Appearance

Theme

Reading text

Font
Size
100%
Spacing
Contrast
normal

Gallia est omnis dīvīsa in partēs trēs, quārum ūnam incolunt Belgae.

Issues / Feedback

This report will be visible to the general public on our GitHub issue tracker. Please do not submit private or sensitive information.
Only needed if you want updates or clarification on GitHub.
Statius · Thebaid

Book 3

Text kindly provided by Hypotactic

At nōn Āoniae moderātor perfidus aulae
nocte sub ancipitī, quamvīs ūmentibus astrīs
longus ad aurōram superet labor, ōtia somnī
accipit; invigilant animō scelerisque parātī
supplicium exercent cūrae; tum plūrima versat,
pessimus in dubiīs augur, timor. 'ei mihi' clāmat,
'unde morae?' (nam prōna ratus facilemque tot armīs
Tȳdea, nec numerō virtūtem animumque rependit)
'num regiō dīversa viae? num missus ab Argīs
subsidiō globus? an sceleris data fāma per urbēs
fīnitimās? paucōsne, pater Grādīve, manūve
lēgimus indecorēs? at enim fortissimus illīc
et Chromis et Dorylās et nostrīs turribus aequī
Thespiadae tōtōs raperent mihi funditus Argōs.
nec tamen ille meīs, reor, impenetrābilis armīs
aere gerēns solidōque datōs adamante lacertōs
vēnerat; heu sēgnēs, quōrum labor haeret in ūnō,
sī cōnserta manus.' variō sīc turbidus aestū
angitur ac sēsē culpat super omnia, quī nōn
ōrantem in mediīs lēgātum coetibus ēnse
perculerit foedāsque palam satiāverit īrās.
jam pudet inceptī, jam paenitet. ac velut ille
flūctibus Īoniīs Calabrae datus arbiter alnō
nec rudis undārum (portūs sed linquere amīcōs
pūrior Ōleniī frūstrā gradus impulit astrī),
cum fragor hībernī subitus Jovis, omnia mundī
claustra tonant multusque polōs inclīnat Orīōn,
ipse quidem mālit terrās pugnatque revertī,
fert ingēns ā puppe Notus, tunc arte relictā
ingemit et caecās sequitur jam nescius undās:
tālis Agēnoreus ductor caelōque morantem
Lūciferum et sērōs maerentibus increpat ortūs.
ecce sub occiduās versae jam Noctis habēnās
astrōrumque obitūs, ubi prīmum maxima Tēthȳs
impulit Ēōō cūnctantem Hyperīona pontō,
īma flagellātīs, signum lūgubre malōrum,
ponderibus trepidāvit humus, mōtusque Cithaerōn
antīquās dedit īre nivēs; tunc vīsa levārī
culmina septēnaeque jugō concurrere portae.
et prope sunt causae: gelidō remeābat Eōō
īrātus fātīs et trīstis morte negātā
Haemonidēs; necdum ōra patent, dubiusque notārī
signa dabat magnae longē manifēsta ruīnae
plānctūque et gemitū; lacrimās nam prōtinus omnēs
fūderat. haud aliter saltū dēvertitur orbus
pāstor ab agrestum nocturnā strāge lupōrum,
cujus erīle pecus silvīs inopīnus abēgit
imber et hībernae ventōsa cacūmina lūnae.
lūce patent caedēs; dominō perferre recentēs
ipse timet cāsūs, haustāque īnfōrmis harēnā
questibus implet agrōs, stabulīque silentia magnī
ōdit et āmissōs longō ciet ōrdine taurōs.
illum congestae portārum ad līmina mātrēs
ut sōlum vīdēre (nefās!), nūlla agmina circum
magnanimōsque ducēs, nīl ausae quaerere tollunt
clāmōrem, quālis bellō suprēmus apertīs
urbibus, aut pelagō jam dēscendente carīnā.
ut prīmum invīsī cupidō data cōpia rēgis:
'hanc tibi dē tantō dōnat ferus agmine Tȳdeus
īnfēlīcem animam, sīve haec sententia dīvum,
seu fortūna fuit, seu, quod pudet īra fatērī,
vīs invicta virī. vix crēdō et nūntius: omnēs
prōcubuēre, omnēs. noctis vaga lūmina testor
et socium mānēs et tē, mala prōtinus āles,
quā redeō, nōn hanc lacrimīs meruisse nec āstū
crūdēlem veniam atque inhonōrae mūnera lūcis;
sed mihi jussa deum placitōque ignāra movērī
Ātropos atque ōlim nōn haec data jānua lētī
ēripuēre necem. jamque ut mihi prōdiga vītae
pectora et extrēmam nihil horrēscentia mortem
aspiciās: bellum īnfandum ōminibusque negātam
mōvistī, fūneste, aciem, dum pellere lēgēs
et cōnsanguineō glīscis rēgnāre superbus
exule; tē seriēs orbārum excīsa domōrum
plānctibus adsiduīs, tē dīrō horrōre volantēs
quīnquāgintā animae circum noctēsque diēsque
adsilient, neque enim ipse moror.' jam mōverat īrās
rēx ferus, et trīstēs ignēscunt sanguine vultūs.
inde ultrō Phlegyās et nōn cūnctātor inīquī
Labdacus (hōs rēgnī ferrum penes) īre manūque
prōturbāre parant. sed jam nūdāverat ēnsem
magnanimus vātēs, et nunc trucis ōra tyrannī,
nunc ferrum aspectāns: 'numquam tibi sanguinis hujus
jūs erit aut magnō feriēs imperdita Tȳdeō
pectora; vādō equidem exultāns ēreptaque fāta
īnsequor et comitēs feror expectātus ad umbrās.
tē superīs frātrīque' et jam media orsa loquentis
absciderat plēnum capulō latus; ille dolōrī
pugnat et ingentem nīsū duplicātus in ictum
corruit, extrēmīsque animae singultibus errāns
alternus nunc ōre venit, nunc vulnere sanguis.
excussae procerum mentēs, turbātaque mussant
concilia; ast illum conjūnx fīdīque parentēs
servantem vultūs et torvum in morte perāctā,
nōn longum reducem laetātī, in tēcta ferēbant
sed ducis īnfandī rabidae nōn hāctenus īrae
stāre queunt; vetat igne rapī, pācemque sepulcrī
impius ignārīs nēquīquam mānibus arcet.
tū tamen ēgregius fātī mentisque nec umquam
(sīc dignum est) passūre situm, quī comminus ausus
vādere contemptum rēgēs, quāque ampla venīret
lībertās, sancīre viam: quō carmine dignam,
quō satis ōre tuīs fāmam virtūtibus addam,
augur amāte deīs? nōn tē caelestia frūstrā
ēdocuit laurūque suā dignātus Apollō est,
et nemorum Dōdōna parēns Cirrhaeaque virgō
audēbit tacitō populōs suspendere Phoebō.
nunc quoque Tartareō multum dīvīsus Avernō
Ēlysiās, ī, carpe plagās, ubi mānibus axis
invius Ōgygiīs nec sontis inīqua tyrannī
jussa valent; dūrant habitūs et membra cruentīs
inviolāta ferīs, nūdōque sub axe jacentem
et nemus et trīstis volucrum reverentia servat.
at nūptae exanimēs puerīque aegrīque parentēs
moenibus effūsī per plāna, per āvia, passim
quisque suās avidī ad lacrimās, miserābile, currunt,
certāmen, quōs dēnsa gradū comitantur euntēs
mīlia sōlandī studiō, pars vīsere flagrant
ūnius ācta virī et tantōs in nocte labōrēs:
fervet iter gemitū et plangōribus arva reclāmant.
ut vērō īnfāmēs scopulōs silvamque nefandam
perventum, ceu nūlla prius lāmenta nec ātrī
mānāssent imbrēs, sīc ōre miserrimus ūnō
exoritur fragor, aspectūque accēnsa cruentō
turba furit: stat sanguineō discissus amictū
Lūctus atrōx caesōque invītat pectore mātrēs.
scrūtantur galeās frīgentum inventaque mōnstrant
corpora, prōciduae super externōsque suōsque.
hae pressant in tābe comās, hae lūmina signant
vulneraque alta rigant lacrimīs, pars spīcula dextrā
nēquīquam parcente trahunt, pars molliter aptant
bracchia trunca locō et cervīcibus ōra repōnunt.
at vaga per dūmōs vacuīque in pulvere campī
magna parēns juvenum, geminī nunc fūneris, Īdē
squālentem sublāta comam līventiaque ōra
ungue premēns (nec jam īnfēlīx miserandaque, vērum
terror inest lacrimīs), per et arma et corpora passim
cānitiem impexam dīrā tellūre volūtāns
quaerit inops nātōs omnīque in corpore plangit.
Thessalis haud aliter bellō gāvīsa recentī,
cui gentīle nefās hominem renovāre canendō,
multifida attollēns antīquā lūmina cedrō
nocte subit campōs versatque in sanguine fūnctum
vulgus et explōrat mānēs, cui plūrima bustō
imperet ad superōs: animārum maesta queruntur
concilia, et nigrī pater indignātur Avernī.
illī in sēcessū pariter sub rūpe jacēbant
fēlīcēs, quōs ūna diēs, manus abstulit ūna,
pervia vulneribus mediā trabe pectora nexī.
ut vīdit lacrimīsque oculī patuēre profūsīs:
'hōsne ego complexūs genetrīx, haec ōscula, nātī,
vestra tuor? sīc vōs extrēmō in fīne ligāvit
ingenium crūdēle necis? quae vulnera tractem,
quae prius ōra premam? vōsne illa potentia mātris,
vōs uterī fortūna meī, quā tangere dīvōs
rēbar et Ōgygiās titulīs anteīre parentēs?
at quantō melius dextrāque in sorte jugātae,
quīs sterilēs thalamī nūllōque ululāta dolōre
respexit Lūcīna domum! mihi quippe malōrum
causa labor; sed nec bellōrum in lūce patentī
cōnspicuī fātīs aeternaque gentibus ausī
quaesīstis miserae vulnus memorābile mātrī,
sed mortem obscūram numerōsaque fūnera passī,
heu quantus fūrtō cruor et sine laude jacētis!
quīn ego nōn dextrās miserīs complexibus ausim
dīvidere et tantī cōnsortia rumpere lētī:
īte diū frātrēs indiscrētīque suprēmīs
ignibus et cārōs urnā cōnfundite mānēs!'
nec minus intereā dīgestā strāge suōrum
hīc Cthonium conjūnx, hīc māter Penthea clāmat
Astyochē, puerīque rudēs, tua, Phaedime, prōlēs,
āmissum didicēre patrem, Marpessaque pactum
Phyllea, sanguineumque lavant Acamanta sorōrēs.
tunc ferrō retegunt silvās collisque propinquī
annōsum truncant apicem, quī cōnscius āctīs
noctis et īnspexit gemitūs; ibi grandior aevō
ante rogōs, dum quisque suō nequit igne revellī,
concilium īnfaustum dictīs mulcēbat Alētēs:
'saepe quidem īnfēlīx variōque exercita lūdō
fātōrum gēns nostra fuit, Sīdōnius ex quō
hospes in Āoniōs jēcit sata ferrea sulcōs,
unde novī fētūs et formīdāta colōnīs
arva suīs. sed nec veteris cum rēgia Cadmī
fulmineum in cinerem monitīs Jūnōnis inīquae
cōnsēdit, neque fūnereā cum laude potītus
īnfēlīx Athamās trepidō dē monte venīret,
sēmianimem heu laetō referēns clāmōre Learchum,
hic gemitus Thēbīs, nec tempore clārius illō
Phoenissae sonuēre domūs, cum lassa furōrem
vīcit et ad comitum lacrimās expāvit Agauē.
ūna diēs similis fātō speciēque malōrum
aequa fuit, quā magniloquōs luit impia flātūs
Tantalis, innumerīs cum circumfūsa ruīnīs
corpora tot raperet terrā, tot quaereret ignēs.
tālis erat vulgī status, et sīc urbe relictā
prīmaevīque senēsque et longō exāmine mātrēs
invidiam plānxēre deīs miserōque tumultū
bīna per ingentēs stīpābant fūnera portās.
mēque ipsum meminī (necdum apta dolōribus aetās)
flēsse tamen gemitūque meōs aequāsse parentēs
illa tamen superī. nec quod tibi, Dēlia, castōs
prōlāpsum fontēs speculā temerāre profānā
heu dominum īnsānī nihil agnōvēre Molossī,
dēflērim magis, aut versō quod sanguine flūxit
in subitōs rēgīna lacūs: sīc dūra Sorōrum
pēnsa dabant vīsumque Jovī. nunc rēgis inīquī
ob noxam inmeritōs patriae tot culmina cīvēs
exuimus, nec adhūc calcātī foederis Argōs
fāma subit, et jam bellōrum extrēma dolēmus.
quantus equīs quantusque virīs in pulvere crassō
sūdor! iō quantī crūdēle rubēbitis amnēs!
vīderit haec bellō viridis manus: ast ego dōner
dum licet igne meō terrāque īnsternar avītā!'
haec senior, multumque nefās Eteoclis acervat
crūdēlem īnfandumque vocāns poenāsque datūrum.
unde ea lībertās? juxtā illī fīnis et aetās
tōta retrō, sēraeque decus velit addere mortī.
haec sator astrōrum jamdūdum ē vertice mundī
prōspectāns prīmōque imbūtās sanguine gentēs
Grādīvum accīrī properē jubet. ille furentēs
Bistonas et Geticās populātus caedibus urbēs
turbidus aetheriās currūs urguēbat ad arcēs,
fulmine cristātum galeae jubar armaque in aurō
trīstia, terrificīs mōnstrōrum animāta figūrīs,
incutiēns: tonat axe polus clipeīque cruenta
lūx rubet, et sōlem longē ferit aemulus orbis.
hunc ubi Sarmaticōs etiamnum efflāre labōrēs
Juppiter et tōtā perfūsum pectora bellī
tempestāte videt: 'tālis mihi, nāte, per Argōs,
tālis abī, sīc ēnse madēns, hāc nūbilus īrā.
exturbent residēs frēnōs et cūncta perōsī
tē cupiant, tibi praecipitēs animāsque manūsque
dēvoveant; rape cūnctantēs et foedera turbā,
cui dedimus; tibi fās ipsōs incendere bellō
caelicolās pācemque meam. jam sēmina pugnae
ipse dedī: remeat portāns inmānia Tȳdeus
ausa, ducis scelus et, turpis prīmōrdia bellī,
īnsidiās fraudēsque, suīs quās ultus in armīs.
adde fidem. vōs, ō superī, meus ōrdine sanguis,
nē pugnāre odiīs, neu mē temptāre precandō
certētis; sīc Fāta mihī nigraeque Sorōrum
jūrāvēre colūs: manet haec ab orīgine mundī
fīxa diēs bellō, populīque in proelia nātī.
quodnī mē veterum poenās sancīre malōrum
gentibus et dīrōs sinitis pūnīre nepōtēs
(arcem hanc aeternam mentisque sacrāria nostrae
testor et Ēlysiōs, etiam mihi nūmina, fontēs)
ipse manū Thēbās correptaque moenia fundō
excutiam versāsque solō super Īnacha tēcta
effundam turrēs aut stāgna in caerula verram
imbre superjectō, licet ipsa in turbine rērum
Jūno suōs collēs templumque amplexa labōret.'
dīxit, et attonitī jussīs; mortālia crēdās
pectora, sīc cūnctī vōcemque animōsque tenēbant:
nōn secus ac longā ventōrum pāce solūtum
aequor et imbellī recubant ubi lītora somnō,
silvārumque comās et abāctō flāmine nūbēs
mulcet iners aestās; tunc stāgna lacūsque sonōrī
dētumuēre, tacent exustī sōlibus amnēs.
gaudet ovāns jussīs et adhūc tēmōne calentī
fervidus in laevum torsit Grādīvus habēnās.
jamque iter extrēmum caelīque abrupta tenēbat,
cum Venus ante ipsōs nūllā formīdine gressum
fīgit equōs; cessēre retrō jam jamque rigentēs
suppliciter posuēre jubās. tunc pectora summō
adclīnāta jugō vultumque oblīqua madentem
incipit (intereā dominae vestīgia juxtā
spūmantem prōnī mandunt adamanta jugālēs):
'bella etiam in Thēbās, socer ō pulcherrime, bella
ipse parās ferrōque tuōs abolēre nepōtēs?
nec genus Harmoniae nec tē cōnūbia caelō
fēsta nec hae quicquam lacrimae, furibunde, morantur?
crīminis haec mercēs? hoc fāma pudorque relictus,
hoc mihi Lemniacae dē tē meruēre catēnae?
perge libēns; at nōn eadem Volcānia nōbīs
obsequia, et laesī servit tamen īra marītī!
illum ego perpetuīs mihi dēsūdāre camīnīs
sī jubeam vigilēsque operī trānsmittere noctēs,
gaudeat ōrnātūsque novōs ipsīque labōret
arma tibī; tū sed scopulōs et aēna precandō
flectere corda parō; sōlum hoc tamen ānxia, sōlum
obtestor, quid mē Tyriō sociāre marītō
prōgeniem cāram īnfaustīsque dabās hymenaeīs?
dum fore praeclārōs armīs et vīvida rēbus
pectora vīpereō Tyriōs dē sanguine ināctās
dēmissumque Jovis seriē genus, ā! mea quantō
Sīthoniā māllem nūpsisset virgo sub Arctō
trāns Boreān Thrācāsque tuōs! indigna parumne
pertulimus, dīvae Veneris quod fīlia longum
reptat et Illyricās dējectat vīrus in herbās?
nunc gentem inmeritam–' lacrimās nōn pertulit ultrā
Bellipotēns; hastam laevā trānsumit et altō
(haud mora) dēsiluit currū clipeōque receptam
laedit in amplexū dictīsque ita mulcet amīcīs:
'ō mihi bellōrum requiēs et sacra voluptās
ūnaque pāx animō; sōlī cui tanta potestās
dīvōrumque hominumque meīs occurrere tēlīs
impūnē et mediā quamvīs in caede frementēs
hōs adsistere equōs, hunc ēnsem āvellere dextrae:
nec mihi Sīdoniī geniālia foedera Cadmī
nec tua cāra fidēs (nē falsa incessere gaudē!)
exciderunt: prius in patruī deus īnfera mergar
stāgna et pallentēs agar exarmātus ad umbrās.
sed nunc fātōrum monitūs mentemque suprēmī
jussus obīre patris (neque enim Vulcānia tālī
imperiō manus apta legī), quō pectore contrā
īre Jovem dictāsque parem contemnere lēgēs,
cui modo (prō vīrēs!) terrās caelumque fretumque
attremere ōrantī tantōsque ex ōrdine vīdī
dēlituisse deōs? sed nē mihi corde suprēmōs
concipe, cāra, metūs: quandō haec mūtāre potestās
nūlla datur, cum jam Tyriīs sub moenibus ambae
bellābunt gentēs, aderō et socia arma juvābō.
tunc mē sanguineō lātē dēfervere campō
rēs super Argolicās haud sīc dējecta vidēbis;
hoc mihi jūs, nec fāta vetant.' sīc orsus apertō
flagrantēs inmīsit equōs. nōn ōcius altī
in terrās cadit īra Jovis, sī quando nivālem
Othryn et Arctōae gelidum caput īnstitit Ossae
armāvitque in nūbe manum: volat ignea mōlēs
saeva deī mandāta ferēns, caelumque trisulcā
territat omne comā jamdūdum aut dītibus agrīs
signa dare aut pontō miserōs involvere nautās.
jamque remēnsus iter fessō Danaēia Tȳdeus
arva gradū viridisque legit dēvexa Prosymnae
terribilis vīsū: stant fultī pulvere crīnēs,
squālidus ex umerīs cadit alta in vulnera sūdor,
īnsomnēsque oculōs rubor excitat, ōraque retrō
sorbet anhēla sitis; mēns altum spīrat honōrem
cōnscia factōrum. sīc nōta in pāscua taurus
bellātor redit, adversō cui colla suōque
sanguine prōscissīsque natant paleāribus armī;
tunc quoque lassa tumet virtūs multumque superbit
pectore dēspectō; vacuā jacet hostis harēnā
turpe gemēns crūdōsque vetat sentīre dolōrēs.
tālis erat; mediās etiam nōn dēstitit urbēs,
quidquid et Āsōpon veterēsque interjacet Argōs,
īnflammāre odiīs, multumque et ubīque retexēns
lēgātum sēsē Grāiā dē gente petendīs
īsse super rēgnīs profugī Polynīcis, at inde
vim, noctem, scelus, arma, dolōs, ea foedera passum
rēgis Echīoniī, frātrī sua jūra negārī.
prōna fidēs populīs; deus omnia crēdere suādet
Armipotēns, geminatque acceptōs Fāma pavōrēs.
utque introgressus portās (et forte verendōs
conciliō pater ipse ducēs cōgēbat Adrastus)
imprōvīsus adest, jam illinc ā postibus aulae
vōciferāns: 'arma, arma virī, tūque optime Lernae
ductor, magnanimum sī quis tibi sanguis avōrum,
arma parā! nusquam pietās, nōn gentibus aequum
fās aut cūra Jovis; melius lēgātus adīssem
Sauromatās rabidōs servātōremque cruentum
Bēbryciī nemoris. nec jussa incūso pigetve
officiī: juvat īsse, juvat, Thēbāsque nocentēs
explōrāsse manū; bellō mē, crēdite, bellō,
ceu turrem validam aut artam compāgibus urbem,
dēlēctī īnsidiīs īnstrūctīque omnibus armīs
nocte dolōque virī nūdum ignārumque locōrum
nēquīquam clausēre; jacent in sanguine mixtī
ante urbem vacuam. nunc ō nunc tempus in hostēs,
dum trepidī exsanguēsque metū, dum fūnera portant,
nunc, socer, haec dum nōn manus excidit; ipse ego fessus
quīnquāgintā illīs hērōum inmānibus umbrīs
vulneraque ista ferēns putrī īnsiccāta cruōre
prōtinus īre petō!' trepidī dē sēdibus astant
Īnachidae, cūnctīsque prior Cadmēius hērōs
accurrit vultum dējectus et 'ō ego dīvīs
invīsus vītaeque nocēns haec vulnera cernō
integer? hōsne mihī reditūs, germāne, parābās?
in mē haec tēla dabās! prō vītae foeda cupīdō!
īnfēlīx, facinus frātrī tam grande negāvī.
et nunc vestra quidem maneant in pāce quiētā
moenia, nec vōbīs tantī sim causa tumultūs
hospes adhūc. scio (nec mē adeō rēs dextra levāvit)
quam dūrum nātīs, thalamō quam trīste revellī,
quam patriā; nōn mē ūllīus domus ānxia culpet
respectentve trucēs oblīquō līmine mātrēs.
ībo libēns certusque morī, licet optima conjūnx
audītusque iterum revocet socer; hunc ego Thēbīs,
hunc, germāne, tibī jugulum et tibi, maxime Tȳdeu,
dēbeo.' sīc variīs pertemptat pectora dictīs
oblīquatque precēs. commōtae questibus īrae
et mixtus lacrimīs caluit dolor; omnibus ultrō
nōn juvenum modo, sed gelidīs et inertibus aevō
pectoribus mēns ūna subit, viduāre penātēs,
fīnitimās adhibēre manūs, jamque īre. sed altus
cōnsiliīs pater imperiīque haud flectere mōlem
īnscius: 'ista quidem superīs cūraeque medenda
linquite, quaeso, meae: nec tē germānus inultō
scēptra geret, neque nōs avidī prōmittere bellum.
at nunc ēgregium tantōque in sanguine ovantem
excipite Oenīdēn, animōsaque pectora laxet
sēra quiēs: nōbīs dolor haud ratiōnis egēbit.'
turbātī extemplō comitēs et pallida conjūnx
Tȳdea circum omnēs fessum bellīque viaeque
stīpantur. laetus mediīs in sēdibus aulae
cōnstitit, ingentīque exceptus terga columnā,
vulnera dum lymphīs Epidaurius ēluit Idmōn
(nunc vēlōx ferrō, nunc ille tepentibus herbīs
mītior), ipse altā sēductus mente renārrat
prīncipia īrārum, quaeque orsus uterque vicissim,
quis locus īnsidiīs, tacitō quae tempora bellō,
quī contrā quantīque ducēs, ubi maximus illī
sūdor, et indiciō servātum Maeona trīstī
expōnit. cui fīda manus procerēsque socerque
astupet ōrantī, Tyriusque incenditur exul.
solverat Hesperiī dēvexō margine pontī
flagrantēs Sōl prōnus equōs rutilamque lavābat
Ōceanī sub fonte comam, cui turba profundī
Nēreos et rapidīs accurrunt passibus Hōrae,
frēnaque et aurātae textum sublīme corōnae
dēripiunt, laxant calidīs ūmentia lōrīs
pectora; pars meritōs vertunt ad molle jugālēs
grāmen et ērēctō currum tēmōne supīnant.
Nox subiit cūrāsque hominum mōtūsque ferārum
composuit nigrōque polōs involvit amictū,
illa quidem cūnctīs, sed nōn tibi mītis, Adraste,
Labdaciōque ducī: nam Tȳdea largus habēbat
perfūsum magnā virtūtis imāgine somnus.
et jam noctivagās inter deus armifer umbrās
dēsuper Arcadiae fīnēs Nemeaeaque rūra
Taenariumque cacūmen Apollineāsque Therapnās
armōrum tonitrū ferit et trepidantia corda
implet amōre suī. cōmunt Furor Īraque cristās,
frēna ministrat equīs Pavor armiger. at vigil omnī
Fāma sonō vānōs rērum succīncta tumultūs
antevolat currum flātūque impulsa gementum
ālipedum trepidās dēnsō cum murmure plūmās
excutit: urguet enim stimulīs aurīga cruentīs
facta, īnfecta loquī, currūque īnfēstus ab altō
terga comāsque deae Scythicā pater increpat hastā.
quālis ubi Aeoliō dīmissōs carcere Ventōs
dux prae sē Neptūnus agit magnōque volentēs
incitat Aegaeō; trīstis comitātus euntī
circum lōra fremunt Nimbīque Hiemēsque profundae
Nūbilaque et vulsō terrārum sordida fundō
Tempestās: dubiae mōtīs rādīcibus obstant
Cȳclades, ipsa tuā Myconō Gyarōque revellī,
Dēle, timēs magnīque fidem testāris alumnī.
septima jam nitidum terrīs Aurōra deīsque
purpureō vehit ōre diem, Persēius hērōs
cum prīmum arcānā senior sēsē extulit aulā,
multa super bellō generīsque tumentibus āmēns
incertusque animī, daret armīs jūra novōsque
gentibus incuteret stimulōs, an frēna tenēret
īrārum et mōtōs capulīs adstringeret ēnsēs.
hinc pācis tranquilla movent, atque inde pudōrī
foeda quiēs, flectīque novā dulcēdine pugnae
difficilēs populī; dubiō sententia tandem
sēra placet, vātum mentēs ac prōvida vērī
sacra movēre deum. sollers tibi cūra futūrī,
Amphiarāe, datur, juxtāque Amythāone crētus
jam senior (sed mente viret Phoebōque) Melampūs
adsociat passūs: dubium cui prōnus Apollō
ōraque Cirrhaeā satiārit largius undā.
prīncipiō fibrīs pecudumque in sanguine dīvōs
explōrant; jam tum pavidīs maculōsa bidentum
corda negant dīrāque nefās minitantia vēnā.
īre tamen vacuōque sedet petere ōmina caelō.
mōns erat audācī sēductus in aethera dorsō
(nōmine Lernaeī memorant Aphesanta colōnī)
gentibus Argolicīs ōlim sacer; inde ferēbant
nūbila suspēnsō celerem temerāsse volātū
Persea, cum raptōs puerī perterrita māter
prōspexit dē rūpe gradūs ac paene secūta est.
hūc geminī vātēs sānctam cānentis olīvae
fronde comam et niveīs ōrnātī tempora vittīs
ēvādunt pariter, madidōs ubi lūcidus agrōs
ortus et algentēs laxāvit sōle pruīnās.
ac prior Oeclīdēs solitum prece nūmen amīcat:
'Juppiter omnipotēns (nam tē pernīcibus ālīs
addere cōnsilium volucrēsque implēre futūrī
ōminaque et causās caelō dēferre latentēs
accipimus), nōn Cirrha deum prōmīserit antrō
certius, aut frondēs lūcīs quās fāma Molossīs
Chāoniās sonuisse tibī, licet āridus Hammōn
invideat Lyciaeque parent contendere sortēs
Nīliacumque pecus patriōque aequālis honōrī
Branchus et undōsae quī rūsticus accola Pīsae
Pāna Lycāoniā nocturnum exaudit in umbrā:
dītior ille animī, cui tū, Dictaee, secundās
impulerīs manifēstus avēs. mīrum unde, sed ōlim
hic honor ālitibus, superae seu conditor aulae
sīc dedit effūsum chaos in nova sēmina texēns,
seu quia mūtātae nostrāque ab orīgine versīs
corporibus subiēre notōs, seu pūrior axis
āmōtumque nefās et rārum īnsistere terrīs
vēra docent: tibi, summe sator terraeque deumque,
scīre licet: nōs Argolicae prīmōrdia pugnae
ventūrumque sinās caelō praenōsse labōrem.
sī datur et dūrīs sedet haec sententia Parcīs
solvere Echīoniās Lernaeā cuspide portās,
signa ferās laevusque tonēs; tunc omnis in astrīs
cōnsonet arcānā volucris bona murmura linguā.
sī prohibēs, hīc necte morās dextrīsque profundum
ālitibus praetexe diem.' sīc fātus et altō
membra locat scopulō; tunc plūra ignōtaque jungit
nūmina et inmēnsī fruitur cālīgine mundī.
postquam rīte diū partītī sīdera, cūnctās
perlēgēre animīs oculīsque sequācibus aurās,
tunc Amythāonius longō post tempore vātēs:
'nōnne sub excelsō spīrantis līmite caelī,
Amphiarāe, vidēs, cursūs ut nūlla serēnōs
āles agat liquidōque polum complexa meātū
pendeat aut fugiēns plācābile clanxerit ōmen?
nōn comes obscūrus tripodum, nōn fulminis ārdēns
vector adest, flāvaeque sonāns avis unca Minervae
nōn venit auguriīs melior; quīn vultur et altīs
dēsuper accipitrēs exultāvēre rapīnīs.
mōnstra volant: dīrae strīdunt in nūbe volucrēs,
nocturnaeque gemunt striges et fērālia būbō
damna canēns. quae prīma deum portenta sequāmur?
hīsne darī, Thymbraee, polum? simul ōra recurvō
ungue secant rabidae plānctumque imitantibus ālīs
exagitant zephyrōs et plūmea pectora caedunt.'
ille sub haec: 'equidem variī, pater, ōmina Phoebī
saepe tulī: jam tum, prīmā cum pūbe virentem
sēmideōs inter pīnus mē Thessala rēgēs
dūceret, hīc cāsūs terraeque marisque canentem
obstipuēre ducēs, nec mē ventūra locūtō
saepius in dubiīs audītus Iāsoni Mopsus.
sed similēs nōn ante metūs aut astra notāvī
prōdigiōsa magis; quamquam majōra parantur.
hūc adverte animum: clārā regiōne profundī
aetheros innumerī statuērunt agmina cycnī.
sīve hōs Strȳmoniā Boreās ējēcit ab Arctō,
seu fēcunda refert placidī clēmentia Nīlī.
fīxērunt cursūs: hās rēre in imāgine Thēbās:
nam sēsē inmōtī gȳrō atque in pāce silentēs
ceu mūrīs vāllōque tenent. sed fortior ecce
adventat per ināne cohors; septem ōrdine fulvō
armigerās summī Jovis exultante catervā
intuor: Īnachiī sint hī tibi, concipe, rēgēs.
invāsēre globum niveī gregis uncaque pandunt
caedibus ōra novīs et strictīs unguibus īnstant.
cernis inexpertō rōrantēs sanguine ventōs,
et plūmīs stillāre diem? quae saeva repente
victōrēs agitat lētō Jovis īra sinistrī?
hic excelsa petēns subitā face sōlus inārsit
summīsitque animōs, illum vestīgia adortum
majōrum volucrum tenerae dēpōnitis ālae.
hic hostī implicitus pariter ruit, hunc fuga retrō
volvit agēns sociae linquentem fāta catervae.
hic nimbō glomerātus obit, hic praepete vīvā
pāscitur inmoriēns; spargit cava nūbila sanguis.
quid fūrtim inlacrimās? illum, venerande Melampū,
quī cadit, agnōscō.' trepidōs sīc mōle futūrī
cūnctaque jam rērum certā sub imāgine passōs
terror habet vātēs; piget inrūpisse volantum
concilia et caelō mentem īnsertāsse vetantī,
audītīque ōdēre deōs. unde iste per orbem
prīmus ventūrī miserīs animantibus aeger
crēvit amor? dīvumne ferās hoc mūnus, an ipsī,
gēns avida et partō nōn umquam stāre quiētī,
ēruimus quae prīma diēs, ubi terminus aevī,
quid bonus ille deum genitor, quid ferrea Clōthō
cōgitet? hinc fibrae et volucrum per nūbila sermō
astrōrumque vicēs numerātaque sēmita lūnae
Thessalicumque nefās. at nōn prior aureus ille
sanguis avum scopulīsque satae vel rōbore gentēs
mentibus hīs ūsae; silvās amor ūnus humumque
ēdomuisse manū; quid crāstina volveret aetās
scīre nefās hominī. nōs, prāvum et flēbile vulgus,
scrūtātī penitus superōs: hinc pallor et īrae,
hinc scelus īnsidiaeque et nūlla modestia vōtī.
ergo manū vittās damnātaque vertice serta
dēripit abjectāque inhonōrus fronde sacerdōs
invīsō dē monte redit; jam bella tubaeque
comminus, absentēsque fremunt sub pectore Thēbae.
ille nec aspectum vulgī, nec fīda tyrannī
conloquia aut coetūs procerum perferre, sed ātrā
sēde tegī, et superum clausus negat ācta fatērī
(tē pudor et cūrae retinent per rūra, Melampū):
bissēnōs premit ōra diēs populumque ducēsque
extrahit incertīs. et jam suprēma Tonantis
jussa fremunt agrōsque virīs annōsaque vastant
oppida; bellipotēns prae sē deus agmina passim
mīlle rapit; līquēre domōs dīlēctaque laetī
cōnubia et prīmō plōrantēs līmine nātōs:
tantus in attonitōs cecidit deus. arma paternīs
postibus et fīxōs superum ad penetrālia currūs
vellere amor; tunc fessa putrī rōbīgine pīla
haerentēsque sitū gladiōs in saeva recūrant
vulnera et attrītō cōgunt juvenēscere saxō.
hī teretēs galeās magnōrumque aerea sūta
thōrācum et tunicās Chalybum squālōre crepantēs
pectoribus temptāre, aliī Gortȳnia lentant
cornua; jam falcēs avidīs et arātra camīnīs
rāstraque et incurvī saevum rubuēre ligōnēs.
caedere nec validās sānctīs ē stirpibus hastās,
nec pudor ēmeritō clipeum vestīsse juvencō.
inrūpēre Argōs maestīque ad līmina rēgis
bella animīs, bella ōre fremunt; it clāmor ad aurās,
quantus Tyrrhēnī gemitus salis, aut ubi temptat
Enceladus mūtāre latus; super igneus antrīs
mōns tonat: exundant apicēs, flūctūsque Pelōrus
contrahit, et spērat tellūs abrupta revertī.
atque hīc ingentī Capaneus Māvortis amōre
excitus et longam prīdem indignantia pācem
corda tumēns (huic ampla quidem dē sanguine prīscō
nōbilitās; sed enim ipse manū praegressus avōrum
facta, diū tūtō superum contemptor et aequī
impatiēns largusque animae, modo suāserit īra),
ūnus ut ē silvīs Pholoēs habitātor opācae
inter et Aetnaeōs aequus cōnsurgere frātrēs,
ante forēs, ubi turba ducum vulgīque frementis,
Amphiarāe, tuās 'quae tanta ignāvia' clāmat,
'Īnachidae vōsque ō sociō dē sanguine Achīvī?
ūnius (heu pudeat!) plēbēja ad līmina cīvis
tot ferrō accīnctae gentēs animīsque parātae
pendēmus? nōn sī ipse cavō sub vertice Cirrhae
(quisquis is est, timidīs fāmaeque ita vīsus) Apollō
mūgiat īnsānō penitus sēclūsus in antrō,
expectāre queam dum pallida virgo tremendās
nūntiet ambāgēs. virtūs mihi nūmen et ēnsis
quem teneō! jamque hic timidā cum fraude sacerdōs
exeat, aut hodiē, volucrum quae tanta potestās,
experiar.' laetum fremit adsēnsūque furentem
implet Achaea manus. tandem prōrumpere adāctus
Oeclīdēs: 'aliō cūrārum agitante tumultū
nōn equidem effrēnō juvenis clāmōre profānī
dictōrumque metū, licet hic īnsāna minētur,
ēlicior tenebrīs; aliō mihi dēbita fātō
summa diēs, vetitumque darī mortālibus armīs.
sed mē vester amor nimiusque arcāna profārī
Phoebus agit; vōbīs ventūra atque omne quod ultrā est
pandere maestus eō; nam tē, vēsāne, monērī
ante nefās, ūnīque tacet tibi noster Apollō.
quō, miserī, fātīs superīsque obstantibus arma,
quō rapitis? quae vōs Furiārum verbera caecōs
exagitant? adeōne animārum taedet? et Argōs
exōsī? nīl dulce domī? nūlla ōmina cūrae?
quid mē Persēī sēcrēta ad culmina montis
īre gradū trepidō superumque inrumpere coetūs
ēgistis? potuī pariter nescīre quis armīs
cāsus, ubi ātra diēs, quae fātī exōrdia cūnctīs,
quae mihi. cōnsultī testor penetrālia mundī
et volucrum adfātūs et tē, Thymbraee, vocantī
nōn aliās tam saeve mihī, quae signa futūrī
pertulerim: vīdī ingentis portenta ruīnae,
vīdī hominum dīvumque metūs hilaremque Megaeram
et Lachesin putrī vacuantem saecula pēnsō.
prōicite arma manū: deus ecce furentibus obstat,
ecce deus! miserī, quid pulchrum sanguine victō
Āoniam et dīrī saturāre novālia Cadmī?
sed quid vāna canō, quid fīxōs arceo cāsūs?
ībimus.' hīc pressō gemuit semel ōre sacerdōs.
illum iterum Capaneus: 'tuus ō furor auguret ūnī
ista tibi, ut servēs vacuōs inglōrius annōs
et tua nōn umquam Tyrrhēnus tempora circum
clangor eat. quid vōta virum meliōra morāris?
scīlicet ut vānīs avibus nātōque domōque
et thalamīs potiāre jacēns, sileāmus inultī
Tȳdeos ēgregiī perfossum pectus et arma
foederis abruptī? quodsī bella effera Grāiōs
ferre vetās, ī Sīdoniōs lēgātus ad hostēs:
haec pācem tibi serta dabunt. tua prōrsus inānī
verba polō causās abstrūsa atque ōmina rērum
ēliciunt? miseret superum, sī carmina cūrae
hūmānaeque precēs. quid inertia pectora terrēs?
prīmus in orbe deōs fēcit timor! et tibi tūtō
nunc eat iste furor; sed prīma ad classica cum jam
hostīlem Ismēnon galeīs Dircēnque bibēmus,
nē mihi tunc, moneō, lituōs atque arma volentī
obvius īre parēs vēnīsque aut ālite vīsā
bellōrum prōferre diem: procul haec tibi mollis
īnfula terrificīque aberit dēmentia Phoebī:
illīc augur ego et mēcum quīcumque parātī
īnsānīre manū.' rūrsus fragor intonat ingēns
hortantum et vastō subter volat astra tumultū.
ut rapidus torrēns, animōs cui verna ministrant
flāmina et exūtī concrētō frīgore montēs,
cum vagus in campōs frūstrā prohibentibus exit
obicibūs, resonant permixtō turbine tēcta,
arva, armenta, virī, dōnec stetit improbus altō
colle minor magnōque invēnit in aggere rīpās:
haec alterna ducum nox interfūsa dirēmit.
at gemitūs Argīa virī nōn amplius aequō
corde ferēns sociumque animō miserāta dolōrem,
sīcut erat, lacerīs prīdem turpāta capillīs,
et flētū signāta genās, ad celsa verendī
ībat tēcta patris parvumque sub ūbere cārō
Thessandrum portābat avō jam nocte suprēmā
ante novōs ortūs, ubi sōla superstite Plaustrō
Arctos ad Ōceanum fugientibus invidet astrīs
utque forēs iniit magnōque adfūsa parentī est:
'cūr tua cum lacrimīs maestō sine conjuge supplex
līmina nocte petam, cessem licet ipsa profārī,
scīs genitor. sed jūra deum geniālia testor
tēque, pater, nōn ille jubet sed pervigil angor.
ex quō prīmus Hymēn mōvitque īnfausta sinistram
Jūno facem, semper lacrimīs gemitūque propinquō
exturbāta quiēs. nōn sī mihi tigridis horror
aequoreaeque super rigeant praecordia cautēs,
ferre queam; tū sōlus opem, tū summa medendī
jūra tenēs; dā bella, pater, generīque jacentis
aspice rēs humilēs, atque hanc, pater, aspice prōlem
exulis; huic ōlim generis pudor. ō ubi prīma
hospitia et jūnctae testātō nūmine dextrae?
hic certē est quem fāta dabant, quem dīxit Apollō;
nōn egomet tacitōs Veneris fūrāta calōrēs
culpātamve facem: tua jussa verenda tuōsque
dīlēxī monitūs. nunc quā feritāte dolentis
dēspiciam questūs? nescīs, pater optime, nescīs
quantus amor castae miserō nūpsisse marītō.
et nunc maesta quidem grave et inlaetābile mūnus,
ut timeam doleamque, regō; sed cum ōscula rumpet
maesta diēs, cum rauca dabunt abeuntibus armīs
signa tubae saevōque genās fulgēbitis aurō,
ei mihi, cāre parēns, iterum fortasse rogābō!'
illius ūmentī carpēns pater ōscula vultū:
'nōn equidem hās umquam culpārim, nāta, querēlās;
pōne metūs, laudanda rogās nec digna negārī.
sed mihi multa deī (nec tū spērāre quod urguēs
dēsine), multa metūs rēgnīque volūbile pondus
subiciunt animō. veniet quī dēbitus istīs,
nāta, modus neque tē incassum flēvisse querēris.
tū sōlāre virum, neu sint dispendia jūstae
dūra morae: magnōs cūnctāmur, nāta, parātūs.
prōficitur bellō.' dīcentem tālia nāscēns
lūx movet ingentēsque jubent adsurgere cūrae.

Reader settings

Side Panel

Text SizeRelative to your text size
85%

Textual Aids

Touch Navigation