canentīs
inter odōrātum laurīs nemus, unde supernē
plūrimus Ēridanī per silvam volvitur amnis.
hīc manus ob patriam pugnandō vulnera passī,
quīque sacerdōtēs castī, dum vīta manēbat,
quīque piī vātēs et Phoebō digna locūtī,
inventās aut quī vītam excoluēre per artīs
quīque suī memorēs aliquōs fēcēre merendō:
omnibus hīs niveā cinguntur tempora vittā.
quōs circumfūsōs sīc est adfāta Sibylla,
Mūsaeum ante omnīs (medium nam plūrima turba
hunc habet atque umerīs exstantem suspicit altīs):
‘dīcite, fēlīcēs animae tūque optime vātēs,
quae regiō Anchīsēn, quis habet locus? illius ergō
vēnimus et magnōs Erebī trānāvimus amnīs.’
atque huic respōnsum paucīs ita reddidit hērōs:
‘nūllī certa domus; lūcīs habitāmus opācīs,
rīpārumque torōs et prāta recentia rīvīs
incolimus. sed vōs, sī fert ita corde voluntās,
hoc superāte jugum, et facilī jam trāmite sistam.’
dīxit, et ante tulit gressum campōsque nitentīs
dēsuper ostentat; dehinc summa cacūmina linquunt.
At pater Anchīsēs penitus convalle virentī
inclūsās animās superumque ad lūmen itūrās
lūstrābat studiō recolēns, omnemque suōrum
forte recēnsēbat numerum, cārōsque nepōtēs
fātaque fortūnāsque virum mōrēsque manūsque.
isque ubi tendentem adversum per grāmina vīdit
Aenēān, alacris palmās utrasque tetendit,
effūsaeque genīs lacrimae et vōx excidit ōre:
‘vēnistī tandem, tuaque exspectāta parentī
vīcit iter dūrum pietās? datur ōra tuērī,
nāte, tua et nōtās audīre et reddere vōcēs?
sīc equidem dūcēbam animō rēbarque futūrum
tempora dīnumerāns, nec mē mea cūra fefellit.
quās ego tē terrās et quanta per aequora vectum
accipiō! quantīs jactātum, nāte, perīclīs!
quam metuī nē quid Libyae tibi rēgna nocērent!’
ille autem: ‘tua mē, genitor, tua trīstis imāgō
saepius occurrēns haec līmina tendere adēgit;
stant sale Tyrrhēnō classēs. dā jungere dextram,
dā, genitor, tēque amplexū nē subtrahe nostrō.’
sīc memorāns largō flētū simul ōra rigābat.
ter cōnātus ibī collō dare bracchia circum;
ter frūstrā comprēnsa manūs effūgit imāgō,
pār levibus ventīs volucrīque simillima somnō.
Intereā videt Aenēās in valle reductā
sēclūsum nemus et virgulta sonantia silvae,
Lēthaeumque domōs placidās quī praenatat amnem.
hunc circum innumerae gentēs populīque volābant:
ac velutī in prātīs ubi apēs aestāte serēnā
flōribus īnsīdunt variīs et candida circum
līlia funduntur, strepit omnis murmure campus.
horrēscit vīsū subitō causāsque requīrit
īnscius Aenēās, quae sint ea flūmina porrō,
quīve virī tantō complērint agmine rīpās.
tum pater Anchīsēs: ‘animae, quibus altera fātō
corpora dēbentur, Lēthaeī ad flūminis undam
sēcūrōs laticēs et longa oblīvia pōtant.
hās equidem memorāre tibi atque ostendere cōram
jamprīdem, hanc prōlem cupiō ēnumerāre meōrum,
quō magis Ītaliā mēcum laetēre repertā.’
‘ō pater, anne aliquās ad caelum hinc īre putandum est
sublīmīs animās iterumque ad tarda revertī
corpora? quae lūcis miserīs tam dīra cupīdō?’
‘dīcam equidem nec tē suspēnsum, nāte, tenēbō’
suscipit Anchīsēs atque ōrdine singula pandit.
‘Prīncipiō caelum ac terrās campōsque liquentīs
lūcentemque globum lūnae Tītāniaque astra
spīritus intus alit, tōtamque īnfūsa per artūs
mēns agitat mōlem et magnō sē corpore miscet.
inde hominum pecudumque genus vītaeque volantum
et quae marmoreō fert mōnstra sub aequore pontus.
igneus est ollīs vigor et caelestis orīgō
sēminibus, quantum nōn noxia corpora tardant
terrēnīque hebetant artūs moribundaque membra.
hinc metuunt cupiuntque, dolent gaudentque, neque aurās
dispiciunt clausae tenebrīs et carcere caecō.
quīn et suprēmō cum lūmine vīta relīquit,
nōn tamen omne malum miserīs nec funditus omnēs
corporeae excēdunt pestēs, penitusque necesse est
multa diū concrēta modīs inolēscere mīrīs.
ergō exercentur poenīs veterumque malōrum
supplicia expendunt: aliae panduntur inānēs
suspēnsae ad ventōs, aliīs sub gurgite vastō
īnfectum ēluitur scelus aut exūritur ignī:
quisque suōs patimur mānīs. exinde per amplum
mittimur Ēlysium et paucī laeta arva tenēmus,
dōnec longa diēs perfectō temporis orbe
concrētam exēmit lābem, pūrumque relinquit
aetherium sēnsum atque aurāī simplicis ignem.
hās omnīs, ubi mīlle rotam volvēre per annōs,
Lēthaeum ad fluvium deus ēvocat agmine magnō,
scīlicet immemorēs supera ut convexa revīsant
rūrsus, et incipiant in corpora velle revertī.’
Dīxerat Anchīsēs nātumque ūnāque Sibyllam
conventūs trahit in mediōs turbamque sonantem,
et tumulum capit unde omnīs longō ōrdine posset
adversōs legere et venientum discere vultūs.
‘Nunc age, Dardaniam prōlem quae deinde sequātur
glōria, quī maneant Italā dē gente nepōtēs,
inlūstrīs animās nostrumque in nōmen itūrās,
expediam dictīs, et tē tua fāta docēbō.
ille, vidēs, pūrā juvenis quī nītitur hastā,
proxima sorte tenet lūcis loca, prīmus ad aurās
aetheriās Italō commixtus sanguine surget,
Silvius, Albānum nōmen, tua postuma prōlēs,
quem tibi longaevō sērum Lāvīnia conjūnx
ēdūcet silvīs rēgem rēgumque parentem,
unde genus Longā nostrum dominābitur Albā.
proximus ille Procās, Trōjānae glōria gentis,
et Capys et Numitor et quī tē nōmine reddet
Silvius Aenēās, pariter pietāte vel armīs
ēgregius, sī umquam rēgnandam accēperit Albam.
quī juvenēs! quantās ostentant, aspice, vīrīs
atque umbrāta gerunt cīvīlī tempora quercū!
hī tibi Nōmentum et Gabiōs urbemque Fidēnam,
hī Collātīnās impōnent montibus arcēs,
Pōmetiōs Castrumque Inuī Bōlamque Coramque;
haec tum nōmina erunt, nunc sunt sine nōmine terrae.
quīn et avō comitem sēsē Māvortius addet
Rōmulus, Assaracī quem sanguinis Īlia māter
ēdūcet. viden, ut geminae stant vertice cristae
et pater ipse suō superum jam signat honōre?
ēn hujus, nāte, auspiciīs illa incluta Rōma
imperium terrīs, animōs aequābit Olympō,
septemque ūna sibī mūrō circumdabit arcēs,
fēlīx prōle virum: quālis Berecyntia māter
invehitur currū Phrygiās turrīta per urbēs
laeta deum partū, centum complexa nepōtēs,
omnīs caelicolās, omnīs supera alta tenentīs.
hūc geminās nunc flecte aciēs, hanc aspice gentem
Rōmānōsque tuōs. hīc Caesar et omnis Iūlī
prōgeniēs magnum caelī ventūra sub axem.
hic vir, hic est, tibi quem prōmittī saepius audīs,
Augustus Caesar, dīvī genus, aurea condet
saecula quī rūrsus Latiō rēgnāta per arva
Sāturnō quondam, super et Garamantas et Indōs
prōferet imperium; jacet extrā sīdera tellūs,
extrā annī sōlisque viās, ubi caelifer Atlās
axem umerō torquet stēllīs ārdentibus aptum.
hujus in adventum jam nunc et Caspia rēgna
respōnsīs horrent dīvum et Maeōtia tellūs,
et septemgeminī turbant trepida ōstia Nīlī.
nec vērō Alcīdēs tantum tellūris obīvit,
fīxerit aeripedem cervam licet, aut Erymanthī
pācārit nemora et Lernam tremefēcerit arcū;
nec quī pampineīs victor juga flectit habēnīs
Līber, agēns celsō Nȳsae dē vertice tigrīs.
et dubitāmus adhūc virtūtem extendere factīs,
aut metus Ausoniā prohibet cōnsistere terrā?
quis procul ille autem rāmīs īnsignis olīvae
sacra ferēns? nōscō crīnīs incānaque menta
rēgis Rōmānī prīmam quī lēgibus urbem
fundābit, Curibus parvīs et paupere terrā
missus in imperium magnum. cui deinde subībit
ōtia quī rumpet patriae residēsque movēbit
Tullus in arma virōs et jam dēsuēta triumphīs
agmina. quem juxtā sequitur jactantior Ancus
nunc quoque jam nimium gaudēns populāribus aurīs.
vīs et Tarquiniōs rēgēs animamque superbam
ultōris Brūtī, fascīsque vidēre receptōs?
cōnsulis imperium hic prīmus saevāsque secūrīs
accipiet, nātōsque pater nova bella moventīs
ad poenam pulchrā prō lībertāte vocābit,
īnfēlīx, utcumque ferent ea facta minōrēs:
vincet amor patriae laudumque immēnsa cupīdō.
quīn Deciōs Drūsōsque procul saevumque secūrī
aspice Torquātum et referentem signa Camillum.
illae autem paribus quās fulgere cernis in armīs,
concordēs animae nunc et dum nocte prementur,
heu quantum inter sē bellum, sī lūmina vītae
attigerint, quantās aciēs strāgemque ciēbunt,
aggeribus socer Alpīnīs atque arce Monoecī
dēscendēns, gener adversīs īnstrūctus Eōīs!
nē, puerī, nē tanta animīs adsuēscite bella
neu patriae validās in vīscera vertite vīrīs;
tūque prior, tū parce, genus quī dūcis Olympō,
prōice tēla manū, sanguis meus!—
ille triumphātā Capitōlia ad alta Corinthō
victor aget currum caesīs īnsignis Achīvīs.
ēruet ille Argōs Agamemnoniāsque Mycēnās
ipsumque Aeacidēn, genus armipotentis Achillī,
ultus avōs Trōjae templa et temerāta Minervae.
quis tē, magne Catō, tacitum aut tē, Cosse, relinquat?
quis Gracchī genus aut geminōs, duo fulmina bellī,
Scīpiadās, clādem Libyae, parvōque potentem
Fābricium vel tē sulcō, Serrāne, serentem?
quō fessum rapitis, Fabiī? tū Maximus ille es,
ūnus quī nōbīs cūnctandō restituis rem.
excūdent aliī spīrantia mollius aera
(crēdō equidem), vīvōs dūcent dē marmore vultūs,
ōrābunt causās melius, caelīque meātūs
dēscrībent radiō et surgentia sīdera dīcent:
tū regere imperiō populōs, Rōmāne, mementō
(hae tibi erunt artēs), pācīque impōnere mōrem,
parcere subjectīs et dēbellāre superbōs.’
Sīc pater Anchīsēs, atque haec mīrantibus addit:
‘aspice, ut īnsignis spoliīs Mārcellus opīmīs
ingreditur victorque virōs superēminet omnīs.
hic rem Rōmānam magnō turbante tumultū
sistet eques, sternet Poenōs Gallumque rebellem,
tertiaque arma patrī suspendet capta Quirīnō.’
atque hīc Aenēās (ūnā namque īre vidēbat
ēgregium fōrmā juvenem et fulgentibus armīs,
sed frōns laeta parum et dējectō lūmina vultū)
‘quis, pater, ille, virum quī sīc comitātur euntem?
fīlius, anne aliquis magnā dē stirpe nepōtum?
quī strepitus circā comitum! quantum īnstar in ipsō!
sed nox ātra caput trīstī circumvolat umbrā.’
tum pater Anchīsēs lacrimīs ingressus obortīs:
‘ō gnāte, ingentem lūctum nē quaere tuōrum;
ostendent terrīs hunc tantum fāta neque ultrā
esse sinent. nimium vōbīs Rōmāna propāgō
vīsa potēns, superī, propria haec sī dōna fuissent.
quantōs ille virum magnam Māvortis ad urbem
campus aget gemitūs! vel quae, Tiberīne, vidēbis
fūnera, cum tumulum praeterlābēre recentem!
nec puer Īliacā quisquam dē gente Latīnōs
in tantum spē tollet avōs, nec Rōmula quondam
ūllō sē tantum tellūs jactābit alumnō.
heu pietās, heu prīsca fidēs invictaque bellō
dextera! nōn illī sē quisquam impūne tulisset
obvius armātō, seu cum pedes īret in hostem
seu spūmantis equī foderet calcāribus armōs.
heu, miserande puer, sī quā fāta aspera rumpās,
tū Mārcellus eris. manibus date līlia plēnīs,
purpureōs spargam flōrēs animamque nepōtis
hīs saltem accumulem dōnīs, et fungar inānī
mūnere.’ sīc tōtā passim regiōne vagantur
āeris in campīs lātīs atque omnia lūstrant.
quae postquam Anchīsēs nātum per singula dūxit
incenditque animum fāmae venientis amōre,
exim bella virō memorat quae deinde gerenda,
Laurentīsque docet populōs urbemque Latīnī,
et quō quemque modō fugiatque feratque labōrem.
Sunt geminae Somnī portae, quārum altera fertur
cornea, quā vērīs facilis datur exitus umbrīs,
altera candentī perfecta nitēns elephantō,
sed falsa ad caelum mittunt īnsomnia Mānēs.
hīs ibi tum nātum Anchīsēs ūnāque Sibyllam
prōsequitur dictīs portāque ēmittit eburnā,
ille viam secat ad nāvīs sociōsque revīsit.
Tum sē ad Cājētae rēctō fert līmite portum.
ancora dē prōrā jacitur; stant lītore puppēs.

Reader settings

Side Panel

Text SizeRelative to your text size
85%

Textual Aids

Touch Navigation