Appearance

Theme

Reading text

Font
Size
100%
Spacing
Contrast
normal

Gallia est omnis dīvīsa in partēs trēs, quārum ūnam incolunt Belgae.

Issues / Feedback

This report will be visible to the general public on our GitHub issue tracker. Please do not submit private or sensitive information.
Only needed if you want updates or clarification on GitHub.
Statius · Thebaid

Book 11

Text kindly provided by Hypotactic

Postquam magnanimus furiās virtūtis inīquae
cōnsūmpsit Capaneus exspīrāvitque receptum
fulmen, et ad terrās longē comitāta cadentem
signāvit mūrōs ultrīcis sēmita flammae,
compōnit dextrā victor concussa plagārum
Juppiter et vultū caelumque diemque redūcit.
grātantur superī, Phlegrae ceu fessus anhēlet
proelia et Enceladō fūmantem impresserit Aetnēn.
ille jacet lacerae complexus fragmina turris,
torvus adhūc vīsū memorandaque facta relinquēns
gentibus atque ipsī nōn inlaudāta Tonantī.
quantus Apollineae temerātor mātris Avernō
tenditur; ipsae horrent, sī quandō pectore ab altō
ēmergunt volucrēs inmēnsaque membra jacentis
spectant, dum miserae crēscunt in pābula fibrae:
sīc gravat injectus terrās hostīliaque ūrit
arva et anhēlantem caelestī sulphure campum.
respīrant Thēbae, templīsque jacentia surgunt
agmina; jam fīnis vōtīs fīnisque suprēmīs
plānctibus, et nātōs ausae dēpōnere mātrēs.
at vaga pallentēs campō fuga volvit Achīvōs.
nec jam hostēs turmae aut ferrum mortāle timētur:
omnibus ante oculōs īrae Jovis, omnibus ārdent
arma metū galeaeque tonant, vīsusque paventēs
ipse sequī et profugīs oppōnere Juppiter ignēs.
īnstat Agēnoreus mīles caelīque tumultū
ūtitur: indomitōs ut cum Massȳla per arva
armentī rēgēs magnō leo frēgit hiātū
et contentus abit; raucī tunc comminus ursī,
tunc avidī vēnēre lupī, rabiēque remissā
lambunt dēgenerēs aliēnae vulnera praedae.
hinc premit Eurymedōn, cui rūsticus horror in armīs,
rūstica tēla manū, patriumque agitāre tumultūs
(Pān illī genitor); tener hinc cōnātibus annōs
ēgreditur juvenemque patrem puer aequat Alatreus:
fēlīcēs ambō, sed fortūnātior ille,
quem genuisse juvat; nec jam dīnōscere prōmptum
quae magis arma sonent, quō plūs eat hasta lacertō.
artātur dēnsō fugientum exāmine vallum.
quās volvis, Grādīve, vicēs! modo moenia Cadmī
scandēbant, sua nunc dēfendunt tēcta Pelasgī.
ceu redeunt nūbēs, ceu circumflantibus Austrīs
alternus prōcumbit ager, ceu gurgite cānō
nunc retegit bibulās, nunc induit aestus harēnās.
expīrat lātē pūbēs Tīrynthia, alumnī
exuviās imitāta deī; trux maeret ab astrīs
Amphitryōniadēs Nemeaea in sanguine terga
et similēs rāmōs similēsque vidēre pharetrās.
stābat in Argolicae ferrātō culmine turris
ēgregius lituō dextrī Māvortis Enȳeus
hortātor; sed tunc miserīs dabat ūtile signum
suādēbatque fugam et tūtōs in castra receptūs,
cum subitum oblīquō dēscendit ab āere vulnus,
urguentisque sonum laevā manus aure retenta est,
sīcut erat; fugit in vacuās jam spīritus aurās,
jam gelida ōra tacent, carmen tuba sōla perēgit.
jamque potēns scelerum geminaeque exercita gentis
sanguine Tīsiphonē frāternā claudere quaerit
bella tubā: nec sē tanta in certāmina fīdit
sufficere, īnfernā comitem nī sēde Megaeram
et cōnsanguineōs in proelia suscitet anguēs.
ergo procul vacuā concēdit valle solumque
ēnse fodit Stygiō terraeque inmurmurat absēns
nōmen et (Ēlysiīs signum indubitābile rēgnīs)
crīnālem attollit longō strīdōre cerastēn:
caeruleae dux ille comae, quō prōtinus omnis
horruit audītō tellūs pontusque polusque,
et pater Aetnaeōs iterum respexit ad ignēs.
accipit illa sonum; stābat tunc forte parentī
proxima, dum coetū Capaneus laudātur ab omnī
Dītis et īnsignem Stygiīs fovet amnibus umbram.
prōtinus abruptā terrārum mōle sub astrīs
cōnstitit, exsultant mānēs, quantumque profundae
rārēscunt tenebrae, tantum dē lūce recessit.
excipit ātra soror dextraeque innexa profātur:
'hāc, germāna, tenus Stygiī metuenda parentis
imperia et jussōs potuī tolerāre furōrēs
sōla super terrās hostīlīque obvia mundō,
dum vōs Ēlysium et facilēs compescitis umbrās.
nec pretium dēfōrme morae cassīque labōrēs:
hoc quodcumque madent campī, quod sanguine fūmant
stāgna, quod innumerō Lēthaea exāmine gaudet
rīpa, meae vīrēs, mea laeta īnsignia. sed quid
haec ego? Mārs habeat, vulgātaque jactet Enȳō.
vīdistis (Stygiīs certē manifēstus in umbrīs)
sanguine foedātum rictūs ātrōque madentem
ōra ducem tābō: miserum īnsatiābilis ēdit
mē trādente caput. modo nempe horrendus ab astrīs
dēscendit vōs usque fragor: mē sacra premēbat
tempestās, ego mixta virī furiālibus armīs
bella deum et magnās rīdēbam fulminis īrās.
sed jam (effābor enim) longō sūdōre fatīscunt
corda, soror, tardaeque manūs; hebet īnfera caelō
taxus et īnsuētōs anguēs nimia astra sopōrant.
tū, cui tōtus adhūc furor exsultantque recentēs
Cōcȳtī dē fonte comae, dā jungere vīrēs.
nōn solitās aciēs nec Mārtia bella parāmus,
sed frātrum (licet alma Fidēs Pietāsque repugnent,
vincentur), frātrum stringendī comminus ēnsēs.
grande opus! ipsae odiīs, ipsae discordibus armīs
aptēmur. quid lenta venīs? agedum ēlige cujus
signa ferās. ambō facilēs nostrīque; sed anceps
vulgus et adfātūs mātris blandamque precātū
Antigonēn timeō, paulum nē nostra retardent
cōnsilia. ipse etiam, quī nōs lassāre precandō
suētus et ultrīcēs oculōrum exposcere Dīrās,
jam pater est: coetū fertur jam sōlus ab omnī
flēre sibi. atque adeō moror ipsa inrumpere Thēbās
adsuētumque larem. tibi pāreat impius exul,
Argolicumque impelle nefās; neu mītis Adrastus
praevaleat plēbēsque, cavē, Lernaea morētur.
vāde, et in alternās inimīca revertere pugnās.'
tālia partītae dīversum abiēre sorōrēs:
ut Notus et Boreās geminō dē cardine mundī,
hic nive Rhīpaeā, Libycīs hic pāstus harēnīs,
bella cient: clāmant amnēs, freta, nūbila, silvae,
jamque patent strāgēs; plangunt sua damna colōnī
et tamen oppressōs miserantur in aequore nautās.
illās ut summō vīdit pater altus Olympō
incestāre diem trepidumque Hyperīonis orbem
suffundī maculīs, torvō sīc incohat ōre:
'vīdimus armiferōs, quō fās erat usque, furōrēs,
caelicolae, licitāsque aciēs, etsī impia bella
ūnus inīt aususque meā prōcumbere dextrā.
nunc pār īnfandum miserīsque incognita terrīs
pugna subest: auferte oculōs! absentibus ausint
ista deīs lateantque Jovem; sat fūnera mēnsae
Tantaleae et sontēs vīdisse Lycāonis ārās
et festīna polō dūcentēs astra Mycēnās.
nunc etiam turbanda diēs: mala nūbila, tellūs,
accipe, sēcēdantque polī: stat parcere mundō
caelitibusque meīs; saltem nē virginis almae
sīdera, Lēdaeī videant neu tālia frātrēs.'
sīc pater omnipotēns, vīsūsque nocentibus arvīs
abstulit, et dulcī terrae caruēre serēnō.
jamque per Argolicās Erebō sata virgo cohortēs
vestīgat Polynīcis iter portīsque sub ipsīs
invenit, incertum lētō tot inīqua fugāne
exeat, et dubiōs turbābant ōmina sēnsūs.
vīderat, obscūrā vallum dum nocte pererrat
aeger cōnsiliī cūrīsque novissima volvēns,
conjugis Argīae laceram cum lampade maestā
effigiem (sunt mōnstra deum: sīc īre parābat,
hās lātūra virō taedās erat!): ergo rogantī,
quae via quisve dolor, cūr maesta īnsignia, tantum
flēverat atque manū tacitōs āverterat ignēs.
scit mentem vīdisse nefās; etenim unde Mycēnīs
adforet et vallum conjūnx inopīna subīret?
sed fātī monitūs vīcīnaque fūnera sentit,
ac sentīre timet. cum vērō Acherontis apertī
Dīra ter admōtō tetigit thōrāca flagellō,
ārdet inops animī, nec tam cōnsīdere rēgnō
quam scelus et caedem et perfossī in sanguine frātris
exspīrāre cupit, subitusque adfātur Adrastum:
'sēra quidem, extrēmus socium gentisque superstēs
Argolicae, cōnsulta, pater, jam rēbus in artīs
adgredior; tunc tempus erat, cum sanguis Achīvum
integer, īre ultrō propriamque capessere pugnam,
nōn plēbis Danaae flōrem rēgumque verendās
objectāre animās, ut lāmentābile tantīs
urbibus induerem capitī decus. ast ea quando
praeteriit virtūs, nunc saltem exsolvere fās sit
quae meruī. scīs namque, socer, licet alta recondās
vulnera et adflīctum generī vereāre pudōrem:
ille ego sum quī tē pācem et pia jūra regentem
(īnfēlīx utinamque aliīs datus urbibus hospes!)
extorrem patriā rēgnōque sed exige tandem
supplicium: frātrem suprēma in bella (quid horrēs?
dēcrētum est fīxumque) vocō; dēsiste morārī,
nec poteris. nōn sī ātra parēns miseraeque sorōrēs
in media arma cadant, nōn sī ipse ad bella ruentī
obstet et extīnctōs galeae pater ingerat orbēs,
dēficiam. anne bibam superest quodcumque cruōris
Īnachiī et vestrīs etiamnum mortibus ūtar?
vīdī ego mē propter ruptōs tellūris hiātūs,
nec subiī; vīdī exanimum fēcīque nocentem
Tȳdea; mē Tegeē rēgem indēfēnsa reposcit,
orbaque Parrhasiīs ululat mihi māter in antrīs.
ipse nec Ismēnī rīpās, dum stāgna cruentat
Hippomedōn, Tyriās potuī nec scandere turrēs,
dum tonat, et tēcum, Capaneu, miscēre furōrēs.
quis tantus prō lūce timor? sed digna rependam.
conveniant ubi quaeque nurūs mātrēsque Pelasgae
longaevīque patrēs, quōrum tot gaudia carpsī
orbāvīque domōs: frātrī concurro, quid ultrā est?
spectent et vōtīs victōrem Eteoclea poscant.
jamque valē, conjūnx, dulcēsque valēte Mycēnae!
at tū, cāre socer, (nec enim omnis culpa malōrum
mē penes, et superī mēcum Parcaeque nocentēs)
sīs lēnis cinerī, mēque haec post proelia raptum
ālitibus frātrīque tegās urnamque reportēs,
hoc tantum, et nātae melius cōnūbia jungās.'
ībant in lacrimās, velutī cum vēre reversō
Bistoniae tepuēre nivēs, summittitur ingēns
Haemus et angustōs Rhodopē dēscendit in amnēs.
coeperat et lēnī senior mulcēre furentem
adloquiō: scidit ōrsa novō terrōre cruenta
Eumenis, ālipedemque citum fātāliaque arma
prōtinus, Īnachiī vultūs expressa Phereclī,
obtulit ac fīdās exclūsit casside vōcēs.
ac super haec: 'abrumpe morās, celerēmus! et illum
adventāre ferunt portīs.' sīc omnia vīcit,
correptumque injēcit equō; volat aequore apertō
pallidus īnstantemque deae circumspicit umbram.
sacra Jovī meritō Tyrius prō fulmine ductor
nēquīquam Danaōs ratus exarmāsse ferēbat.
nec pater aetherius dīvumque hās ūllus ad ārās,
sed mala Tīsiphonē trepidīs īnserta ministrīs
astat et īnfernō praevertit vōta Tonantī.
'summe deum, tibi namque meae prīmōrdia Thēbae
(līveat īnfandum licet Argos et aspera Jūnō)
dēbent, Sīdoniōs ex quō per lītora raptor
turbāstī thiasōs, dignātus virgine nostrā
terga premī et placidās falsum mūgīre per undās.
nec tē vāna fidēs iterum Cadmēia adeptum
cōnubia et Tyriōs nimium inrūpisse penātēs:
tandem, inquam, socerōs dīlēctaque moenia grātus
respicis adsertorque tonās; ceu rēgia caelī
attemptāta tuī, sīc tē prō turribus altīs
vīdimus urguentem nūbēs, laetīque benignum
fulmen et audītōs proavīs agnōvimus ignēs.
accipe nunc pecudēs et magnī tūris acervōs
vōtīvumque marem; dignās sed pendere grātēs
haud mortāle opus est; certent tibi reddere Bacchus
noster et Alcīdēs, illīs haec moenia servās.'
dīxerat: ast illī niger ignis in ōra genāsque
prōsiluit raptumque comīs diadēma cremāvit.
tunc ferus ante ictum spūmīs dēlūbra cruentat
taurus et obstantum mediīs ē coetibus exit
turbidus īnsānōque ferēns altāria cornū.
diffugiunt famulī, et rēgem sōlātur haruspex.
ipse īnstaurārī sacrum male fortis agīque
imperat, et magnōs fictō premit ōre timōrēs.
quālis ubi implicitum Tīrynthius ossibus ignem
sēnsit et Oetaeās membrīs accēdere vestēs,
vōta incepta tamen lībātaque tūra ferēbat
dūrus adhūc patiēnsque malī; mox grande coāctus
ingemuit, victorque furit per vīscera Nessus.
nūntius exanimī suspēnsus pectora cursū
Aepytus ad rēgem portae statiōne relictā
tendit et haec trepidō vix intellēctus anhēlat:
'rumpe piōs cultūs intempestīvaque, rēctor,
sacra deum: frāter mūrīs circum omnibus īnstat
portārumque morās frēnīs adsultat et hastīs,
nōmine tē crēbrō, tē sōlum in proelia poscēns.
flent maestī retrō comitēs, et uterque loquentī
aggemit et pulsīs exercitus obstrepit armīs.
ille vocat. nunc tempus erat, sator optime dīvum!
quid meruit Capaneus?' turbātus inhorruit altīs
rēx odiīs, mediāque tamen gāvīsus in īrā est.
sīc ubi rēgnātor post exulis ōtia taurī
mūgītum hostīlem summā tulit aure juvencus
agnōvitque minās, magnā stat fervidus īrā
ante gregem spūmīsque animōs ārdentibus efflat,
nunc pede torvus humum, nunc cornibus āera findēns;
horret ager, trepidaeque expectant proelia vallēs.
nec dēsunt rēgnī comitēs: 'sine moenia pulset
inritus.' 'ille autem frāctīs hūc audeat usque
vīribus?' 'hic miserīs furor est īnstāre perīclō,
nec lībrāre metūs et tūta ōdisse.' 'resiste
hīc frētus soliō, nōs prōpulsābimus hostem,
nōs bellāre jubē.' sīc proxima turba, sed ārdēns
ecce aderat lūctū dictūrusque omnia bellī
lībertāte Creōn: ūrit fera corda Menoeceus;
nūlla patrī requiēs, illum quaeritque tenetque;
illum sanguineōs prōflantem pectore rīvōs
aspicit et saevā semper dē turre cadentem.
ut dubium et pugnās cūnctantem Eteoclea vīdit,
'ībis' ait 'neque tē ulterius frātremque ducemque,
pessime, fūneribus patriae lacrimīsque potentem,
Eumenidum bellīque reum, patiēmur inultī.
sat tua nōn aequīs luimus perjūria dīvīs.
urbem armīs opibusque gravem et modo cīvibus artam,
ceu caelō dējecta luēs inimīcave tellūs,
hausistī, vacuamque tamen sublīmis obumbrās?
deest servitiō plēbēs: hōs ignis egentēs
fert humus, hōs pelagō patrius jam dētulit amnis;
hī quaerunt artūs, illī ānxia vulnera cūrant.
redde agedum miserīs frātrēs nātōsque patrēsque,
redde arvīs domibusque virōs! ubi maximus Hypseus
fīnitimusque Dryās? ubi Phōcidos arma sonōrae
Euboicīque ducēs? illōs tamen aequa duellī
fors tulit ad mānēs: at tū (pudet), hostia rēgnī,
hostia, nāte, jacēs, ceu mūtus et ē grege sanguis
(ei mihi) prīmitiīs ārārum et rīte nefāstō
lībātus jussusque morī: et cūnctābitur ultrā
iste nec, adversō nunc saltem Mārte vocātus,
stābit? an in pugnās alium jubet īre profānus
Tīresiās iterumque meōs ōrācula nectit
in gemitūs? quid enim miserō super ūnicus Haemōn?
ille jubē subeat, tūque hinc spectātor ab altā
turre sedē! quid saeva fremis famulamque cohortem
respectās? hī tē īre volunt, hī pendere poenās;
ipsa etiam genetrīx ipsaeque ōdēre sorōrēs.
in tē ārdēns frāter ferrum mortemque minātur
saevaque portārum convellit claustra, nec audīs?'
sīc pater īnfrendēns, miserāque exaestuat īrā.
ille sub haec, 'nōn fallis' ait 'nec tē incluta nātī
fāta movent. canere illa patrem et jactāre decēbat,
sed spēs sub lacrimīs, spēs atque occulta cupīdō
hīs latet: īnsānō praetendis fūnera vōtō,
mēque premis frūstrā vacuae ceu proximus aulae.
nōn ita Sīdoniam Fortūna relīquerit urbem,
in tē ut scēptra cadant, tantō indignissime nātō.
nec mihi difficilis praesēns vindicta sed arma,
arma prius, famulī! coeant in proelia frātrēs.
vult gemitūs lēnīre Creōn. lucrāre furōrem:
victōrī mihi cūncta luēs.' sīc jūrgia paulum
distulit atque ēnsem, quem jam dabat īra, repressit.
ictus ut incertō pāstōris vulnere serpēns
ērigitur gȳrō longumque ē corpore tōtō
vīrus in ōre legit; paulum sī dēvius hostis
torsit iter, cecidēre minae tumefactaque frūstrā
colla sedent, īrāsque suī bibit ipse venēnī.
at genetrīx, prīmam fūnestae sortis ut āmēns
expāvit fāmam (nec tardē crēdidit), ībat
scissa comam vultūsque et pectore nūda cruentō,
nōn sexūs decorisve memor: Penthēia quālis
māter ad īnsānī scandēbat culmina montis,
prōmissum saevō caput adlātūra Lyaeō.
nōn comitēs, nōn ferre piae vestīgia nātae
aequa valent: tantum miserae dolor ultimus addit
rōbur, et exsanguēs crūdēscunt lūctibus annī.
jamque decus galeae, jam spīcula saeva ligābat
ductor et ad lituōs hilarem intrepidumque tubārum
prōspiciēbat equum, subitō cum appāruit ingēns
māter, et ipse metū famulumque expalluit omnis
coetus, et oblātam retrō dedit armiger hastam.
'quis furor? unde iterum rēgnī integrāta resurgit
Eumenis? ipsī etiam post omnia, comminus ipsī
stābitis? usque adeō geminās dūxisse cohortēs
et facinus mandāsse parum est? quō deinde redībit
victor? in hōsne sinūs? ō dīrī conjugis ōlim
fēlīcēs tenebrae! datis, improba lūmina, poenās:
haec spectanda diēs. quō, saeve, minantia flectis
ōra? quid alternus vultūs pallorque ruborque
mūtat, et obnīxī frangunt mala murmura dentēs?
mē miseram! vincēs? prius haec tamen arma necesse est
experiāre domī: stābō ipsō in līmine portae
auspicium īnfēlīx scelerumque inmānis imāgō.
haec tibi cānitiēs, haec sunt calcanda, nefande,
ūbera, perque uterum sonipēs hic mātris agendus.
parce: quid oppositam capulō parmāque repellis?
nōn ego tē contrā Stygiīs fērālia sānxī
vōta deīs, caecō nec Erīnyas ōre rogāvī.
exaudī miseram: genetrīx tē, saeve, precātur,
nōn pater; adde moram scelerī et mētīre quod audēs.
sed pulsat mūrōs germānus et impia contrā
bella ciet? nōn māter enim, nōn obstat euntī
ūlla soror: tē cūncta rogant, hīc plangimus omnēs;
ast ibi vix ūnus pugnās dissuādet Adrastus,
aut fortasse jubet. tū līmina avīta deōsque
linquis et ā nostrīs in frātrem amplexibus exīs?'
at parte ex aliā tacitōs obstante tumultū
Antigonē fūrāta gradūs (nec casta retardat
virginitās) volat Ōgygiī fastīgia mūrī
exsuperāre furēns; senior comes haeret euntī
Actor, et hic summās nōn dūrātūrus ad arcēs.
utque procul vīsīs paulum dubitāvit in armīs,
agnōvitque (nefās!) jaculīs et vōce superbā
tēcta incessentem, magnō prius omnia plānctū
implet et ex mūrīs ceu dēscēnsūra profātur:
'comprime tēla manū paulumque hanc respice turrem,
frāter, et horrentēs refer in mea lūmina cristās!
agnōscisne hostēs? sīc annua pacta fidemque
poscimus? hī questūs, haec est bona causa modestī
exulis? Argolicōs per tē, germāne, penātēs
(nam Tyriīs jam nūllus honōs), per sī quid in illā
dulce domō, summitte animōs: ēn utraque gentis
turba rogant ambaeque aciēs; rogat illa suōrum
Antigonē dēvōta malīs suspectaque rēgī,
et tantum tua, dīre, soror. saltem ōra trucēsque
solve genās; liceat vultūs fortasse suprēmum
nōscere dīlēctōs et ad haec lāmenta vidēre
anne fleās. illum gemitū jam supplice māter
frangit et exsertum dīmittere dīcitur ēnsem:
tū mihi fortis adhūc, mihi, quae tua nocte diēque
exilia errōrēsque fleō jam jamque tumentem
plācāvī tibi saepe patrem? quid crīmine solvis
germānum? nempe ille fidem et stata foedera rūpit,
ille nocēns saevusque suīs; tamen ecce vocātus
nōn venit.' hīs paulum furor ēlanguēscere dictīs
coeperat, obstreperet quamquam atque obstāret Erīnys;
jam summissa manus, lentē jam flectit habēnās,
jam tacet; ērumpunt gemitūs, lacrimāsque fatētur
cāssis; hebent īrae, pariterque et abīre nocentem
et vēnisse pudet: subitō cum mātre repulsā
Eumenis ējēcit frāctīs Eteoclea portīs
clāmantem: 'veniō, sōlumque quod ante vocāstī
invideō; nē incesse morās, gravis arma tenēbat
māter; iō patria, ō rēgum incertissima tellūs,
nunc certē victōris eris!' nec mītior ille,
'tandem,' inquit, 'scīs, saeve, fidem et dēscendis in aequum?
ō mihi nunc prīmum longō post tempore frāter,
congredere: hae lēgēs, haec foedera sōla supersunt.'
sīc hostīle tuēns frātrem; namque ūritur altō
corde quod innumerī comitēs, quod rēgia cassis
īnstrātusque ostrō sonipēs, quod fulva metallō
parma micet, quamquam haud armīs inhonōrus et ipse
nec pallā vulgāre nitēns: opus ipsa novārat
Maeoniīs Argīa modīs ac pollice doctō
stāmina purpureae sociāverat aurea tēlae.
jamque in pulvereum Furiīs hortantibus aequor
prōsiliunt, sua quemque comes stimulatque monetque.
frēna tenent ipsae phalerāsque et lūcida cōmunt
arma manū mixtīsque jubās serpentibus augent.
stat cōnsanguineum campō scelus, ūnius ingēns
bellum uterī, coeuntque parēs sub casside vultūs.
signa pavent, siluēre tubae, stupefactaque Mārtis
cornua; ter nigrīs avidus rēgnātor ab ōrīs
intonuit terque īma solī concussit, et ipsī
armōrum fūgēre deī: nusquam incluta Virtūs,
restīnxit Bellōna facēs, longēque paventēs
Mārs rapuit currūs, et Gorgone crūda virāgō
abstitit, inque vicem Stygiae rubuēre sorōrēs.
prōminet excelsīs vulgus miserābile tēctīs,
cūncta madent lacrimīs et ab omnī plangitur arce.
hinc questī vīxisse senēs, hinc pectore nūdō
stant mātrēs parvōsque vetant attendere nātōs.
ipse quoque Ōgygiōs mōnstra ad gentīlia mānēs
Tartareus rēctor portā jubet īre reclūsā.
montibus īnsīdunt patriīs trīstīque corōnā
īnfēcēre diem et vincī sua crīmina gaudent.
illōs ut stimulīs īre in discrīmen apertīs
audiit et scelerī nūllum jam obstāre pudōrem,
advolat et mediās inmittit Adrastus habēnās,
ipse quidem et rēgnīs multum et venerābilis aevō.
sed quid apud tālēs, quīs nec sua pignora cūrae,
exter honōs? tamen ille rogat: 'spectābimus ergo hoc,
Īnachidae Tyriīque, nefās? ubi jūra deīque?
bella ubi? nē perstāte animīs. tē dēprecor, hostis
(quamquam, haec īra sinat, nec tū mihi sanguine longē),
tē, gener, et jubeō; scēptrī sī tanta cupīdō est,
exuo rēgālēs habitūs, ī, Lernan et Argōs
sōlus habē!' nōn verba magis suādentia frangunt
accēnsōs sūmptīsque semel cōnātibus obstant,
quam Scytha curvātīs ērēctus flūctibus umquam
Pontus Cȳaneōs vetuit concurrere montēs.
ut periisse precēs geminōque ad proelia fūsōs
pulvere cornipedēs explōrārīque furentum
in digitīs ammenta videt, fugit omnia linquēns,
castra, virōs, generum, Thēbās, ac fāta monentem
conversumque jugō prōpellit Arīona: quālis
dēmissus currū laevae post praemia sortis
umbrārum cūstōs mundīque novissimus hērēs
palluit, āmissō veniēns in Tartara caelō.
nōn tamen indulsit pugnae cūnctātaque prīmō
substitit in scelere et paulum Fortūna morāta est.
bis cassae periēre viae, bis comminus āctōs
āvertit bonus error equōs, pūraeque nefandī
sanguinis oblīquīs cecidērunt ictibus hastae.
tendunt frēna manū, saevīs calcāribus urguent
inmeritōs; movet et geminās venerābile dīvum
prōdigium turmās, alternaque murmura volvunt
mussantēs: iterāre aciēs, prōcurrere saepe
impetus et tōtum miserīs oppōnere bellum.
jamdūdum terrīs coetūque offēnsa deōrum
āversā caelī Pietās in parte sedēbat,
nōn habitū quō nōta prius, nōn ōre serēnō,
sed vittīs exūta comam, frāternaque bella,
ceu soror īnfēlīx pugnantum aut ānxia māter,
dēflēbat, saevumque Jovem Parcāsque nocentēs
vōciferāns, sēsēque polīs et lūce relictā
dēscēnsūram Erebō et Stygiōs jam mālle penātēs.
'quid mē' ait 'ut saevīs animantum ac saepe deōrum
obstatūram animīs, prīnceps Nātūra, creābās?
nīl jam ego per populōs, nusquam reverentia nostrī.
ō furor, ō hominēs dīraeque Promētheos artēs!
quam bene post Pyrrham tellūs pontusque vacābant!
ēn mortāle genus!' dīxit, speculātaque tempus
auxiliō, 'temptēmus' ait 'licet inrita cōner,'
dēsiluitque polō; niveus sub nūbibus ātrīs
quamquam maesta deae sequitur vestīgia līmēs.
vix steterat campō, subitā mānsuēscere pāce
agmina sentīrīque nefās; tunc ōra madēscunt
pectoraque, et tacitus subrēpsit frātribus horror.
arma etiam simulāta gerēns cultūsque virīlēs,
nunc hīs, nunc illīs, 'agite, īte, obsistite,' clāmat,
'quīs nātī frātrēsque domī, quīs pignora tanta
hīc quoque! nōnne palam est ultrō miserēscere dīvōs?
tēla cadunt, cūnctantur equī, Fors ipsa repugnat.'
nōnnihil impulerat dubiōs, nī torva notāsset
Tīsiphonē fraudēs caelestīque ōcior igne
adforet increpitāns: 'quid bellī obverteris ausīs,
nūmen iners pācīque datum? cēde, improba: noster
hic campus nosterque diēs; nunc sēra nocentēs
dēfendis Thēbās. ubi tunc, cum bella ciēret
Bacchus et armātās furiārent orgia mātrēs?
aut ubi sēgnis erās, dum Mārtius impia serpēns
stāgna bibit, dum Cadmus arat, dum victa cadit Sphinx,
dum rogat Oedipodēn genitor, dum lampade nostrā
in thalamōs Iocasta venit?' sīc urguet, et ultrō
vītantem aspectūs etiam pudibundaque longē
ōra redūcentem premit astrīdentibus hydrīs
intentatque facēs; dējectam in lūmina pallam
dīva trahit magnōque fugit questūra Tonantī.
tunc vērō accēnsae stimulīs majōribus īrae:
arma placent, versaeque volunt spectāre cohortēs.
īnstaurant crūdēle nefās; rēx impius aptat
tēla et fūnestae cāsum prior occupat hastae.
illa viam medium clipeī cōnāta per orbem
nōn perfert ictūs atque altō vincitur aurō.
tunc exul subit et clārē fūnesta precātur:
'dī, quōs effossō nōn inritus ōre rogāvit
Oedipodēs flammāre nefās, nōn improba poscō
vota: piābo manūs et eōdem pectora ferrō
rescindam, dum mē moriēns hic scēptra tenentem
linquat et hunc sēcum portet minor umbra dolōrem.'
hasta subit vēlōx equitis femur inter equīque
īlia, lētum utrīque volēns; sed plāga sedentis
laxātō vītāta genū, tamen inrita vōtī
cuspis in oblīquīs invēnit vulnera costīs.
it praeceps sonipēs strictae contemptor habēnae
arvaque sanguineō scrībit rutilantia gȳrō.
exsultat frātris crēdēns hunc ille cruōrem
(crēdit et ipse metū), tōtīs jamque exul habēnīs
indulget, caecusque avidōs inlīdit in aegrum
cornipedem cursūs. miscentur frēna manūsque
tēlaque, et ad terram turbātīs gressibus ambō
praecipitant. ut nocte ratēs, quās nūbilus Auster
implicuit, frangunt tōnsās mūtantque rudentēs,
luctātaeque diū tenebrīs hiemīque sibīque,
sīcut erant, īmō pariter sēdēre profundō:
haec pugnae faciēs. coeunt sine mōre, sine arte,
tantum animīs īrāque, atque ignēscentia cernunt
per galeās odia et vultūs rīmantur acerbō
lūmine: nīl adeō mediae tellūris, et ēnsēs
implicitī innexaeque manūs, alternaque saevī
murmura ceu lituōs rapiunt aut signa tubārum.
fulmineōs velutī praeceps cum comminus ēgit
īra suēs strictīsque ērēxit tergora saetīs:
igne tremunt oculī, lūnātaque dentibus uncīs
ōra sonant; spectat pugnās dē rūpe propinquā
vēnātor pallēns canibusque silentia suādet:
sīc avidī incurrunt; necdum lētālia miscent
vulnera, sed coeptus sanguis, facinusque perāctum est.
nec jam opus est Furiīs; tantum mīrantur et astant
laudantēs, hominumque dolent plūs posse furōrēs.
frātris uterque furēns cupit adfectatque cruōrem
et nescit mānāre suum; tandem inruit exul,
hortātusque manum, cui fortior īra nefāsque
jūstius, altē ēnsem germānī in corpore pressit,
quā male jam plūmīs īmus tegit inguina thōrāx.
ille dolēns nōndum, sed ferrī frīgore prīmō
territus, in clipeum turbātōs colligit artūs;
mox intellēctō magis ac magis aeger anhēlat
vulnere. nec parcit cēdentī atque increpat hostis:
'quō retrahis, germāne, gradūs? hoc languida somnō,
hoc rēgnīs effēta quiēs, hoc longa sub umbrā
imperia! exiliō rēbusque exercita egēnīs
membra vidēs; disce arma patī nec fīdere laetīs.'
sīc pugnant miserī; restābat lassa nefandō
vīta ducī summusque cruor, poterantque parumper
stāre gradūs; sed sponte ruit fraudemque suprēmam
in mediā jam morte parat. clāmōre Cithaerōn
ērigitur, frāterque ratus vīcisse levāvit
ad caelum palmās: 'bene habet! nōn inrita vōvī,
cerno gravēs oculōs atque ōra natantia lētō.
hūc aliquis properē scēptrum atque īnsigne comārum,
dum videt.' haec dīcēns gressūs admōvit et arma,
ceu templīs decus et patriae lātūrus ovantī,
arma etiam spoliāre cupit; nōndum ille perāctīs
mānibus ultrīcēs animam servābat in īrās.
utque superstantem prōnumque in pectora sēnsit,
ērigit occultē ferrum vītaeque labantis
rēliquiās tenuēs odiō supplēvit, et ēnsem
jam laetus fātī frāternō in corde relīquit.
ille autem: 'vīvisne an adhūc manet īra superstēs,
perfide, nec sēdēs umquam meritūre quiētās?
hūc mēcum ad mānēs! illīc quoque pacta reposcam,
sī modo Agēnoreī stat Cnōsia jūdicis urna,
quā rēgēs pūnīre datur.' nec plūra locūtus
concidit et tōtīs frātrem gravis obruit armīs.
īte trucēs animae fūnestaque Tartara lētō
polluite et cūnctās Erebī cōnsūmite poenās!
vōsque malīs hominum, Stygiae, jam parcite, dīvae:
omnibus in terrīs scelus hoc omnīque sub aevō
vīderit ūna diēs, mōnstrumque īnfāme futūrīs
excidat, et sōlī memorent haec proelia rēgēs.
at genitor sceleris compertō fīne profundīs
ērūpit tenebrīs saevōque in līmine prōfert
mortem imperfectam: veterī stat sordida tābō
utraque cānitiēs, et dūrus sanguine crīnis
obnūbit furiāle caput; procul ōra genaeque
intus et effossae squālent vestīgia lūcis.
virgo autem impositae sustentat pondera laevae,
dextra sedet baculō. quālis sī puppe relictā
exōsus mānēs pigrī sulcātor Avernī
exeat ad superōs sōlemque et pallida turbet
astra, nec ipse diū fortis patiēnsque supernī
āeris; intereā longum cessante magistrō
crēscat opus, tōtīsque expectent saecula rīpīs:
tālis init campum, comitīque extrēma gementī,
'dūc' ait 'ad nātōs patremque recentibus, ōrō,
inice fūneribus!' cūnctātur nescia virgō
quid paret; impediunt iter implicitōsque morantur
arma, virī, currūs, altāque in strāge senīlēs
dēficiunt gressūs et dux miseranda labōrat.
ut quaesīta diū mōnstrāvit corpora clāmor
virginis, īnsternit tōtōs frīgentibus artūs.
nec vōx ūlla senī: jacet inmūgitque cruentīs
vulneribus, nec verba diū temptāta sequuntur.
dum tractat galeās atque ōra latentia quaerit,
tandem mūta diū genitor suspīria solvit:
'tarda meam, Pietās, longō post tempore mentem
percutis? estne sub hōc hominis clēmentia corde?
vincis iō miserum, vincis, Nātūra, parentem!
ēn habeō gemitūs lacrimaeque per ārida serpunt
vulnera et in mollēs sequitur manus impia plānctūs.
accipite īnfandae jūsta exsequiālia mortis,
crūdēlēs nimiumque meī! nec nōscere nātōs
adloquiumque aptāre licet; dīc, virgo, precantī,
quem teneō? quō nunc vestrās ego saevus honōre
prōsequar īnferiās? ō sī fodienda redīrent
lūmina et in vultūs saevīre ex mōre potestās!
heu dolor, heu jūstō magis exaudīta parentis
vōta malaeque precēs! quisnam fuit ille deōrum,
quī stetit ōrantem juxtā praereptaque verba
dictāvit Fātīs? Furor illa et mōvit Erīnys
et pater et genetrīx et rēgna oculīque cadentēs;
nīl ego: per Dītem jūrō dulcēsque tenebrās
inmeritamque ducem, subeam sīc Tartara dignā
morte, nec īrātā fugiat mē Lāius umbrā.
ei mihi, quōs nexūs frātrum, quae vulnera tractō!
solvite, quaeso, manūs īnfēstaque vincula tandem
dīvidite, et medium nunc saltem admittite patrem.'
tālia dēquestus paulātim īnsūmpserat īrās
mortis, et occultē tēlum, nī nāta vetāret,
quaerēbat; sed cauta manū subtrāxerat ēnsēs
Antigonē. furit inde senex: 'ubi noxia tēla?
heu Furiae! num tōtum abiit in corpora ferrum?'
dīcentem comes aegra levat mūtumque dolōrem
ipsa premit, saevum gaudēns plānxisse parentem.
ōlim autem inceptae clāmōre exterrita pugnae
rēgīna extulerat nōtum penetrālibus ēnsem,
ēnsem scēptriferī spolium lacrimābile Lāī.
multaque cum superīs et dīrō questa cubīlī
et nātī furiīs et prīmī conjugis umbrīs,
luctāta est dextrā, et prōnō vix pectore ferrum
intrāvit tandem: vēnās perrumpit anīlēs
vulnus et īnfēlīx lūstrātur sanguine lectus.
illius exīlī strīdentem in pectore plāgam
Ismēnē conlāpsa super lacrimīsque comīsque
siccābat plangēns: quālis Marathōnide silvā
flēbilis Ērigonē caesī prope fūnera patris
questibus absūmptīs trīstem jam solvere nōdum
coeperat et fortēs rāmōs moritūra legēbat.
et jam laeta ducum spēs ēlūsisse duōrum
rēs Amphīoniās aliō scēptrumque malignā
trānstulerat Fortūna manū, Cadmīque tenēbat
jūra Creōn. miser heu bellōrum terminus! illī
pugnārant frātrēs. hunc et Māvortia clāmant
sēmina, et impēnsus patriae paulō ante Menoeceus
conciliat populīs. scandit fātāle tyrannīs
flēbilis Āoniae solium: prō blanda potestās
et scēptrī malesuādus amor! numquamne priōrum
haerēbunt documenta novīs? juvat ecce nefāstō
stāre locō regimenque manū tractāre cruentum.
quid, melior Fortūna, potes! jam flectere patrem
incipit atque datīs abolēre Menoecea rēgnīs.
prīmum adeō saevīs imbūtus mōribus aulae
(indicium specimenque suī) jubet igne suprēmō
arcērī Danaōs, nūdōque sub axe relinquī
īnfēlīx bellum et trīstēs sine sēdibus umbrās.
mox reducem Ōgygiae congressus līmine portae
Oedipodem extimuit paulum, sēsēque minōrem
cōnfessus tacitē, prōmptamque coercuit īram;
sed redit in rēgem caecumque audentius hostem
increpitāns, 'procul,' inquit, 'abī, victōribus ōmen
invīsum, et Furiās āverte ac moenia lustrā
discessū Thēbāna tuō. spēs longa perācta est:
vāde, jacent nātī. quae jam tibi vōta supersunt?'
horruit īnstīnctū rabidō, steteruntque trementēs
ceu vīsū praesente genae, seniumque recessit.
tunc nātam baculumque manū dīmīsit, et īrae
innīxus tumidō vōcem dē pectore rumpit:
'jamne vacat saevīre, Creōn? modo perfida rēgna
fortūnaeque locum nostrae, miserande, subīstī,
et tibi jam fās est rēgum calcāre ruīnās?
jam tumulīs victōs, sociōs jam moenibus arcēs?
macte, potes dignē Thēbārum scēptra tuērī:
haec tua prīma diēs. sed cūr nova contrahis āmēns
jūra? quid angustē tantōs mētīris honōrēs?
exilium intendis. timida inclēmentia rēgum
ista! ferōs avidus quīn prōtinus imbuis ēnsēs?
crēde, licet: veniat cupidus pārēre satelles
intrepidusque secet nōn ēvītantia colla.
incipe! an expectās ut prōnus supplice dextrā
sternar et inmītis dominī vestīgia quaeram?
finge autem temptāre, sinēs? mihine ūlla mināris
supplicia, aut ūllōs rēris superesse timōrēs?
linquere tēcta jubēs? caelum terramque relīquī
sponte, atque ultrīcem crūdēlis in ōra retorsī
nōn ūllō cōgente manum: quid tāle jubēre,
rēx inimīce, potes? fugiō excēdōque nefandīs
sēdibus; an rēfert quō fūnera longa meāsque
trānsportem tenebrās? nē nōn gēns cūncta precantī
concēdat, patriae quantum miser incubo terrae!
sed dulcēs Thēbae. nīmīrum hīc clārior ortus,
et meliōra meōs permulcent sīdera vultūs,
hīc genetrīx nātīque. habeās Thēbāna regāsque
moenia, quō Cadmus, quō Lāius ōmine rēxit
quōque ego; sīc thalamōs, sīc pignora fīda capessās;
nec tibi sit virtūs fortūnam ēvādere dextrā,
sed lūcem dēprēnsus amēs. satis ōmina sānxī,
dūc age, nāta, procul. quid tē autem lūctibus addō?
dā, rēx magne, ducem.' timuit miseranda relinquī
Antigonē mūtatque precēs: 'fēlīcia per tē
rēgna, verende Creōn, sānctāsque Menoeceos umbrās:
dā veniam adflīctō dictīsque ignōsce superbīs.
hunc mōrem fandī longae fēcēre querēlae;
nec sōlī ferus iste tibī: sīc fāta deōsque
adloquitur, dūrus lūctū, facilisque nec ipsī
saepe mihī; prīdem indomitō sub pectore vīvit
lībertās misera et saevae spēs aspera mortis.
et nunc ecce tuās inrītat callidus īrās
suppliciumque cupit; sed tū majōribus, ōrō,
imperiī potiāre bonīs, altusque jacentēs
praetereās, et magna ducum vereāre priōrum
fūnera. et hic quondam soliō sublīmis et armīs
saeptus opem miserīs et jūra, potentibus aequus
supplicibusque, dabat, cui nunc ex agmine tantō
ūna comes, necdum exul erat. fēlīcibus hicne
obstat? in hunc odiīs et rēgnī vīribus exīs,
hunc abigis tēctīs? an nē prope līmina clārum
ingemat et vōtīs intempestīvus oberret?
pōne metum, procul usque tuā summōtus ab aulā
flēbit; ego ērēctum subigam et servīre docēbō,
coetibus abdūcam sōlāque in sēde recondam:
exul erit. nam quae migrantī externa patēbunt
moenia? vīs Argōs eat hostīlēsque Mycēnās
squālidus inreptet, victīque ad līmen Adrastī
Āoniās referat clādēs, tenuemque precētur
rēx Thēbānus opem? miserae quid crīmina gentis
pandere, quid cāsūs juvat ostentāre pudendōs?
conde, precor, quodcumque sumus, nec longa precāmur
dōna, Creōn: miserēre senis, maestōsque parentis
hīc, precor, hīc mānēs indulgē pōnere: certē
Thēbānōs sepelīre licet.' sīc ōrat humīque
volvitur; abdūcit genitor saevumque minātur
indignāns veniam. quālis leo rūpe sub altā,
quem viridem quondam silvae montēsque tremēbant,
jam piger et longō jacet exarmātus ab aevō,
magna tamen faciēs et nōn adeunda senectūs;
et sī dēmissās veniat mūgītus ad aurēs,
ērigitur meminitque suī, vīrēsque solūtās
ingemit et campīs aliōs rēgnāre leōnēs.
flectitur adfātū, sed nōn tamen omnia rēctor
supplicis indulget lacrimīs partemque recīdit
mūneris. 'haud,' inquit, 'patriīs prohibēbere longē
fīnibus, occursū dum nōn pia templa domōsque
commaculēs. habeant tē lūstra tuusque Cithaerōn;
atque haec ecce tuīs tellūs habitābilis umbrīs,
quā bellum geminaeque jacent in sanguine gentēs.'
sīc ait, et fictō comitum vulgīque gementis
adsēnsū līmen tumidus rēgāle petēbat.
intereā pulsī vāllum exitiāle Pelasgī
dēstituunt fūrtō; nūllī sua signa suusque
ductor: eunt tacitī passim et prō fūnere pulchrō
dēdecorem amplexī vītam reditūsque pudendōs.
nox favet et grātā profugōs amplectitur umbrā.

Reader settings

Side Panel

Text SizeRelative to your text size
85%

Textual Aids

Touch Navigation