Appearance

Theme

Reading text

Font
Size
100%
Spacing
Contrast
normal

Gallia est omnis dīvīsa in partēs trēs, quārum ūnam incolunt Belgae.

Issues / Feedback

This report will be visible to the general public on our GitHub issue tracker. Please do not submit private or sensitive information.
Only needed if you want updates or clarification on GitHub.
Lucan · Bellum Civile

Book 3

Text kindly provided by Hypotactic

Prōpulit ut classem vēlīs cēdentibus Auster
incumbēns mediumque ratēs mōvēre profundum,
omnis in Īoniōs spectābat nāvita flūctūs:
sōlus ab Hesperiā nōn flexit lūmina terrā
Magnus, dum patriōs portūs, dum lītora numquam
ad vīsūs reditūra suōs tēctumque cacūmen
nūbibus et dubiōs cernit vānēscere montīs.
inde sopōriferō cessērunt languida somnō
membra ducis; dīrī tum plēna horrōris imāgō
vīsa caput maestum per hiantīs Jūlia terrās
tollere et accēnsō furiālis stāre sepulchrō.
'sēdibus Ēlysiīs campōque expulsa piōrum
ad Stygiās' inquit 'tenebrās mānēsque nocentīs
post bellum cīvīle trahor. vīdī ipsa tenentīs
Eumenidas quaterent quās vestrīs lampadas armīs;
praeparat innumerās puppēs Acherontis adustī
portitor; in multās laxantur Tartara poenās;
vix operī cūnctae dextrā properante sorōrēs
sufficiunt, lassant rumpentīs stāmina Parcās.
conjuge mē laetōs dūxistī, Magne, triumphōs:
fortūna est mūtāta torīs, semperque potentīs
dētrahere in clādem fātō damnāta marītōs
innūpsit tepidō paelex Cornēlia bustō.
haereat illa tuīs per bella per aequora signīs,
dum nōn sēcūrōs liceat mihi rumpere somnōs
et nūllum vestrō vacuum sit tempus amōrī
sed teneat Caesarque diēs et Jūlia noctēs.
mē nōn Lēthaeae, conjūnx, oblīvia rīpae
inmemorem fēcēre tuī, rēgēsque silentum
permīsēre sequī. veniam tē bella gerente
in mediās aciēs. numquam tibi, Magne, per umbrās
perque meōs mānēs generō nōn esse licēbit;
abscīdis frūstrā ferrō tua pignora: bellum
tē faciet cīvīle meum.' sīc fāta refūgit
umbra per amplexūs trepidī dīlāpsa marītī.
ille, deī quamvīs clādem mānēsque minentur,
major in arma ruit certā cum mente malōrum,
et 'quid' ait 'vānī terrēmur imāgine vīsūs?
aut nihil est sēnsūs animīs ā morte relictum
aut mors ipsa nihil.' Tītān jam prōnus in undās
ībat et igniferī tantum dēmerserat orbis
quantum dēsse solet lūnae, seu plēna futūra est
seu jam plēna fuit: tunc obtulit hospita tellūs
puppibus accessūs facilēs; lēgēre rudentēs
et positō rēmīs petiērunt lītora mālō.
Caesar, ut ēmissās ventī rapuēre carīnās,
absconditque fretum classēs, et lītore sōlus
dux stetit Hesperiō, nōn illum glōria pulsī
laetificat Magnī: queritur quod tūta per aequor
terga ferant hostēs. neque enim jam sufficit ūlla
praecipitī fortūna virō, nec vincere tantī,
ut bellum differret, erat. tum pectore cūrās
expulit armōrum pācīque intentus agēbat
quōque modō vānōs populī concīret amōrēs,
gnārus et īrārum causās et summa favōris
annōnā mōmenta trahī. namque adserit urbēs
sōla famēs, emiturque metus, cum sēgne potentēs
volgus alunt: nescit plēbēs jējūna timēre.
Cūrio Sīcaniās trānscendere jussus in urbēs,
quā mare tellūrem subitīs aut obruit undīs
aut scidit, et mediās fēcit sibi lītora terrās:
vīs illīc ingēns pelagī, semperque labōrant
aequora nē ruptī repetant cōnfīnia montēs.
bellaque Sardōās etiam sparguntur in ōrās.
utraque frūgiferīs est īnsula nōbilis arvīs,
nec prius Hesperiam longinquīs messibus ūllae
nec Rōmāna magis conplērunt horrea terrae.
ūbere vix glaebae superat, cessantibus Austrīs
cum medium nūbēs Boreā cōgente sub axem
effūsīs magnum Libyē tulit imbribus annum.
haec ubi sunt prōvīsa ducī, tunc agmina victor
nōn armāta trahēns sed pācis habentia voltum
tēcta petit patriae. prō, sī remeāsset in urbem
Gallōrum tantum populīs Arctōque subāctā,
quam seriem rērum longā praemittere pompā,
quās potuit bellī faciēs! ut vincula Rhēnō
Ōceanōque daret, celsōs ut Gallia currūs
nōbilis et flāvīs sequerētur mixta Britannīs.
perdidit ō quālem vincendō plūra triumphum!
nōn illum laetīs vādentem coetibus urbēs
sed tacitae vīdēre metū, nec cōnstitit usquam
obvia turba ducī. gaudet tamen esse timōrī
tam magnō populīs et sē nōn māllet amārī.
jamque et praecipitīs superāverat Ānxuris arcēs,
et quā Pomptīnās via dīvidit ūda palūdēs,
quā sublīme nemus, Scythicae quā rēgna Diānae,
quāque iter est Latiīs ad summam fascibus Albam;
excelsā dē rūpe procul jam cōnspicit urbem
Arctōī tōtō nōn vīsam tempore bellī
mīrātusque suae sīc fātur moenia Rōmae:
'tēne, deum sēdēs, nōn ūllō Mārte coāctī
dēseruēre virī? prō quā pugnābitur urbe?
dī melius, quod nōn Latiās Ēōus in ōrās
nunc furor incubuit nec jūnctō Sarmata vēlōx
Pannoniō Dācīsque Getēs admixtus: habentī
tam pavidum tibi, Rōma, ducem fortūna pepercit,
quod bellum cīvīle fuit.' sīc fātur et urbem
attonitam terrōre subit. namque ignibus ātrīs
crēditur, ut captae, raptūrus moenia Rōmae
sparsūrusque deōs. fuit haec mēnsūra timōris:
velle putant quodcumque potest. nōn ōmina fēsta,
nōn fictās laetō vōcēs simulāre tumultū,
vix ōdisse vacat. Phoebēa Palātia conplet
turba patrum nūllō cōgendī jūre senātūs
ē latebrīs ēducta suīs; nōn cōnsule sacrae
fulsērunt sēdēs, nōn, proxima lēge potestās,
praetor adest, vacuaeque locō cessēre curūlēs.
omnia Caesar erat: prīvātae cūria vōcis
testis adest. sēdēre patrēs cēnsēre parātī,
sī rēgnum, sī templa sibī jugulumque senātūs
exiliumque petat. melius, quod plūra jubēre
ērubuit quam Rōma patī. tamen exit in īram,
vīribus an possint obsistere jūra, per ūnum
Lībertās experta virum; pugnāxque Metellus,
ut videt ingentī Sāturnia templa revellī
mōle, rapit gressūs et Caesaris agmina rumpēns
ante forēs nōndum reserātae cōnstitit aedis
(usque adeō sōlus ferrum mortemque timēre
aurī nescit amor, pereunt discrīmine nūllō
āmissae lēgēs sed, pars vīlissima rērum,
certāmen mōvistis, opēs), prohibēnsque rapīnā
victōrem clārā testātur vōce tribūnus.
'nōn nisi per nostrum vōbīs percussa patēbunt
templa latus, nūllāsque ferēs nisi sanguine sacrō
sparsās, raptor, opēs. certē violāta potestās
invenit ista deōs; Crassumque in bella secūtae
saeva tribūniciae vōvērunt proelia dīrae.
dētege jam ferrum; neque enim tibi turba verenda est
spectātrīx scelerum: dēsertā stāmus in urbe.
nōn feret ē nostrō scelerātus praemia mīles:
sunt quōs prōsternās populī, quae moenia dōnēs.
pācis ad exūtae spolium nōn cōgit egestās:
bellum, Caesar, habēs.' hīs magnam victor in īram
vōcibus accēnsus 'vānam spem mortis honestae
concipis: haud' inquit 'jugulō sē polluet istō
nostra, Metelle, manus; dignum tē Caesaris īrā
nūllus honor faciet. tē vindice tūta relicta est
lībertās? nōn usque adeō permiscuit īmīs
longus summa diēs ut nōn, sī vōce Metellī
servantur lēgēs, mālint ā Caesare tollī.'
dīxerat, et nōndum foribus cēdente tribūnō
ācrior īra subit: saevōs circumspicit ēnsēs
oblītus simulāre togam; cum Cotta Metellum
conpulit audācī nimium dēsistere coeptō.
'lībertās' inquit 'populī quem rēgna coercent
lībertāte perit; cujus servāveris umbram,
sī quidquid jubeāre velīs. tot rēbus inīquīs
pāruimus victī; venia est haec sōla pudōris
dēgenerisque metūs, nūllam potuisse negārī.
ōcius āvertat dīrī mala sēmina bellī.
damna movent populōs sīquōs sua jūra tuentur:
nōn sibi sed dominō gravis est quae servit egestās.'
prōtinus abductō patuērunt templa Metellō.
tunc rūpēs Tarpeja sonat magnōque reclūsās
testātur strīdōre forēs; tum conditus īmō
ēruitur templō multīs nōn tāctus ab annīs
Rōmānī cēnsus populī, quem Pūnica bella,
quem dederat Persēs, quem victī praeda Philippī,
quod tibi, Rōma, fugā Pyrrhus trepidante relīquit,
quō tē Fābricius rēgī nōn vēndidit aurō,
quidquid parcōrum mōrēs servāstis avōrum,
quod dītēs Asiae populī mīsēre tribūtum
victōrīque dedit Mīnōia Crēta Metellō,
quod Cato longinqua vēxit super aequora Cyprō.
tunc Orientis opēs captōrumque ultima rēgum
quae Pompejānīs praelāta est gāza triumphīs
ēgeritur; trīstī spoliantur templa rapīnā,
pauperiorque fuit tum prīmum Caesare Rōma.
intereā tōtum Magnī fortūna per orbem
sēcum cāsūrās in proelia mōverat urbēs.
proxima vīcīnō vīrēs dat Graecia bellō.
Phōcaicās Amphissa manūs scopulōsaque Cirrha
Parnāsosque jugō mīsit dēsertus utrōque.
Boeōtī coiēre ducēs, quōs inpiger ambit
fātidicā Cēphīsos aquā Cadmēaque Dircē,
Pīsaeaeque manūs populīsque per aequora mittēns
Sīcaniīs Alphēos aquās. tum Maenala līquit
Arcas et Herculeam mīles Trāchīnius Oetēn.
Thesprōtī Dryopesque ruunt, quercūsque silentīs
Chāoniō veterēs līquērunt vertice Selloe.
exhausit tōtās quamvīs dīlēctus Athēnās,
exiguae Phoebēa tenent nāvālia puppēs
trēsque petunt vēram crēdī Salamīna carīnae.
jam dīlēcta Jovī centēnīs vēnit in arma
Crēta vetus populīs Cnōsosque agitāre pharetrās
docta nec Ēōīs pejor Gortȳna sagittīs;
tunc quī Dardaniam tenet Ōricon et vagus altīs
dispersus silvīs Athamān et nōmine prīscō
Encheliae versī testantēs fūnera Cadmī,
Colchis et Hadriacā spūmāns Apsyrtos in undā;
Pēnēī quī rūra colunt, quōrumque labōre
Thessalus Haemoniam vōmer prōscindit Iōlcon.
inde lacessītum prīmō mare, cum rudis Argō
miscuit ignōtās temerātō lītore gentēs
prīmaque cum ventīs pelagīque furentibus undīs
conposuit mortāle genus, fātīsque per illam
accessit mors ūna ratem. tum linquitur Haemus
Thrācius et populum Pholoē mentīta bifōrmem.
dēseritur Strȳmōn tepidō committere Nīlō
Bistoniās cōnsuētus avēs et barbara Cōnē,
Sarmaticās ubi perdit aquās sparsamque profundō
multifidī Peucēn ūnum caput adluit Histrī,
Mȳsiaque et gelidō tellūs perfūsa Caīcō
Īdalis et nimium glaebīs exīlis Arisbē,
quīque colunt Pitanēn, et quae tua mūnera, Pallas,
lūgent damnātae Phoebō victōre Celaenae,
quā celer et rēctīs dēscendēns Marsya rīpīs
errantem Maeandron adit mixtusque refertur,
passaque ab auriferīs tellūs exīre metallīs
Pactōlon, quā culta secat nōn vīlior Hermus.
Īliacae quoque signa manūs peritūraque castra
ōminibus petiēre suīs, nec fābula Trōjae
continuit Phrygiīque ferēns sē Caesar Iūlī.
accēdunt Syriae populī; dēsertus Orontēs
et fēlīx, sīc fāma, Ninos, ventōsa Damascos
Gāzaque et arbustō palmārum dīves Idūmē
et Tyros instabilis pretiōsaque mūrice Sidōn.
hās ad bella ratēs nōn flexō līmite pontī
certior haud ūllīs dūxit Cynosūra carīnīs.
(Phoenīcēs prīmī, fāmae sī crēditur, ausī
mānsūram rudibus vōcem signāre figūrīs:
nōndum flūmineās Memphis contexere biblōs
nōverat, et saxīs tantum volucrēsque feraeque
sculptaque servābant magicās animālia linguās.)
dēseritur Taurīque nemus Persēaque Tarsos
Cōryciumque patēns exēsīs rūpibus antrum;
Mallos et extrēmae resonant nāvālibus Aegae,
itque Cilix jūstā jam nōn pīrāta carīnā.
mōvit et Ēōōs bellōrum fāma recessūs,
quā colitur Gangēs, tōtō quī sōlus in orbe
ōstia nāscentī contrāria solvere Phoebō
audet et adversum flūctūs inpellit in Eurum,
hīc ubi Pellaeus post Tēthyos aequora ductor
cōnstitit et magnō vincī sē fassus ab orbe est;
quāque ferēns rapidum dīvīsō gurgite fontem
vastīs Indus aquīs mixtum nōn sentit Hydaspēn;
quīque bibunt tenerā dulcīs ab harundine sūcōs,
et quī tinguentēs croceō medicāmine crīnem
flūxa colōrātīs astringunt carbasa gemmīs,
quīque suās strūxēre pyrās vīvīque calentīs
cōnscendēre rogōs. prō, quanta est glōria gentī
injēcisse manum fātīs vītāque replētōs
quod superest dōnāsse deīs! vēnēre ferōcēs
Cappadocēs, dūrī populus nōn cultor Amānī,
Armeniusque tenēns volventem saxa Niphātēn.
aethera tangentīs silvās līquēre Choātrae.
ignōtum vōbīs, Arabes, vēnistis in orbem
umbrās mīrātī nemorum nōn īre sinistrās.
tum furor extrēmōs mōvit Rōmānus Orestās
Carmānōsque ducēs, quōrum jam flexus in Austrum
aethēr nōn tōtam mergī tamen aspicit Arcton
lūcet et exiguā vēlōx ibi nocte Boōtēs,
Aethiopumque solum, quod nōn premerētur ab ūllā
signiferī regiōne polī, nisi poplite lāpsō
ultima curvātī prōcēderet ungula Taurī,
quāque caput rapidō tollit cum Tigride magnus
Euphrātēs, quōs nōn dīversīs fontibus ēdit
Persis, et incertum, tellūs sī misceat amnēs,
quod potius sit nōmen aquīs. sed sparsus in agrōs
fertilis Euphrātēs Phariae vice fungitur undae;
at Tigrim subitō tellūs absorbet hiātū
occultōsque tegit cursūs rūrsusque renātum
fonte novō flūmen pelagī nōn abnegat undīs.
inter Caesareās aciēs dīversaque signa
pugnācēs dubium Parthī tenuēre favōrem
contentī fēcisse duōs. tīnxēre sagittās
errantēs Scythiae populī, quōs gurgite Bactros
inclūdit gelidō vastīsque Hyrcānia silvīs;
hinc Lacedaemoniī, mōtō gēns aspera frēnō,
Hēniochī saevīsque adfīnis Sarmata Moschīs;
Colchōrum quā rūra secat dītissima Phāsis,
quā Croesō fātālis Halys, quā vertice lāpsus
Rīphaeō Tanais dīversī nōmina mundī
inposuit rīpīs Asiaeque et terminus īdem
Eurōpae, mediae dirimēns cōnfīnia terrae,
nunc hunc nunc illum, quā flectitur, ampliat orbem;
quāque, fretum torrēns, Maeōtidos ēgerit undās
Pontus, et Herculeīs aufertur glōria mētīs,
Ōceanumque negant sōlās admittere Gādīs;
hinc Essēdoniae gentēs aurōque ligātās
substringēns Arimaspe comās; hinc fortis Arīus
longaque Sarmaticī solvēns jējūnia bellī
Massagetēs, quō fūgit, equō volucrēsque Gelōnī.
nōn, cum Memnoniīs dēdūcēns agmina rēgnīs
Cȳrus et effūsīs numerātō mīlite tēlīs
dēscendit Persēs, frāternīque ultor amōris
aequora cum tantīs percussit classibus, ūnum
tot rēgēs habuēre ducem, coiēre nec umquam
tam variae cultū gentēs, tam dissona volgī
ōra. tot inmēnsae comitēs missūra ruīnae
excīvit populōs et dignās fūnere Magnī
exequiās Fortūna dedit. nōn corniger Hammōn
mittere Marmaricās cessāvit in arma catervās,
quidquid ab occiduīs Libyē patet ārida Maurīs
usque Paraetoniās Ēōa ad lītora Syrtīs.
acciperet fēlīx nē nōn semel omnia Caesar,
vincendum pariter Pharsālia praestitit orbem.
ille ubi dēseruit trepidantis moenia Rōmae
agmine nūbiferam raptō super ēvolat Alpem;
cumque aliī fāmae populī terrōre pavērent
Phōcais in dubiīs ausa est servāre juventūs
nōn Grāiā levitāte fidem signātaque jūra,
et causās, nōn fāta, sequī. tamen ante furōrem
indomitum dūramque virī dēflectere mentem
pācificō sermōne parant hostemque propinquum
ōrant Cēcropiae praelātā fronde Minervae.
'semper in externīs populō commūnia vestrō
Massiliam bellīs testātur fāta tulisse
conprēnsa est Latiīs quaecumque annālibus aetās.
et nunc, ignōtō sīquōs petis orbe triumphōs,
accipe dēvōtās externa in proelia dextrās.
at, sī fūnestās aciēs, sī dīra parātis
proelia discordēs, lacrimās cīvīlibus armīs
sēcrētumque damus. tractentur volnera nūllā
sacra manū. sī caelicolīs furor arma dedisset
aut sī terrigenae temptārent astra gigantes,
nōn tamen audēret pietās hūmāna vel armīs
vel vōtīs prōdesse Jovī, sortisque deōrum
ignārum mortāle genus per fulmina tantum
scīret adhūc caelō sōlum rēgnāre Tonantem.
adde quod innumerae concurrunt undique gentēs,
nec sīc horret iners scelerum contāgia mundus
ut gladiīs egeant cīvīlia bella coāctīs.
sit mēns ista quidem cūnctīs, ut vestra recūsent
fāta, nec haec alius committat proelia mīles.
cui nōn cōnspectō languēbit dextra parente
tēlaque dīversī prohibēbunt spargere frātrēs?
fīnis adest rērum, sī nōn committitis ūllīs
arma quibus fās est. nōbīs haec summa precandī:
terribilīs aquilās īnfēstaque signa relinquās
urbe procul nostrīsque velīs tē crēdere mūrīs
exclūdīque sinās admissō Caesare bellum.
sit locus exceptus scelerī, Magnōque tibīque
tūtus, ut, invictae fātum sī cōnsulat urbī,
foedera sī placeant, sit quō veniātis inermēs.
vel, cum tanta vocent discrīmina Mārtis Hibērī,
quid rapidum dēflectis iter? nōn pondera rērum
nec mōmenta sumus, numquam fēlīcibus armīs
ūsa manus, patriae prīmīs ā sēdibus exul,
et post trānslātās exustae Phōcidos arcēs
moenibus exiguīs aliēnō in lītore tūtī,
inlūstrat quōs sōla fidēs. sī claudere mūrōs
obsidiōne parās et vī perfringere portās,
excēpisse facēs tēctīs et tēla parātī,
undārum raptōs āversīs fontibus haustūs
quaerere et effossam sitientēs lambere terram
et, dēsit sī larga Cerēs, tunc horrida cernī
foedaque contingī maculātō attingere morsū.
nec pavet hic populus prō lībertāte subīre
obsessum Poenō gessit quae Mārte Saguntum.
pectoribus raptī mātrum frūstrāque trahentēs
ūbera sicca famē mediōs mittentur in ignīs;
uxor et ā cārō poscet sibi fāta marītō,
volnera miscēbunt frātrēs bellumque coāctī
hōc potius cīvīle gerent.' sīc Grāia juventūs
fīnierat, cum turbātō jam prōdita voltū
īra ducis tandem testāta est vōce dolōrem.
'vāna movet Grāiōs nostrī fīdūcia cursūs.
quamvīs Hesperium mundī properēmus ad axem
Massiliam dēlēre vacat. gaudēte, cohortēs:
obvia praebentur fātōrum mūnere bella.
ventus ut āmittit vīrēs, nisi rōbore dēnsae
occurrunt silvae, spatiō diffūsus inānī,
utque perit magnus nūllīs obstantibus ignis,
sīc hostēs mihi dēsse nocet, damnumque putāmus
armōrum, nisi quī vincī potuēre rebellant.
sed, sī sōlus eam dīmissīs dēgener armīs,
tunc mihi tēcta patent. jam nōn exclūdere tantum,
inclūsisse volunt. at enim contāgia bellī
dīra fugant. dabitis poenās prō pāce petītā,
et nihil esse meō discētis tūtius aevō
quam duce mē bellum.' sīc postquam fātus, ad urbem
haud trepidam convertit iter; cum moenia clausa
cōnspicit et dēnsā juvenum vāllāta corōnā.
haut procul ā mūrīs tumulus surgentis in altum
tellūris parvum diffūsō vertice campum
explicat: haec patiēns longō mūnīmine cingī
vīsa ducī rūpēs tūtīsque aptissima castrīs.
proxima pars urbis celsam cōnsurgit in arcem
pār tumulō, mediīsque sedent convallibus arva.
tunc rēs inmēnsō placuit stātūra labōre,
aggere dīversōs vastō committere collēs.
sed prius, ut tōtam, quā terrā cingitur, urbem
clauderet, ā summīs perdūxit ad aequora castrīs
longum Caesar opus, fontēsque et pābula campī
amplexus fossā dēnsās tollentia pinnās
caespitibus crūdāque extrūxit bracchia terrā.
jam satis hoc Grāiae memorandum contigit urbī
aeternumque decus, quod nōn inpulsa nec ipsō
strāta metū tenuit flagrantis in omnia bellī
praecipitem cursum, raptīsque ā Caesare cūnctīs
vincitur ūna morā. quantum est quod fāta tenentur
quodque virum tōtī properāns inpōnere mundō
hōs perdit Fortūna diēs! tunc omnia lātē
prōcumbunt nemora et spoliantur rōbore silvae,
ut, cum terra levis mediam virgultaque mōlem
suspendant, strūctā laterum conpāge ligātam
artet humum, pressus nē cēdat turribus agger.
lūcus erat longō numquam violātus ab aevō
obscūrum cingēns cōnexīs āera rāmīs
et gelidās altē summōtīs sōlibus umbrās.
hunc nōn rūricolae Pānes nemorumque potentēs
Silvānī Nymphaeque tenent, sed barbara rītū
sacra deum; strūctae dīrīs altāribus ārae
omnisque hūmānīs lūstrāta cruōribus arbor.
sīqua fidem meruit superōs mīrāta vetustās,
illīs et volucrēs metuunt īnsistere rāmīs
et lustrīs recubāre ferae; nec ventus in illās
incubuit silvās excussaque nūbibus ātrīs
fulgura: nōn ūllī frondem praebentibus aurae
arboribus suus horror inest. tum plūrima nigrīs
fontibus unda cadit, simulācraque maesta deōrum
arte carent caesīsque extant īnfōrmia truncīs.
ipse situs putrīque facit jam rōbore pallor
attonitōs; nōn volgātīs sacrāta figūrīs
nūmina sīc metuunt: tantum terrōribus addit,
quōs timeant, nōn nōsse, deōs. jam fāma ferēbat
saepe cavās mōtū terrae mūgīre cavernās,
et prōcumbentīs iterum cōnsurgere taxōs,
et nōn ārdentis fulgēre incendia silvae,
rōboraque amplexōs circum flūxisse dracōnēs.
nōn illum cultū populī propiōre frequentant
sed cessēre deīs. mediō cum Phoebus in axe est
aut caelum nox ātra tenet, pavet ipse sacerdōs
accessūs dominumque timet dēprēndere lūcī.
hanc jubet inmissō silvam prōcumbere ferrō;
nam vīcīna operī bellōque intācta priōre
inter nūdātōs stābat dēnsissima montīs.
sed fortēs tremuēre manūs, mōtīque verendā
majestāte locī, sī rōbora sacra ferīrent,
in sua crēdēbant reditūrās membra secūrīs.
inplicitās magnō Caesar torpōre cohortēs
ut vīdit, prīmus raptam lībrāre bipennem
ausus et āeriam ferrō prōscindere quercum
effātur mersō violāta in rōbora ferrō
'jam nequis vestrum dubitet subvertere silvam
crēdite mē fēcisse nefās'. tum pāruit omnis
imperiīs nōn sublātō sēcūra pavōre
turba, sed expēnsā superōrum et Caesaris īrā.
prōcumbunt ornī, nōdōsa inpellitur īlex,
silvaque Dōdōnēs et flūctibus aptior alnus
et nōn plēbejōs lūctūs testāta cupressus
tum prīmum posuēre comās et fronde carentēs
admīsēre diem, prōpulsaque rōbore dēnsō
sustinuit sē silva cadēns. gemuēre videntēs
Gallōrum populī, mūrīs sed clausa juventūs
exultat; quis enim laesōs inpūne putāret
esse deōs? servat multōs fortūna nocentīs
et tantum miserīs īrāscī nūmina possunt.
utque satis caesī nemoris, quaesīta per agrōs
plaustra ferunt, curvōque solī cessantis arātrō
agricolae raptīs annum flēvēre juvencīs.
dux tamen inpatiēns haesūrī ad moenia Mārtis
versus ad Hispānās aciēs extrēmaque mundī
jussit bella gerī. stēllātīs axibus agger
ērigitur gemināsque aequantīs moenia turrīs
accipit; hae nūllō fīxērunt rōbore terram
sed per iter longum causā rēpsēre latentī.
cum tantum nūtāret onus, tellūris inānīs
concussisse sinūs quaerentem ērumpere ventum
crēdidit et mūrōs mīrāta est stāre juventūs.
illinc tēla cadunt excelsās urbis in arcēs.
sed major Grāiō Rōmāna in corpora ferrō
vīs inerat. neque enim sōlīs excussa lacertīs
lancea, sed tēnsō ballistae turbine rapta,
haut ūnum contenta latus trānsīre quiēscit,
sed pandēns perque arma viam perque ossa relictā
morte fugit: superest tēlō post volnera cursus.
at saxum quotiēns ingentī verberis āctū
excutitur, quālis rūpēs quam vertice montis
abscidit inpulsū ventōrum adjūta vetustās,
frangit cūncta ruēns, nec tantum corpora pressa
exanimat, tōtōs cum sanguine dissipat artūs.
ut tamen hostīlēs dēnsā testūdine mūrōs
tēcta subit virtūs, armīsque innexa priōrēs
arma ferunt, galeamque extēnsus prōtegit umbō,
quae prius ex longō nocuērunt missa recessū
jam post terga cadunt. nec Grāīs flectere jactum
aut facilis labor est longinquā ad tēla parātī
tormentī mūtāre modum; sed pondere sōlō
contentī nūdīs ēvolvunt saxa lacertīs.
dum fuit armōrum seriēs, ut grandine tēcta
innocuā percussa sonant, sīc omnia tēla
respuit; at postquam virtūs incerta virōrum
perpetuam rūpit dēfessō mīlite crātem
singula continuīs cessērunt ictibus arma.
tunc adoperta levī prōcēdit vīnea terrā,
sub cujus pluteīs et tēctā fronte latentēs
mōlīrī nunc jam pārant et vertere ferrō
moenia; nunc ariēs suspēnsō fortior ictū
incussus dēnsī conpāgem solvere mūrī
temptat et inpositīs ūnum subdūcere saxīs.
sed super et flammīs et magnae fragmine mōlis
et sudibus crēbrīs et adustī rōboris ictū
percussae cēdunt crātēs, frūstrāque labōre
exhaustō fessus repetit tentōria mīles.
summa fuit Grāīs, stārent ut moenia, vōtī:
ultrō aciēs īnferre parant, armīsque coruscās
nocturnī tēxēre facēs, audāxque juventūs
ērūpit. nōn hasta virīs, nōn lētifer arcus,
tēlum flamma fuit, rapiēnsque incendia ventus
per Rōmāna tulit celerī mūnīmina cursū.
nec, quamvīs viridī luctētur rōbore, lentās
ignis agit vīrēs, taedā sed raptus ab omnī
cōnsequitur nigrī spatiōsa volūmina fūmī,
nec sōlum silvās sed saxa ingentia solvit,
et crūdae putrī flūxērunt pulvere cautēs.
prōcubuit majorque jacēns appāruit agger.
spēs victīs tellūris abit, placuitque profundō
fortūnam temptāre maris. nōn rōbore pictō
ōrnātās decuit fulgēns tūtēla carīnās,
sed rudis et quālis prōcumbit montibus arbor
cōnseritur, stabilis nāvālibus ārea bellīs.
et jam turrigeram Brūtī comitāta carīnam
vēnerat in flūctūs Rhodanī cum gurgite classis
Stoechados arva tenēns. nec nōn et Grāia juventūs
omne suum fātīs voluit committere rōbur
grandaevōsque senēs mixtīs armāvit ephēbīs.
accēpit nōn sōla virōs, quae stābat in undīs,
classis: et ēmeritās repetunt nāvālibus alnōs.
ut mātūtīnōs spargēns super aequora Phoebus
frēgit aquīs radiōs et līber nūbibus aethēr
et positō Boreā pācemque tenentibus Austrīs
servātum bellō jacuit mare, mōvit ab omnī
quisque suam statiōne ratem, paribusque lacertīs
Caesaris hinc puppēs, hinc Grāiō rēmige classis
tollitur: inpulsae tōnsīs tremuēre carīnae
crēbraque sublīmēs convellunt verbera puppēs.
cornua Rōmānae classis validaeque trirēmēs
quāsque quater surgēns extructī rēmigis ōrdō
commovet et plūrēs quae mergunt aequore pīnūs
multiplicēs cīnxēre ratēs. hoc rōbur apertō
oppositum pelagō: lūnātā classe recēdunt
ōrdine contentae geminō crēvisse Liburnae.
celsior at cūnctīs Brūtī praetōria puppis
verberibus sēnīs agitur mōlemque profundō
invehit et summīs longē petit aequora rēmīs.
ut tantum mediī fuerat maris, utraque classis
quod semel excussīs posset trānscurrere tōnsīs,
innumerae vastō miscentur in aethere vōcēs,
rēmōrumque sonus premitur clāmōre, nec ūllae
audīrī potuēre tubae. tum caerula verrunt
atque in trānstra cadunt et rēmīs pectora pulsant.
ut prīmum rōstrīs crepuērunt obvia rōstra,
in puppem rediēre ratēs, ēmissaque tēla
āera tēxērunt vacuumque cadentia pontum.
et jam dīductīs extendunt cornua prōrīs
dīversaeque ratēs laxātā classe receptae.
ut, quotiēns aestus Zephyrīs Eurīsque repugnat,
hūc abeunt flūctūs, illō mare, sīc, ubi puppēs
sulcātō variōs dūxērunt gurgite tractūs,
quod tulit illa ratis rēmīs, haec rettulit aequor.
sed Grāīs habilēs pugnamque lacessere pīnūs
et temptāre fugam nec longō frangere gȳrō
cursum nec tardē flectentī cēdere clāvō;
at Rōmāna ratis stabilem praebēre carīnam
certior et terrae similem bellantibus ūsum.
tunc in signiferā residentī puppe magistrō
Brūtus ait 'paterisne aciēs errāre profundō
artibus et certās pelagī? jam cōnsere bellum,
Phōcaicīs mediās rōstrīs oppōne carīnās.'
pāruit, oblīquās et praebuit hostibus alnōs.
tum quaecumque ratis temptāvit rōbora Brūtī
ictū victa suō percussae capta cohaesit;
ast aliās manicaeque ligant teretēsque catēnae,
sēque tenent rēmīs: tēctō stetit aequore bellum.
jam nōn excussīs torquentur tēla lacertīs
nec longinqua cadunt jaculātō volnera ferrō,
miscenturque manūs. nāvālī plūrima bellō
ēnsis agit. stat quisque suae dē rōbore puppis
prōnus in adversōs ictūs, nūllīque perēmptī
in ratibus cecidēre suīs. cruor altus in undā
spūmat, et obductī concrētō sanguine flūctūs.
et, quās inmissī trāxērunt vincula ferrī,
hās prohibent jungī cōnferta cadāvera puppēs.
sēmianimēs aliī vastum subiēre profundum
hausēruntque suō permixtum sanguine pontum;
hī luctantem animam lentā cum morte trahentēs
frāctārum subitā ratium periēre ruīnā.
inrita tēla suās peragunt in gurgite caedēs,
et quodcumque cadit frūstrātō pondere ferrum
exceptum mediīs invēnit volnus in undīs.
Phōcaicīs Rōmāna ratis vāllāta carīnīs
rōbore dīductō dextrum laevumque tuētur
aequō Mārte latus; cujus dum pugnat ab altā
puppe Catus Grāiumque audāx aplustre retentat,
terga simul pariter missīs et pectora tēlīs
trānsigitur: mediō concurrit corpore ferrum,
et stetit incertus, flueret quō volnere, sanguis,
dōnec utrasque simul largus cruor expulit hastās
dīvīsitque animam sparsitque in volnera lētum.
dērigit hūc puppem miserī quoque dextra Telōnis,
quā nūllam melius pelagō turbante carīnae
audīvēre manum, nec lūx est nōtior ūllī
crāstina, seu Phoebum videat seu cornua lūnae,
semper ventūrīs conpōnere carbasa ventīs.
hic Latiae rōstrō conpāgem rūperat alnī,
pīla sed in medium vēnēre trementia pectus
āvertitque ratem morientis dextra magistrī.
dum cupit in sociam Gyareus ērēpere puppem,
excipit inmissum suspēnsa per īlia ferrum
adfīxusque ratī tēlō retinente pependit.
stant geminī frātrēs, fēcundae glōria mātris,
quōs eadem variīs genuērunt vīscera fātīs:
discrēvit mors saeva virōs, ūnumque relictum
agnōrunt miserī sublātō errōre parentēs,
aeternīs causam lacrimīs; tenet ille dolōrem
semper et āmissum frātrem lūgentibus offert.
quōrum alter mixtīs oblīquō pectine rēmīs
ausus Rōmānae Grāiā dē puppe carīnae
injectāre manum; sed eam gravis īnsuper ictus
amputat; illa tamen nīsū, quō prēnderat, haesit
dēriguitque tenēns strictīs inmortua nervīs.
crēvit in adversīs virtūs: plūs nōbilis īrae
truncus habet fortīque īnstaurat proelia laevā
raptūrusque suam prōcumbit in aequora dextram.
haec quoque cum tōtō manus est abscīsa lacertō.
jam clipeō tēlīsque carēns, nōn conditus īmā
puppe sed expositus frāternaque pectore nūdō
arma tegēns, crēbrā cōnfīxus cuspide perstat
tēlaque multōrum lētō cāsūra suōrum
ēmeritā jam morte tenet. tum volnere multō
effugientem animam lassōs collēgit in artūs
membraque contendit tōtō, quīcumque manēbat,
sanguine et hostīlem dēfectīs rōbore nervīs
īnsiluit sōlō nocitūrus pondere puppem.
strāge virum cumulāta ratis multōque cruōre
plēna per oblīquum crēbrōs latus accipit ictūs
et, postquam ruptīs pelagus conpāgibus hausit,
ad summōs replēta forōs dēscendit in undās
vīcīnum involvēns contortō vertice pontum.
aequora discēdunt mersā dīducta carīnā
inque locum puppis cecidit mare. multaque pontō
praebuit ille diēs variī mīrācula fātī.
ferrea dum puppī rapidōs manus īnserit uncōs
adfīxit Lycidān. mersus foret ille profundō,
sed prohibent sociī suspēnsaque crūra retentant.
scinditur āvolsus, nec, sīcut volnere, sanguis
ēmicuit lentus: ruptīs cadit undique vēnīs,
discursusque animae dīversa in membra meantis
interceptus aquīs. nūllīus vīta perēmptī
est tantā dīmissa viā. pars ultima truncī
trādidit in lētum vacuōs vītālibus artūs;
at tumidus quā pulmo jacet, quā vīscera fervent,
haesērunt ibi fāta diū, luctātaque multum
hāc cum parte virī vix omnia membra tulērunt.
dum nimium pugnāx ūnīus turba carīnae
incumbit prōnō laterī vacuamque relinquit,
quā caret hoste, ratem, congestō pondere puppis
versa cavā tēxit pelagus nautāsque carīnā,
bracchia nec licuit vastō jactāre profundō
sed clausō periēre marī. tunc ūnica dīrī
cōnspecta est lētī faciēs, cum forte natantem
dīversae rōstrīs juvenem fīxēre carīnae.
discessit medium tam vastōs pectus ad ictūs,
nec prohibēre valent obtrītīs ossibus artūs
quō minus aera sonent; ēlīsō ventre per ōra
ējectat saniem permixtus viscere sanguis.
postquam inhibent rēmīs puppēs ac rōstra redūcunt,
dējectum in pelagus perfossō pectore corpus
volneribus trānsmīsit aquās. pars maxima turbae
naufraga jactātīs mortī obluctāta lacertīs
puppis ad auxilium sociae concurrit; at illīs,
rōbora cum vetitīs prēnsārent altius ulnīs
nūtāretque ratis populō peritūra receptō,
inpia turba super mediōs ferit ēnse lacertōs.
bracchia linquentēs Grāiā pendentia puppe
ā manibus cecidēre suīs: nōn amplius undae
sustinuēre gravēs in summō gurgite truncōs.
jamque omnī fūsīs nūdātō mīlite tēlīs
invenit arma furor: rēmum contorsit in hostem
alter, at hī tōtum validīs aplustre lacertīs
āvolsāsque rotant expulsō rēmige sēdēs.
in pugnam frēgēre ratēs. sīdentia pessum
corpora caesa tenent spoliantque cadāvera ferrō.
multī inopēs tēlī jaculum lētāle revolsum
volneribus trāxēre suīs et vīscera laevā
oppressēre manū, validōs dum praebeat ictūs
sanguis et, hostīlem cum torserit, exeat, hastam.
nūlla tamen plūrēs hōc ēdidit aequore clādēs
quam pelagō dīversa luēs. nam pinguibus ignis
adfīxus taedīs et tēctō sulpure vīvāx
spargitur; at facilēs praebēre alimenta carīnae
nunc pice, nunc liquidā rapuēre incendia cērā.
nec flammās superant undae, sparsīsque per aequor
jam ratibus fragmenta ferus sibi vindicat ignis.
hic recipit flūctūs, extinguat ut aequore flammās,
hī, nē mergantur, tabulīs ārdentibus haerent.
mīlle modōs inter lētī mors ūna timōrī est
quā coepēre morī. nec cessat naufraga virtūs:
tēla legunt dējecta marī ratibusque ministrant
incertāsque manūs ictū languente per undās
exercent; nunc, rāra datur sī cōpia ferrī,
ūtuntur pelagō: saevus conplectitur hostem
hostis, et inplicitīs gaudent subsīdere membrīs
mergentēsque morī. pugnā fuit ūnus in illā
eximius Phōceus animam servāre sub undīs
scrūtārīque fretum, sīquid mersisset harēnīs,
et nimis adfīxōs uncī convellere morsūs,
adductum quotiēns nōn sēnserat anchora fūnem.
hic, ubi conprēnsum penitus dēdūxerat hostem,
victor et incolumis summās remeābat in undās;
sed, sē per vacuōs crēdit dum surgere flūctūs,
puppibus occurrit tandemque sub aequore mānsit.
hī super hostīlēs jēcērunt bracchia rēmōs
et ratium tenuēre fugam. nōn perdere lētum
maxima cūra fuit: multus sua volnera puppī
adfīxit moriēns et rōstrīs abstulit ictūs.
stantem sublīmī Tyrrhēnum culmine prōrae
Lygdamus excussā Baleāris tortor habēnae
glande petēns solidō frēgit cava tempora plumbō.
sēdibus expulsī, postquam cruor omnia rūpit
vincula, prōcurrunt oculī; stat lūmine raptō
attonitus mortisque illās putat esse tenebrās.
at postquam membrīs sēnsit cōnstāre vigōrem
'vōs', ait 'ō sociī, sīcut tormenta solētis,
mē quoque mittendīs rēctum conpōnite tēlīs.
ēgere quod superest animae, Tyrrhēne, per omnīs
bellōrum cāsūs. ingentem mīlitis ūsum
hoc habet ex magnā dēfūnctum parte cadāver:
vīventis feriēre locō.' sīc fātus in hostem
caecā tēla manū sed nōn tamen inrita mittit.
excipit haec juvenis generōsī sanguinis Argus
quā jam nōn medius dēscendit in īlia venter,
adjūvitque suō prōcumbēns pondere ferrum.
stābat dīversā victae jam parte carīnae
īnfēlīx Argī genitor, nōn ille juventae
tempore Phōcaicīs ūllī cessūrus in armīs:
victum aevō rōbur cecidit, fessusque senectā
exemplum, nōn mīles erat; quī fūnere vīsō
saepe cadēns longae senior per trānstra carīnae
pervenit ad puppim spīrantīsque invenit artūs.
nōn lacrimae cecidēre genīs, nōn pectora tundit,
distentīs tōtō riguit sed corpore palmīs.
nox subit atque oculōs vastae obdūxēre tenebrae,
et miserum cernēns agnōscere dēsinit Argum.
ille caput lābēns et jam languentia colla
vīsō patre levat; vōx faucīs nūlla solūtās
prōsequitur, tacitō tantum petit ōscula voltū
invītatque patris claudenda ad lūmina dextram.
ut torpōre senex caruit vīrēsque cruentus
coepit habēre dolor, 'nōn perdam tempora' dīxit
'ā saevīs permissa deīs, jugulumque senīlem
cōnfodiam. veniam miserō concēde parentī,
Arge, quod amplexūs, extrēma quod ōscula fūgī.
nōndum dēstituit calidus tua volnera sanguis,
sēmianimisque jacēs et adhūc potes esse superstēs.'
sīc fātus, quamvīs capulum per vīscera missī
polluerit gladiī, tamen alta sub aequora tendit
praecipitī saltū: lētum praecēdere nātī
festīnantem animam mortī nōn crēdidit ūnī.
inclīnant jam fāta ducum, nec jam amplius anceps
bellī cāsus erat. Grāiae pars maxima classis
mergitur, ast aliae mūtātō rēmige puppēs
victōrēs vēxēre suōs; nāvālia paucae
praecipitī tenuēre fugā. quis in urbe parentum
flētus erat, quantī mātrum per lītora plānctūs!
conjūnx saepe suī cōnfūsīs voltibus undā
crēdidit ōra virī Rōmānum amplexa cadāver,
accēnsīsque rogīs miserī dē corpore truncō
certāvēre patrēs. at Brūtus in aequore victor
prīmus Caesareīs pelagī decus addidit armīs.

Reader settings

Side Panel

Text SizeRelative to your text size
85%

Textual Aids

Touch Navigation