Appearance

Theme

Reading text

Font
Size
100%
Spacing
Contrast
normal

Gallia est omnis dīvīsa in partēs trēs, quārum ūnam incolunt Belgae.

Issues / Feedback

This report will be visible to the general public on our GitHub issue tracker. Please do not submit private or sensitive information.
Only needed if you want updates or clarification on GitHub.
Book 1§ 1 Book 2§ 2 Book 3§ 3 Book 4§ 4
Vergil · Georgics

Book 4

Text kindly provided by Hypotactic

Prōtinus āeriī mellis caelestia dōna
exsequar: hanc etiam, Maecēnās, adspice partem.
Admīranda tibī levium spectācula rērum
magnanimōsque ducēs tōtīusque ōrdine gentis
mōrēs et studia et populōs et proelia dīcam.
In tenuī labor; at tenuis nōn glōria, sī quem
nūmina laeva sinunt auditque vocātus Apollō.
Prīncipiō sēdēs apibus statiōque petenda,
quō neque sit ventīs aditus— nam pābula ventī
ferre domum prohibent neque ovēs haedīque petulcī
flōribus īnsultent aut errāns būcula campō
dēcutiat rōrem et surgentēs atterat herbās.
Absint et pictī squālentia terga lacertī
pinguibus ā stabulīs meropēsque aliaeque volucrēs
et manibus Procnē pectus signāta cruentīs;
omnia nam lātē vastant ipsāsque volantēs
ōre ferunt dulcem nīdīs immītibus ēscam.
At liquidī fontēs et stāgna virentia muscō
adsint et tenuis fugiēns per grāmina rīvus,
palmaque vestibulum aut ingēns oleaster inumbret,
ut, cum prīma novī dūcent exāmina rēgēs
vēre suō lūdetque favīs ēmissa juventūs,
vīcīna invītet dēcēdere rīpa calōrī,
obviaque hospitiīs teneat frondentibus arbōs.
In medium, seu stābit iners seu prōfluet ūmor,
trānsversās salicēs et grandia conice saxa,
pontibus ut crēbrīs possint cōnsistere et ālās
pandere ad aestīvum sōlem, sī forte morantēs
sparserit aut praeceps Neptūnō immerserit Eurus.
Haec circum casiae viridēs et olentia lātē
serpylla et graviter spīrantis cōpia thymbrae
flōreat inriguumque bibant violāria fontem.
Ipsa autem, seu corticibus tibi sūta cavātīs,
seu lentō fuerint alvāria vīmine texta,
angustōs habeant aditūs: nam frīgore mella
cōgit hiems, eademque calor liquefacta remittit.
Utraque vīs apibus pariter metuenda; neque illae
nēquīquam in tēctīs certātim tenuia cēra
spīrāmenta linunt fūcōque et flōribus ōrās
explent collēctumque haec ipsa ad mūnera glūten
et viscō et Phrygiae servant pice lentius Īdae.
Saepe etiam effossīs, sī vēra est fāma, latebrīs
sub terrā fōvēre larem, penitusque repertae
pūmicibusque cavīs exēsaeque arboris antrō.
Tū tamen et lēvī rīmōsa cubīlia līmō
ungue fovēns circum et rārās superinice frondēs.
Neu propius tēctīs taxum sine, nēve rubentēs
ūre focō cancrōs, altae neu crēde palūdī,
aut ubi odor caenī gravis aut ubi concava pulsū
saxa sonant vōcisque offēnsa resultat imāgō.
Quod superest, ubi pulsam hiemem sōl aureus ēgit
sub terrās caelumque aestīvā lūce reclūsit,
illae continuō saltūs silvāsque peragrant
purpureōsque metunt flōrēs et flūmina lībant
summa levēs. Hinc nescio quā dulcēdine laetae
prōgeniem nīdōsque fovent, hinc arte recentēs
excūdunt cērās et mella tenācia fingunt.
Hinc ubi jam ēmissum caveīs ad sīdera caelī
nāre per aestātem liquidam suspexeris agmen
obscūramque trahī ventō mīrābere nūbem,
contemplātor: aquās dulcēs et frondea semper
tēcta petunt. Hūc tū jussōs adsperge sapōrēs,
trīta melisphylla et cērinthae ignōbile grāmen,
tinnītūsque ciē et Matris quate cymbala circum.
ipsae cōnsīdent medicātīs sēdibus, ipsae
intima mōre suō sēsē in cūnābula condent.
Sīn autem ad pugnam exierint, nam saepe duōbus
rēgibus incessit magnō discordia mōtū,
continuōque animōs vulgī et trepidantia bellō
corda licet longē praescīscere; namque morantēs
Mārtius ille aeris raucī canor increpat et vōx
audītur frāctōs sonitūs imitāta tubārum;
tum trepidae inter sē coeunt pennīsque coruscant
spīculaque exacuunt rōstrīs aptantque lacertōs
et circā rēgem atque ipsa ad praetōria dēnsae
miscentur magnīsque vocant clāmōribus hostem.
Ergō ubi vēr nactae sūdum campōsque patentēs,
ērumpunt portīs; concurritur, aethere in altō
fit sonitus, magnum mixtae glomerantur in orbem
praecipitēsque cadunt; nōn dēnsior āere grandō,
nec dē concussā tantum pluit īlice glandis.
ipsī per mediās aciēs īnsignibus ālīs
ingentēs animōs angustō in pectore versant,
usque adeō obnīxī nōn cēdere, dum gravis aut hōs
aut hōs versa fugā victor dare terga subēgit.
Hī mōtūs animōrum atque haec certāmina tanta
pulveris exiguī jactū compressa quiescent.
Vērum ubi ductōrēs aciē revocāveris ambō,
dēterior quī vīsus, eum, nē prōdigus obsit,
dēde necī; melior vacuā sine rēgnet in aulā.
Alter erit maculīs aurō squālentibus ārdēns;
nam duo sunt genera: hic melior, īnsignis et ōre
et rutilīs clārus squāmīs, ille horridus alter
dēsidiā lātamque trahēns inglōrius alvum.
Ut bīnae rēgum faciēs, ita corpora plēbis.
Namque aliae turpēs horrent, ceu pulvere ab altō
cum venit et siccō terram spuit ōre viātor
āridus; ēlūcent aliae et fulgōre coruscant
ārdentēs aurō et paribus lita corpora guttīs.
Haec potior subolēs, hinc caelī tempore certō
dulcia mella premēs, nec tantum dulcia, quantum
et liquida et dūrum Bacchī domitūra sapōrem.
At cum incerta volant caelōque exāmina lūdunt
contemnuntque favōs et frīgida tēcta relinquunt,
īnstabilēs animōs lūdō prohibēbis inānī.
Nec magnus prohibēre labor: tū rēgibus ālās
ēripe; nōn illīs quisquam cūnctantibus altum
īre iter aut castrīs audēbit vellere signa.
Invītent croceīs hālantēs flōribus hortī
et cūstōs fūrum atque avium cum falce salignā
Hellēspontiacī servet tūtēla Priāpī.
Ipse thymum pīnōsque ferēns dē montibus altīs
tēcta serat lātē circum, cui tālia cūrae;
ipse labōre manum dūrō terat, ipse ferācēs
fīgat humō plantās et amīcōs inriget imbrēs.
Atque equidem, extrēmō nī jam sub fīne labōrum
vēla traham et terrīs festīnem advertere prōram,
forsitan et, pinguēs hortōs quae cūra colendī
ōrnāret, canerem, biferīque rosāria Paestī,
quōque modō pōtīs gaudērent intiba rīvīs
et viridēs apiō rīpae, tortusque per herbam
crēsceret in ventrem cucumis; nec sēra comantem
narcissum aut flexī tacuissem vīmen acanthī
pallentēsque hederās et amantēs lītora myrtōs.
Namque sub Oebaliae meminī mē turribus arcis,
quā niger ūmectat flāventia culta Galaesus,
Cōrycium vīdisse senem, cui pauca relictī
jūgera rūris erant, nec fertilis illa juvencīs
nec pecorī opportūna seges nec commoda Bacchō.
Hic rārum tamen in dūmīs olus albaque circum
līlia verbēnāsque premēns vescumque papāver
rēgum aequābat opēs animīs sērāque revertēns
nocte domum dapibus mēnsās onerābat inēmptīs.
Prīmus vēre rosam atque autumnō carpere pōma,
et cum trīstis hiems etiamnum frīgore saxa
rumperet et glaciē cursūs frēnāret aquārum,
ille comam mollis jam tondēbat hyacinthī
aestātem increpitāns sēram Zephyrōsque morantēs.
Ergō apibus fētīs īdem atque exāmine multō
prīmus abundāre et spūmantia cōgere pressīs
mella favīs; illī tiliae atque ūberrima pīnus,
quotque in flōre novō pōmīs sē fertilis arbōs
induerat, totidem autumnō mātūra tenēbat.
Ille etiam sērās in versum distulit ulmōs
ēdūramque pirum et spīnōs jam prūna ferentēs
jamque ministrantem platanum pōtantibus umbrās.
Vērum haec ipse equidem spatiīs exclūsus inīquīs
praetereō atque aliīs post mē memoranda relinquō.
Nunc age, nātūrās apibus quās Juppiter ipse
addidit, expediam, prō quā mercēde canōrōs
Cūrētum sonitūs crepitantiaque aera secūtae
Dictaeō caelī rēgem pāvēre sub antrō.
Sōlae commūnēs nātōs, cōnsortia tēcta
urbis habent magnīsque agitant sub lēgibus aevum,
et patriam sōlae et certōs nōvēre penātēs,
ventūraeque hiemis memorēs aestāte labōrem
experiuntur et in medium quaesīta repōnunt.
Namque aliae vīctū invigilant et foedere pactō
exercentur agrīs; pars intrā saepta domōrum
Narcissī lacrimam et lentum dē cortice glūten
prīma favīs pōnunt fundāmina, deinde tenācēs
suspendunt cērās: aliae spem gentis adultōs
ēdūcunt fētūs, aliae pūrissima mella
stīpant et liquidō distendunt nectare cellās.
Sunt quibus ad portās cecidit cūstōdia sortī,
inque vicem speculantur aquās et nūbila caelī
aut onera accipiunt venientum aut agmine factō
ignāvum fūcōs pecus ā praesēpibus arcent.
Fervet opus, redolentque thymō frāgrantia mella.
ac velutī lentīs Cyclōpes fulmina massīs
cum properant, aliī taurīnīs follibus aurās
accipiunt redduntque, aliī strīdentia tingunt
aera lacū; gemit impositīs incūdibus Aetna;
illī inter sēsē magnā vī bracchia tollunt
in numerum versantque tenācī forcipe ferrum:
nōn aliter, sī parva licet compōnere magnīs,
Cecropiās innātus apēs amor urget habendī,
mūnere quamque suō. Grandaevīs oppida cūrae
et mūnīre favōs et daedala fingere tēcta.
At fessae multā referunt sē nocte minōrēs,
crūra thymō plēnae; pāscuntur et arbuta passim
et glaucās salicēs casiamque crocumque rubentem
et pinguem tiliam et ferrūgineōs hyacinthōs.
Omnibus ūna quiēs operum, labor omnibus ūnus:
māne ruunt portīs; nusquam mora; rūrsus eāsdem
vesper ubi ē pāstū tandem dēcēdere campīs
admonuit, tum tēcta petunt, tum corpora cūrant;
fit sonitus, mussantque ōrās et līmina circum.
Post, ubi jam thalamīs sē composuēre, silētur
in noctem fessōsque sopor suus occupat artūs.
Nec vērō ā stabulīs pluviā impendente recēdunt
longius aut crēdunt caelō adventantibus Eurīs,
sed circum tūtae sub moenibus urbis aquantur,
excursūsque brevēs temptant et saepe lapillōs,
ut cumbae īnstabilēs flūctū jactante saburram,
tollunt, hīs sēsē per inānia nūbila lībrant.
Illum adeō placuisse apibus mīrābere mōrem,
quod neque concubitū indulgent nec corpora sēgnēs
in Venerem solvunt aut fētūs nīxibus ēdunt:
vērum ipsae ē foliīs nātōs, ē suāvibus herbīs
ōre legunt, ipsae rēgem parvōsque Quirītēs
sufficiunt aulāsque et cērea rēgna refīgunt.
Saepe etiam dūrīs errandō in cōtibus ālās
attrīvēre ultrōque animam sub fasce dedēre:
tantus amor flōrum et generandī glōria mellis.
Ergō ipsās quamvīs angustī terminus aevī
excipiat, neque enim plūs septima dūcitur aestās,
at genus immortāle manet multōsque per annōs
stat fortūna domūs et avī numerantur avōrum.
Praetereā rēgem nōn sīc Aegyptus et ingēns
Lȳdia nec populī Parthōrum aut Mēdus Hydaspēs
observant. Rēge incolumī mēns omnibus ūna est;
āmissō rūpēre fidem cōnstrūctaque mella
dīripuēre ipsae et crātēs solvēre favōrum.
Ille operum cūstōs, illum admīrantur et omnēs
circumstant fremitū dēnsō stīpantque frequentēs
et saepe attollunt umerīs et corpora bellō
objectant pulchramque petunt per vulnera mortem.
Hīs quīdam signīs atque haec exempla secūtī
esse apibus partem dīvīnae mentis et haustūs
aetheriōs dīxēre; deum namque īre per omnēs
terrāsque tractūsque maris caelumque profundum.
Hinc pecudēs, armenta, virōs, genus omne ferārum,
quemque sibī tenuēs nāscentem arcessere vītās;
scīlicet hūc reddī deinde ac resolūta referrī
omnia nec mortī esse locum, sed vīva volāre
sīderis in numerum atque altō succēdere caelō.
Sīquandō sēdem angustam servātaque mella
thēsaurīs relinēs, prius haustū sparsus aquārum
ōra fovē fūmōsque manū praetende sequācēs.
Bis gravidōs cōgunt fētūs, duo tempora messis,
Tāygetē simul ōs terrīs ostendit honestum
Plēas et Ōceanī sprētōs pede reppulit amnēs,
aut eadem sīdus fugiēns ubi Piscis aquōsī
trīstior hībernās caelō dēscendit in undās.
Illīs īra modum suprā est, laesaeque venēnum
morsibus īnspīrant et spīcula caeca relinquunt
adfīxae vēnīs animāsque in vulnere pōnunt.
Sīn dūram metuēs hiemem parcēsque futūrō
contūnsōsque animōs et rēs miserābere frāctās,
at suffīre thymō cērāsque recīdere inānēs
quis dubitet? nam saepe favōs ignōtus adēdit
stēlliō et lūcifugīs congesta cubīlia blattīs
immūnisque sedēns aliēna ad pābula fūcus
aut asper crābrō imparibus sē immiscuit armīs,
aut dīrum tiniae genus, aut invīsa Minervae
laxōs in foribus suspendit arānea cassēs.
Quō magis exhaustae fuerint, hōc ācrius omnēs
incumbent generis lāpsī sarcīre ruīnās
complēbuntque forōs et flōribus horrea texent.
Sī vērō, quoniam cāsūs apibus quoque nostrōs
vīta tulit, trīstī languēbunt corpora morbō—
quod jam nōn dubiīs poteris cognōscere signīs:
continuō est aegrīs alius color, horrida vultum
dēfōrmat maciēs, tum corpora lūce carentum
exportant tēctīs et trīstia fūnera dūcunt;
aut illae pedibus cōnexae ad līmina pendent,
aut intus clausīs cūnctantur in aedibus, omnēs
ignāvaeque famē et contractō frīgore pigrae.
Tum sonus audītur gravior, tractimque susurrant,
frīgidus ut quondam silvīs immurmurat Auster,
ut mare sollicitum strīdit refluentibus undīs,
aestuat ut clausīs rapidus fornācibus ignis:
hīc jam galbaneōs suādēbō incendere odōrēs
mellaque harundineīs īnferre canālibus, ultrō
hortantem et fessās ad pābula nōta vocantem.
Prōderit et tūnsum gallae admiscēre sapōrem
Ārentēsque rosās aut ignī pinguia multō
dēfruta vel psithiā passōs dē vīte racēmōs
Cecropiumque thymum et grave olentia centaurēa.
Est etiam flōs in prātīs, cui nōmen amellō
fēcēre agricolae, facilis quaerentibus herba;
namque ūnō ingentem tollit dē caespite silvam,
aureus ipse, sed in foliīs, quae plūrima circum
funduntur, violae sublūcet purpura nigrae;
[saepe deum nexīs ōrnātae torquibus ārae;]
asper in ōre sapor; tōnsīs in vallibus illum
pāstōrēs et curva legunt prope flūmina Mellae.
Hujus odōrātō rādīcēs incoque Bacchō
pābulaque in foribus plēnīs adpōne canistrīs.
Sed sīquem prōlēs subitō dēfēcerit omnis,
nec genus unde novae stirpis revocētur habēbit,
tempus et Arcadiī memoranda inventa magistrī
pandere, quōque modō caesīs jam saepe juvencīs
īnsincērus apēs tulerit cruor. Altius omnem
expediam prīmā repetēns ab orīgine fāmam.
Nam quā Pellaeī gēns fortūnāta Canōpī
accolit effūsō stāgnantem flūmine Nīlum
et circum pictīs vehitur sua rūra phasēlīs,
quāque pharetrātae vīcīnia Persidis urget,
[et viridem Aegyptum nigrā fēcundat harēnā,
et dīversa ruēns septem discurrit in ōra
usque colōrātīs amnis dēvexus ab Indīs]
omnis in hāc certam regiō jacit arte salūtem.
Exiguus prīmum atque ipsōs contractus in ūsūs
ēligitur locus; hunc angustīque imbrice tēctī
parietibusque premunt artīs et quattuor addunt,
quattuor ā ventīs oblīquā lūce fenestrās.
Tum vitulus bīmā curvāns jam cornua fronte
quaeritur; huic geminae nārēs et spīritus ōris
multa reluctantī obstruitur, plāgīsque perēmptō
tūnsa per integram solvuntur vīscera pellem.
Sīc positum in clausō linquunt et rāmea costīs
subiciunt fragmenta, thymum casiāsque recentēs.
Hoc geritur Zephyrīs prīmum impellentibus undās,
ante novīs rubeant quam prāta colōribus, ante
garrula quam tignīs nīdum suspendat hirundō.
Intereā tenerīs tepefactus in ossibus ūmor
aestuat et vīsenda modīs animālia mīrīs,
trunca pedum prīmō, mox et strīdentia pennīs,
miscentur tenuemque magis magis āera carpunt,
dōnec, ut aestīvīs effūsus nūbibus imber,
ērūpēre aut ut nervō pulsante sagittae,
prīma levēs ineunt sī quandō proelia Parthī.
Quis deus hanc, Mūsae, quis nōbīs extudit artem?
Unde nova ingressūs hominum experientia cēpit?
Pāstor Aristaeus fugiēns Pēnēia Tempē,
āmissīs, ut fāma, apibus morbōque famēque,
trīstis ad extrēmī sacrum caput adstitit amnis
multa querēns atque hāc adfātus vōce parentem:
'Māter, Cȳrēnē māter, quae gurgitis hujus
īma tenēs, quid mē praeclārā stirpe deōrum,
sī modo, quem perhibēs, pater est Thymbraeus Apollō,
invīsum fātīs genuistī? aut quō tibi nostrī
pulsus amor? quid mē caelum spērāre jubēbās?
Ēn etiam hunc ipsum vītae mortālis honōrem,
quem mihi vix frūgum et pecudum cūstōdia sollers
omnia temptantī extuderat, tē mātre relinquō.
Quīn age et ipsa manū fēlīcēs ērue silvās,
fer stabulīs inimīcum ignem atque interfice messēs,
ūre sata et validam in vītēs mōlīre bipennem,
tanta meae sī tē cēpērunt taedia laudis.'
At māter sonitum thalamō sub flūminis altī
sēnsit. Eam circum Mīlēsia vellera Nymphae
carpēbant hyalī saturō fūcāta colōre,
Drȳmōque Xanthōque Ligēaque Phyllodocēque,
caesariem effūsae nitidam per candida colla,
Nēsaeē Spīōque Thalīaque Cȳmodocēque,
Cȳdippēque et flāva Lycōrias, altera virgō,
altera tum prīmōs Lūcīnae experta labōrēs,
Clīōque et Beroē soror, Ōceanītides ambae,
ambae aurō, pictīs incīnctae pellibus ambae,
atque Ephyrē atque Ōpis et Āsia Dēiopēa
et tandem positīs vēlōx Arethūsa sagittīs.
Inter quās cūram Clymenē nārrābat inānem
Vulcānī Mārtisque dolōs et dulcia fūrta,
āque Chaō dēnsōs dīvum numerābat amōrēs
carmine quō captae dum fūsīs mollia pēnsa
dēvolvunt, iterum māternās impulit aurēs
lūctus Aristaeī, vitreīsque sedīlibus omnēs
obstipuēre; sed ante aliās Arethūsa sorōrēs
prōspiciēns summā flāvum caput extulit undā
et procul: 'Ō gemitū nōn frūstrā exterrita tantō,
Cȳrēnē soror, ipse tibī, tua maxima cūra,
trīstis Aristaeus Pēneī genitōris ad undam
stat lacrimāns et tē crūdēlem nōmine dīcit.'
huic percussa novā mentem formīdine māter,
'dūc, age, dūc ad nōs; fās illī līmina dīvum
tangere,' ait. Simul alta jubet discēdere lātē
flūmina, quā juvenis gressūs īnferret. At illum
curvāta in montis faciem circumstetit unda
accēpitque sinū vastō mīsitque sub amnem.
Jamque domum mīrāns genetrīcis et ūmida rēgna
spēluncīsque lacūs clausōs lūcōsque sonantēs
ībat et ingentī mōtū stupefactus aquārum
omnia sub magnā lābentia flūmina terrā
spectābat dīversa locīs, Phāsimque Lycumque
et caput, unde altus prīmum sē ērumpit Enīpeus
unde pater Tiberīnus et unde Aniēna fluenta
saxōsusque sonāns Hypanis Mȳsusque Caīcus,
et gemina aurātus taurīnō cornua vultū
Ēridanus, quō nōn alius per pinguia culta
in mare purpureum violentior effluit amnis.
Postquam est in thalamī pendentia pūmice tēcta
perventum et nātī flētūs cognōvit inānēs
Cȳrēnē, manibus liquidōs dant ōrdine fontēs
germānae tōnsīsque ferunt mantēlia villīs;
pars epulīs onerant mēnsās et plēna repōnunt
pōcula, Panchaeīs adolēscunt ignibus ārae;
et māter, 'Cape Maeoniī carchēsia Bacchī:
Ōceanō lībēmus,' ait. Simul ipsa precātur
Ōceanumque patrem rērum Nymphāsque sorōrēs
centum quae silvās, centum quae flūmina servant.
Ter liquidō ārdentem perfundit nectare Vestam,
ter flamma ad summum tēctī subjecta relūxit.
Ōmine quō firmāns animum sīc incipit ipsa:
'Est in Carpathiō Neptūnī gurgite vātēs
caeruleus Prōteus, magnum quī piscibus aequor
et jūnctō bipedum currū mētītur equōrum.
Hic nunc Ēmathiae portūs patriamque revīsit
Pallēnēn, hunc et Nymphae venerāmur et ipse
grandaevus Nēreus; nōvit namque omnia vātēs,
quae sint, quae fuerint, quae mox ventūra trahantur;
quippe ita Neptūnō vīsum est, immānia cujus
armenta et turpēs pāscit sub gurgite phōcās.
Hic tibi, nāte, prius vinclīs capiendus, ut omnem
expediat morbī causam ēventūsque secundet.
Nam sine vī nōn ūlla dabit praecepta, neque illum
ōrandō flectēs; vim dūram et vincula captō
tende; dolī circum haec dēmum frangentur inānēs.
Ipsa ego, tē, mediōs cum sōl accenderit aestūs,
cum sitiunt herbae et pecorī jam grātior umbra est,
in sēcrēta senis dūcam, quō fessus ab undīs
sē recipit, facile ut somnō adgrediāre jacentem.
Vērum ubi correptum manibus vinclīsque tenēbis,
tum variae ēlūdent speciēs atque ōra ferārum
Fīet enim subitō sūs horridus ātraque tigris
squāmōsusque dracō et fulvā cervīce leaena,
aut ācrem flammae sonitum dabit atque ita vinclīs
excidet, aut in aquās tenuēs dīlāpsus abībit.
Sed quantō ille magis fōrmās sē vertet in omnēs,
tantō, nāte, magis contende tenācia vincla,
dōnec tālis erit mūtātō corpore, quālem
vīderis, inceptō tegeret cum lūmina somnō".
Haec ait et liquidum ambrosiae dēfundit odōrem,
quō tōtum nātī corpus perdūxit; at illī
dulcis compositīs spīrāvit crīnibus aura
atque habilis membrīs vēnit vigor. Est specus ingēns
exēsī latere in montis, quō plūrima ventō
cōgitur inque sinūs scindit sēsē unda reductōs,
dēprēnsīs ōlim statiō tūtissima nautīs;
intus sē vastī Prōteus tegit obice saxī.
Hīc juvenem in latebrīs āversum ā lūmine Nympha
collocat; ipsa procul nebulīs obscūra resistit.
Jam rapidus torrēns sitientēs Sīrius Indōs
ārdēbat, caelō et medium sōl igneus orbem
hauserat; ārēbant herbae et cava flūmina siccīs
faucibus ad līmum radiī tepefacta coquēbant:
cum Prōteus cōnsuēta petēns ē flūctibus antra
ībat; eum vastī circum gēns ūmida pontī
exsultāns rōrem lātē dispergit amārum.
Sternunt sē somnō dīversae in lītore phōcae.
Ipse, velut stabulī cūstōs in montibus ōlim,
vesper ubi ē pāstū vitulōs ad tēcta redūcit,
audītīsque lupōs acuunt bālātibus agnī,
cōnsīdit scopulō medius numerumque recēnset.
Cujus Aristaeō quoniam est oblāta facultās,
vix dēfessa senem passus compōnere membra
cum clāmōre ruit magnō manicīsque jacentem
occupat. Ille suae contrā nōn immemor artis
omnia trānsfōrmat sēsē in mīrācula rērum,
ignemque horribilemque feram fluviumque liquentem.
Vērum ubi nūlla fugam reperit fallācia, victus
in sēsē redit atque hominis tandem ōre locūtus:
'Nam quis tē, juvenum cōnfīdentissime, nostrās
jussit adīre domōs? Quidve hinc petis?' inquit. At ille:
'Scīs, Prōteu, scīs ipse; neque est tē fallere quicquam
sed tū dēsine velle. Deum praecepta secūtī
vēnimus hinc lāpsīs quaesītum ōrācula rēbus".
Tantum effātus. Ad haec vātēs vī dēnique multā
ārdentēs oculōs intorsit lūmine glaucō
et graviter frendēns sīc fātīs ōra resolvit.
"Nōn tē nūllīus exercent nūminis īrae;
magna luis commissa: tibi hās miserābilis Orpheus
haudquāquam ob meritum poenās, nī fāta resistant,
suscitat et raptā graviter prō conjuge saevit.
Illa quidem, dum tē fugeret per flūmina praeceps,
immānem ante pedēs hydrum moritūra puella
servantem rīpās altā nōn vīdit in herbā.
At chorus aequālis Dryadum clāmōre suprēmōs
implērunt montēs; flērunt Rhodopēiae arcēs
altaque Pangaea et Rhēsī māvortia tellūs
atque Getae atque Hebrus et Actias Ōrīthyia.
Ipse cavā sōlāns aegrum testūdine amōrem
tē, dulcis conjūnx, tē sōlō in lītore sēcum,
tē veniente diē, tē dēcēdente canēbat.
Taenariās etiam faucēs, alta ōstia Dītis,
et cālīgantem nigrā formīdine lūcum
ingressus mānēsque adiit rēgemque tremendum
nesciaque hūmānīs precibus mānsuēscere corda.
At cantū commōtae Erebī dē sēdibus īmīs
umbrae ībant tenuēs simulācraque lūce carentum,
quam multa in foliīs avium sē mīlia condunt
vesper ubi aut hībernus agit dē montibus imber,
mātrēs atque virī dēfūnctaque corpora vītā
magnanimum hērōum, puerī innūptaeque puellae,
impositīque rogīs juvenēs ante ōra parentum,
quōs circum līmus niger et dēfōrmis harundō
Cōcȳtī tardāque palūs inamābilis undā
alligat et noviēns Styx interfūsa coercet.
Quīn ipsae stupuēre domūs atque intima Letī
tartara caeruleōsque implexae crīnibus anguēs
Eumenides, tenuitque inhiāns tria Cerberus ōra
atque Ixīoniī ventō rota cōnstitit orbis.
Jamque pedem referēns cāsūs ēvāserat omnēs;
redditaque Eurydicē superās veniēbat ad aurās,
pōne sequēns, namque hanc dederat Prōserpina lēgem,
cum subita incautum dēmentia cēpit amantem,
ignōscenda quidem, scīrent sī ignōscere mānēs.
Restitit Eurydicēnque suam jam lūce sub ipsā
immemor heu! victusque animī respexit. Ibi omnis
effūsus labor atque immītis rupta tyrannī
foedera, terque fragor stāgnīs audītus Avernīs.
Illa, "Quis et mē", inquit, "miseram et tē perdidit, Orpheu,
quis tantus furor? Ēn iterum crūdēlia retrō
Fāta vocant, conditque natantia lūmina somnus.
Jamque valē: feror ingentī circumdata nocte
invalidāsque tibī tendēns, heu nōn tua, palmās!"
dīxit et ex oculīs subitō, ceu fūmus in aurās
commixtus tenuēs, fūgit dīversa, neque illum,
prēnsantem nēquīquam umbrās et multa volentem
dīcere, praetereā vīdit, nec portitor Orcī
amplius objectam passus trānsīre palūdem.
Quid faceret? Quō sē raptā bis conjuge ferret?
Quō flētū Mānīs, quae nūmina vōce movēret?
Illa quidem Stygiā nābat jam frīgida cumbā.
Septem illum tōtōs perhibent ex ōrdine mēnsēs
rūpe sub āeriā dēsertī ad Strȳmonis undam
flēsse sibi et gelidīs haec ēvolvisse sub antrīs
mulcentem tigrēs et agentem carmine quercūs;
quālis pōpuleā maerēns philomēla sub umbrā
āmissōs queritur fētūs, quōs dūrus arātor
observāns nīdō implūmēs dētrāxit; at illa
flet noctem rāmōque sedēns miserābile carmen
integrat et maestīs lātē loca questibus implet.
Nūlla Venus, nōn ūllī animum flexēre hymenaeī.
Sōlus Hyperboreās glaciēs Tanaimque nivālem
arvaque Rhīpaeīs numquam viduāta pruīnīs
lūstrābat raptam Eurydicēn atque inrita Dītis
dōna querēns; sprētae Ciconum quō mūnere mātrēs
inter sacra deum nocturnīque orgia Bacchī
discerptum lātōs juvenem sparsēre per agrōs.
Tum quoque marmoreā caput ā cervīce revulsum
gurgite cum mediō portāns Oeagrius Hebrus
volveret, Eurydicēn vōx ipsa et frīgida lingua
āh miseram Eurydicēn! animā fugiente vocābat:
Eurydicēn tōtō referēbant flūmine rīpae".
Haec Prōteus, et sē jactū dedit aequor in altum,
quāque dedit, spūmantem undam sub vertice torsit.
At nōn Cȳrēnē; namque ultrō adfāta timentem:
'Nāte, licet trīstēs animō dēpōnere cūrās.
Haec omnis morbī causa; hinc miserābile Nymphae,
cum quibus illa chorōs lūcīs agitābat in altīs,
exitium mīsēre apibus. Tū mūnera supplex
tende petēns pācem et facilēs venerāre Napaeās;
namque dabunt veniam vōtīs īrāsque remittent.
Sed modus ōrandī quī sit, prius ōrdine dīcam.
Quattuor eximiōs praestantī corpore taurōs,
quī tibi nunc viridis dēpāscunt summa Lycaeī,
dēlige et intāctā totidem cervīce juvencās.
Quattuor hīs ārās alta ad dēlūbra deārum
cōnstitue et sacrum jugulīs dēmitte cruōrem,
corporaque ipsa boum frondōsō dēsere lūcō.
Post, ubi nōna suōs Aurōra ostenderit ortūs,
īnferiās Orpheī Lēthaea papāvera mittēs
et nigram mactābis ovem lūcumque revīsēs:
plācātam Eurydicēn vitulā venerābere caesā".
Haud mora; continuō mātris praecepta facessit;
ad dēlūbra venit, mōnstrātās excitat ārās,
quattuor eximiōs praestantī corpore taurōs
dūcit et intāctā totidem cervīce juvencās.
Post, ubi nōna suōs Aurōra indūxerat ortūs,
īnferiās Orpheī mittit lūcumque revīsit.
Hīc vērō subitum ac dictū mīrābile mōnstrum
adspiciunt, liquefacta boum per vīscera tōtō
strīdere apēs uterō et ruptīs effervere costīs,
immēnsāsque trahī nūbēs, jamque arbore summā
cōnfluere et lentīs ūvam dēmittere rāmīs.
Haec super arvōrum cultū pecorumque canēbam
et super arboribus, Caesar dum magnus ad altum
fulminat Euphrātēn bellō victorque volentēs
per populōs dat jūra viamque adfectat Olympō.
Parthenopē studiīs flōrentem ignōbilis ōtī,
carmina quī lūsī pāstōrum audāxque juventā,
Tītyre, tē patulae cecinī sub tegmine fāgī.

Reader settings

Side Panel

Text SizeRelative to your text size
85%

Textual Aids

Touch Navigation