Nempe haec adsiduē. jam clārum māne fenestrās
intrat et angustās extendit lūmine rīmās.
stertimus, indomitum quod dēspūmāre Falernum
sufficiat, quīntā dum līnea tangitur umbrā.
‘ēn quid agis? siccās īnsāna canīcula messēs
jam dūdum coquit et patulā pecus omne sub ulmō est'
ūnus ait comitum. vērumne? itan? ōcius adsit
hūc aliquis. nēmōn? turgēscit vītrea bīlis:
findor, ut Arcadiae pecuāria rūdere crēdās.
jam liber et positīs bicolōr membrāna capillīs
inque manūs chartae nōdōsaque vēnit harundō.
tum querimur crassus calamō quod pendeat ūmor.
nigra sed īnfūsā vānēscit sēpia lymphā,
dīlūtās querimur geminet quod fistula guttās.
ō miser inque diēs ultrā miser, hūcine rērum
vēnimus? ā, cūr nōn potius tenerōque columbō
et similis rēgum puerīs pappāre minūtum
poscis et īrātus mammae lallāre recūsās?
an tālī studeam calamō? cui verba? quid istās
succinis ambāgēs? tibi lūditur. effluis āmēns,
contemnēre. sonat vitium percussa, malignē
respondet viridī nōn cocta fidēlia līmō.
ūdum et molle lutum es, nunc nunc properandus et ācrī
fingendus sine fīne rotā. sed rūre paternō
est tibi fār modicum, pūrum et sine lābe salīnum
(quid metuās?) cultrīxque focī sēcūra patella.
hoc satis? an deceat pulmōnem rumpere ventīs
stemmate quod Tuscō rāmum mīllēsime dūcis
cēnsōremve tuum vel quod trabeāte salūtās?
ad populum phalerās! ego tē intus et in cute nōvī.
nōn pudet ad mōrem discīnctī vīvere Nattae.
sed stupet hic vitiō et fibrīs incrēvit opīmum
pingue, caret culpā, nescit quid perdat, et altō
dēmersus summā rūrsus nōn bullit in undā.
magne pater dīvum, saevōs pūnīre tyrannōs
haut aliā ratiōne velīs, cum dīra libīdō
mōverit ingenium ferventī tīncta venēnō:
virtūtem videant intābēscantque relictā.
anne magis Siculī gemuērunt aera juvencī
et magis aurātīs pendēns laqueāribus ēnsis
purpureās subter cervīcēs terruit, ‘īmus,
īmus praecipitēs' quam sī sibi dīcat et intus
palleat īnfēlīx quod proxima nesciat uxor?
saepe oculōs, meminī, tangēbam parvus olīvō,
grandia sī nōllem moritūrī verba Catōnis
discere nōn sānō multum laudanda magistrō,
quae pater adductīs sūdāns audīret amīcīs.
jūre; etenim id summum, quid dexter sēnio ferret,
scīre erat in vōtō, damnōsa canīcula quantum
rāderet, angustae collō nōn fallier orcae,
neu quis callidior buxum torquēre flagellō.
haut tibi inexpertum curvōs dēprēndere mōrēs
quaeque docet sapiēns brācātīs inlita Mēdīs
porticus, īnsomnis quibus et dētōnsa juventūs
invigilat siliquīs et grandī pāsta polentā;
et tibi quae Samiōs dīdūxit littera rāmōs
surgentem dextrō mōnstrāvit līmite callem.
stertis adhūc laxumque caput conpāge solūtā
ōscitat hesternum dissūtīs undique mālīs.
est aliquid quō tendis et in quod dērigis arcum?
an passim sequeris corvōs testāque lutōque,
sēcūrus quō pēs ferat, atque ex tempore vīvis?
elleborum frūstrā, cum jam cutis aegra tumēbit,
poscentīs videās; venientī occurrite morbō,
et quid opus Craterō magnōs prōmittere montīs?
discite et, ō miserī, causās cognōscite rērum:
quid sumus et quidnam vīctūrī gignimur, ōrdō
quis datus, aut mētae quā mollis flexus et unde,
quis modus argentō, quid fās optāre, quid asper
ūtile nummus habet, patriae cārīsque propinquīs
quantum ēlargīrī deceat, quem tē deus esse
jussit et hūmānā quā parte locātus es in rē.
disce nec invideās quod multa fidēlia pūtet
in locuplēte penū, dēfēnsīs pinguibus Umbrīs,
et piper et pernae, Marsī monumenta clientis,
maenaque quod prīmā nōndum dēfēcerit orcā.
hīc aliquis dē gente hircōsā centuriōnum
dīcat: ‘quod sapiō satis est mihi. nōn ego cūrō
esse quod Arcesilās aerumnōsīque Solōnēs
obstīpō capite et fīgentēs lūmine terram,
murmura cum sēcum et rabiōsa silentia rōdunt
atque exporrēctō trutinantur verba labellō,
aegrōtī veteris meditantēs somnia, gignī
dē nihilō nihilum, in nihilum nīl posse revertī.
hoc est quod pallēs? cūr quis nōn prandeat hoc est?'
hīs populus rīdet, multumque torōsa juventūs
ingeminat tremulōs nāsō crispante cachinnōs.
‘īnspice, nescio quid trepidat mihi pectus et aegrīs
faucibus exsuperat gravis hālitus, īnspice sōdēs'
quī dīcit medicō, jussus requiēscere, postquam
tertia conpositās vīdit nox currere vēnās,
dē majōre domō modicē sitiente lagoenā
lēnia lōtūrō sibi Surrentīna rogābit.
‘heus bone, tū pallēs.' ‘nihil est.' ‘videās tamen istuc,
quidquid id est. surgit tacitē tibi lūtea pellis.'
‘at tū dēterius pallēs, nē sīs mihi tūtor.
jam prīdem hunc sepelī; tū restās.' ‘perge, tacēbō.'
turgidus hic epulīs atque albō ventre lavātur,
gutture sulpureās lentē exhālante mefītēs.
sed tremor inter vīna subit calidumque trientem
excutit ē manibus, dentēs crepuēre retēctī,
ūncta cadunt laxīs tunc pulmentāria labrīs.
hinc tuba, candēlae, tandemque beātulus altō
conpositus lectō crassīsque lutātus amōmīs
in portam rigidās calcēs extendit. at illum
hesternī capite indūtō subiēre Quirītēs.
‘tange, miser, vēnās et pōne in pectore dextram;
nīl calet hīc. summōsque pedēs attinge manūsque;
nōn frīgent.' vīsa est sī forte pecūnia, sīve
candida vīcīnī subrīsit molle puella,
cor tibi rīte salit? positum est algente catīnō
dūrum holus et populī crībrō dēcussa farīna:
temptēmus faucēs; tenerō latet ulcus in ōre
putre quod haut deceat plēbējā rādere bētā.
algēs, cum excussit membrīs timor albus aristās;
nunc face suppositā fervēscit sanguis et īrā
scintillant oculī, dīcisque facisque quod ipse
nōn sānī esse hominis nōn sānus jūret Orestēs.