C. Valeri Flacci Argonauticon Liber Sextus.
At vigil isdem ardet furiis Gradivus et acri
sternere si Minyas magnoque rependere luctu
impulit hinc currus, monstrum inrevocabile belli
concutiens, Scythiaeque super tentoria sistit.
protinus e castris fugit sopor: excita tela,
fama movet, rate quae sacra vulgabat Achivos
quos malus hospitio iunctaque ad foedera dextra
luserit Aeetes atque in sua traxerit arma.
Ergo, consiliis dum nox vacat alta movendis,
legatos placet ire duces, mandataque Perses
edocet, adfari Minyas fraudemque tyranni
ut moneant. quinam hinc animos averterit error?
se primum Haemoniis hortatum ea vellera terris
reddere et exuvias pecudis dimittere sacrae:
hinc odium et tanti venisse exordia belli.
quin potius dextramque suam suaque arma sequantur,
aut remeent; neque enim Aeetae promissa fidenque
oderis? haec medio Perses dum tempore mandat,
ac simul hinc Colchos, hinc fundit in aequora Persen.
voxque dei pariter pugnas audita per omnes.
Hinc age Riphaeo quos videris orbe furores,
Musa, mone, quanto Scythiam molimine Perses
concierit, quis fretus equis per bella virisque.
verum ego nec numero memorem nec nomine cunctos
mile vel ora movens; neque enim plaga gentibus ulla
ditior: aeterno quamnquam Maeotia pubes
Marte cadat, pingui numquam tamen ubere defit,
ergo duces solasque, deae, mihi promite gentes.
Miserat ardentes, mox ipse secutus, Alanos
Heniochosque truces iam pridem infensus Anausis,
nescius heu, quanti thalamos ascendere monstri
arserit atque urbes maneat qui terror Achaeas.
sanguis et ipse deum, Scythicis quem Iuppiter oris
progenuit viridem Myracen Tibisenaque iuxta
ostia, semifero (dignum si credere) captus
corpore, nec nymphae geminos exhorruit angues.
cuncta phalanx insigne Iovis caelataque gestat
tegmina disperses trifidis ardoribus ignes;
nec primus radios, miles Romane, corusci
insuper auratos collegerat ipse dracones,
congruit et tereti serpens dat vulnera gemmae.
tertius unanimis veniens cum milibus Auchus
Cimmerias ostentat opes, cui candidus olim
crinis inest, natale decus; dat longior aetas
iam spatium; triplici percurrens tempora nodo
demittit sacro geminas a vertice vittas.
Gangaridum, potaque Gerus quos efferat unda,
quique lacum cinxere Bycen. non defuit Anxur,
omine fatidicae Phrixus movet agmina cervae.
ipsa comes, saetis fulgens et cornibus aureis,
ante aciem celsi vehitur gestamine conti
impia germani praetentans volnera Perses.
densior haut usquam nec celsior extulit ullas
[gap]
quin et ab Hyrcanis Titanius expulit antris
Cyris in arma viros, plaustrisque ad proelia cunctas
et puer e primo torquens temone cateias.
linquitur abruptus pelago Tyra, linquitur et mons
Ambenus et gelidis pollens Ophiusa venenis.
degeneresque ruunt Sindi glomerantque paterno
crimine nunc etiam metuentes verbera turmas.
hos super aeratam Phalces agit aequore nubem
cum fremitu, densique levant vexilla Coralli,
barbaricae quis signa rotae ferrataque dorso
forma suum truncaeque Iovis simulacra columnae;
proelia nec rauco curant incendere cornu,
indigenas sed rite duces et prisca suorum
quos, duce Teutagono, crudi mora corticis armat
aequaque nec ferro brevior nec rumpia ligno.
nec procul albentes gemina ferit aclyde parmas,
eruit et tota non audit Alazona ripa.
[gap]
te quoque venturis, ingens Ariasmene, saeclis
tradiderim, molem belli lateque ferentem
undique falcatos deserta per aequora currus.
Caspiadae, quis turba canum non segnius acres
exilit ad lituos pugnasque capessit eriles.
inde etiam par mortis honos, tumulisque recepti
inter avos positusque virum; nam pectora ferro
terribilesque innexa iubas ruit agmine nigro
ducit ab Hyrcanis vates sacer agmina lucis
magnanimos Minyas Argoaque vela canentem.
illius et dites monitis spondentibus Indi
totaque Riphaeo Panchaia rapta triumpho.
discolor hastatas effudit Hiberia turmas,
quas Otaces, quas Latris agunt et raptor amorum
ense dato; rumpuntque moras natusque parensque,
ambo animis, ambo miseri tam fortibus actis.
Cessaeaeque manus, et qui tua iugera nondum
eruis, ignotis insons Arimaspe metallis,
spargere et extremas laqueis adducere turmas.
non ego sanguineis gestantem tympana bellis
fama, ducem Iovis et Cadmi de sanguine Bacchum
hac quoque turiferos, felicia regna, Sabaeos,
illis omnis adhuc veterum tenor et sacer aeris
pulsus et eoae memoratrix tibia pugnae.
Exomatae Torynique et flavi crine Satarchae:
mellis honor Torynis, ditant sua mulctra Satarchen,
Exomatas venatus alit, nec clarior ullis
arctos equis; abeunt Hypanin fragilemque per undamn
tigridis aut saevae profugi cum prole leaenae,
maestaque suspectae mater stupet aggere ripae.
impulit et dubios Phrixei velleris ardor
Centoras et diros magico terrore Choatras.
monstrificae: nunc vere novo compescere frondes,
nunc subitam trepidis Maeotin solvere plaustris.
maximus hos inter Stygia venit arte Coastes;
sollicitat nec Martis amor, sed fama Cytaeae
gaudet Averna palus, gaudet iam nocte quieta
ibant et geminis aequantes cornibus alas
Balloniti comitumque celer mutator equorum
Moesus et ingentis frenator Sarmata conti.
nec tot ab extremo fluctus agit aequore nec sic
milia, quot foliis, quot fioribus incipit annus.
Prima tenent illinc patriis Absyrtus in armis
et gener ingentesque inter sua milia reges.
at circa Aesoniden Danaum manus ipsaque Pallas
aegide terrifica, quam nec dea lassat habendo
nec pater horrentem colubris vultuque tremendam
tempus adhuc, primasque sinit concurrere pugnas.
impulit hos contra Mavors pater et mala leti
Gaudia Tisiphoneque caput per nubila tollens
agmina virque virum galeis adflavit adactis,
continuo hinc obitus perfractaque caedibus arma
corporaque, alternus cruor alternaeque ruinae;
sanguineos; hinc barbarici glomerantur ovatus,
hinc gemitus, mixtaeque virum cum pulvere vitae.
missilibus; rapit ille necem praedamque relinquit,
nec sociis iam cura viri. Dipsanta Caresus
cassidis ima Melas; infracta est vulnere cervix.
aut cui fata Tyres. dum sibila respicit Iron
Viderat Hyrcanos paribus discurrere fratres
Castor equis, pater armento quos dives ab omni
tum magis atque magis peditem candore notato
nube pater prensisque equitem cognovit habenis.
at pariter luctuque furens visuque Medores
Tyndariden petit et superos sic voce precatur:
'hunc age vel caeso comitem me reddite fratri,
credita qui misero non rettulit arma parenti
meque venit contra captivaque terga ministrat.'
deicit; ad socias sonipes citus effigit alas.
Quis tibi fatales umquam metuisset Amyclas
Oebaliamque manum, tot, Rhyndace, montibus inter
diviso totidemque fretis? cadit impiger una
semidea genetrice Tages, cui plurima silvis
pervigilat materna soror cultusque laborat.
non auro depicta chlamys, non flava galeri
caesaries pictoque iuvant subtegmine bracae.
vadit eques densa spargens hastilia dextra,
huc alternus et huc; cum saevior ecce iuventus
semiferi; riget his molli lorica catena;
et caput ingentem campis hostilibus umbram
fert abies obnixa genu vaditque virumn vi,
atque iterum medios non altior ire per hostes.
orbibus hos rapidis mollique per aequora Castor
anfractu levioris equi deludit anhelos
immemoresque mori; sed non isdem artibus aeque
concurrunt ultroque ruunt in funera Colchi.
Campesus impacta latus inter et ilia quercu
Oebasus infestum summisso poplite Phalcen
evasisse ratus laevum per luminis orbem
contra autem geminis fidens thoracibus ictum
nequiquam; iam cuspis inest, nec fragmina curat
seminecem Taxes Hypanin vehit atque remissum
pone trahit fugiens et cursibus exuit hastam;
dumque recollectam rursus locat, inruit ultro
turbatumque Lacon et adhuc invadit inermem.
impulit adverso praeceps equus Onchea conto
nequiquam totis revocantem viribus armos
in latus: accedit sonipes, accedit et ipse
frigidus: arma cadunt, rorat procul ultima cuspis;
qualem populeae fidentem nexibus umbrae
ante manu tacita cui plurima crevit harundo;
illa dolis viscoque super correpta sequaci
implorat ramos atque inrita concitat alas.
et prior 'en cuius thalamis Aeetia virgo
dicta manet nostrosque feret qui victor amores.
tum simul adversas conlatis cursibus hastas
coniciunt; fugit adductis Albanus habenis
saucius atque datum leto non sperat Anausin,
nec videt. ille autem telo moribundus adacto
'ad soceros pactaeque sinus en coniugis' inquit,
'Styre, fugis, vulnus referens, quod carmine nullo
sustineat nullisque levet Medea venenis.'
dixerat, extremus cum lumina corripit error,
voxque repressa gelu percussaque vertice tellus.
turbine Gesandrum Mavors rapit: ille morantes
'nempe omnes cecidere senes, nempe omnis ademptus
ante pater. quae vos subito tam foeda senectus
corripuit fregitque animos atque abstulit iras?
Argolicamque manum aut cars occumbite natis.'
inruit et patrias coeptis ferus advocat umbras:
'sancte mihi Vorapte pater, tua pectora nato
suggere nunc animamque parem, si fata peroso
tarda tibi turpesque moras non segnius ipsi
haec ait, auditusque Erebo. tunc corripit ensem
turbidus et furiis ardens quatit arma paternis.
indigenis sacratus aquis magnique sacerdos
Phasidis Arctois Aquites errabat in armis
tempora nectuntur ramo), te, Cyrne, parentis
immemorem durae cupiens abducere pugnae;
iamque omnes impune globos diversaque lustrans
vociferans, iterum belli diversa peragrat,
lancea caeruleas circum strepit incita vittas.
opprimit admissis ferus hunc Gesander habenis.
ille manum trepidans atque inrita sacra tetendit
parce meo.' dixit. contra sic victor adacto
quem mihi reris adhuc, ipse hac occumbere dextra
maluit atque ultro segnes abrumpere metas.
et tibi si pietas nati, si dextra fuisset,
et certasse manu decet et caruisse sepulchre.'
dixerat; ille deos moriens caelumque precatur,
dextera ne misero talis foret obvia nato.
Te quoque, Canthe, tui non inscia funeris Argo
contigeras, nec longa dies, ut capta videres
vellera et Euboicis patrios de montibus ignes.
ilium, ubi congress submit Gesander iniquo,
territat his: 'tu, qui faciles hominumque putasti
has, Argive, domos, alium hic miser aspicis annum
altricemque nivem festinaque taedia vitae.
novimus aut ventos opus exspectare ferentes;
vel tumida fremit Hister aqua; nec moenia nobis
vestra placent: feror arctois nunc liber in arvis
ast epulae quodcumque pecus, quaecumque ferarum.
mitte Asiae, mitte Argolicis mandata colonis,
tanta viris. sic in patriis bellare pruinis
praedarique iuvat, talemque hanc accipe dextram.'
letifer aera chalybs. trepidus super advolat Idas
at vero ingentem Telamon procul extulit orbem
Aeacides gressumque tenet contraque ruentem
septeno validam circumfert tegmine molem.
quisque sibi et Graio poenam de corpore poscens.
arduus inde labos, medioque in corpore pugna
ipsius Aeoliae frangunt in limine venti,
quem pelagi rabies, quem nubila, quemque sequatur
dat famulis, tendunt illi tractuque vicissim
talis utrimque labos, raptataque limite in arto
membra viri miseranda meant: hi tendere contra,
hi contra, alternaeque virum non cedere dextrae.
hinc medium Telamon Canthum rapit, hinc tenet ardens
colla viri et molles galeae Gesander habenas,
ille iterum in clipei septemplicis improbus orbem
quem manus a tergo socium rapit atque receptum
virginis Euryales curru locat. advolat ipsa
ac simul Haemonidae, Gesandrumque omnis in unum
it manus. ille novas acies et virginis arma
ut videt, 'has etiam contra bellabimus?' inquit;
'heu pudor.' inde Lycen ferit ad confine papillae,
cum regina gravem nodis auroque securem
congeminans partem capitis galeaeque ferinae
dissipat. hic pariter telorum immanis in unum
it globus; ille diu coniectis sufficit hastis,
carens exterruit Idam;
tunc ruit ut montis latus aut ut machina muri,
quae scopulis trabibusque diu confectaque flammis
Ecce locum tempusque ratus iamque et sua posci
proelia, falcatos infert Ariasmenus axes
saevaque diffundit socium iuga protinus omnes
Graiugenas, omnes rapturus ab agmine Colchos.
qualiter exosus Pyrrhae genus aequora rursus
Iuppiter atque omnes fluvium si fundat habenas,
piniger et mersis decrescant rupibus Alpes:
diluvio tali paribusque Ariasmenus urget
excidiis nullo rapiens discrimine currus.
aegida tum primum virgo spiramque Medusae
ter centum saevis squalentem sustulit hydris,
in socios non sponte luem. tunc ensibus uncis
implicat et trepidos lacerat discordia currus.
Romanas veluti saevissima cum legiones
Tisiphone regesque movet, quorum agmina pilis,
rura colunt, idem lectos ex omnibus agris
miserat infelix non haec ad proelia Thybris:
sic modo concordes externaque fata petentes
funera concurrunt dominis revocantibus axes.
non tam foeda virum Laurentibus agmina terris
eiecere noti, Libyco nec talis imago
quos radii, quos frena secant, trahiturque trahitque
currus caede madens, atroque in pulvere regum
quam cervos ubi non Umbro venator edaci,
non penna petit, haerentes sed cornibus altis
ipse recollectis audax Ariasmenus armis
in iuga Circaeos tetigit non amplius agros.
Talia certatim Minyae sparsique Cytaei
cum Iuno Aesonidae non hanc ad vellera cernens
esse viam nec sic reditus regina parandos
pascua Tartaream proflantes pectore noctem.
haec etenim Minyas ne iungere Marte peracto
virgine, nocturnis qua nulla potentior aris.
sidera fixa pavent et avi stupet orbita Solis.
cuncta, sopor recolit fessos aetate parentes
datque alias sine lege colus. hanc maxima Circe
terrificis mirata modis, hanc advena Phrixus,
quamvis Atracio lunam spumare veneno
sciret et Haemoniis agitari cantibus umbras.
ergo opibus magicis et virginitate tremendam
Iuno duci sociam coniungere quaerit Achivo.
non aliam tauris videt et nascentibus armis
quid si caecus amor saevusque accesserit ignis?
hinc Veneris thalamos semperque recentia sertis
tecta petit. visa iamdudum prosilit altis
diva toris volucrumque exercitus omnis Amorum.
adgreditur veros metuens aperire timores.
'in manibus spes nostra tuis omnisque potestas
nullus honor thalamis flammaeve in nocte priores.
ornatusque tuos terra caeloque potentes.'
sensit diva dolos iam pridem sponte requirens
Colchida et invisi genus omne excindere Phoebi.
tum vero optatis potitur, nec passa precari
cingula, non pietas quibus aut custodia famae,
non pudor, at contra levis et festina cupido
'omne' ait 'imperium natorumque arma meorum
cuncta dedi; quascumque libet nunc concute mentes.'
Cingitur arcanis Saturnia laeta venenis,
atque hinc virgineae venit ad penetralia sedis
protinus atque ingens Aeetida perculit horror.
'ergo nec ignotis Minyas huc fluctibus' inquit
'advenisse, soror, nec nostro sola parenti
scis socias iunxisse manus? at cetera muros
turba tenet fruiturque virum caelestibus armis,
fixa domo? tales quando tibi cernere reges?'
illa nihil contra; nec enim dea passa manumque
implicat et rapidis mirantem passibus aufert.
ducitur infelix ad moenia summa futuri
lilia per vernos lucent velut alba colores
praecipue, quis vita brevis totusque parumper
floret honor, fuscis et iam Notus imminet alis.
flebat et has imo referebat pectore voces:
'deseris heu nostrum nemus aequalesque catervas,
a misera, ut Graias haut sponte vageris ad urbes,
mendaci captiva viro, meque ille magistram
sentiet et raptu famulae doluisse pudendo.'
dixerat. ast illae murorum extrema capessunt
defixaeque virum lituumque fragoribus horrent,
quales instanti nimborum frigore maestae
strage cadit legio et latis prosternitur arvis.
semineces duplicesque inter sua tela suosque
inter equos saevam misero luctamine versant
victores patrium contra paeana Geloni
Absyrtus clipei radiis curruque coruscus
cernere nec galeam gentes potuere minantem,
sed trepidae redeunt et verso vulnera tergo
accipiunt magnisque fugam clamoribus augent,
nec levior comitatur Aron, horrentia cuius
discolor arma super squalentesque aere lacertos
quem Venus inlustri gaudet producere caelo.
fraude nova stabula et furtis adsuetus inultis
depopulare greges, frontem cum cornibus auxit
hispidus inque dei latuit terrore Lycaei:
hac tunc attonitos facie defixerat hostes.
vidit Aron, 'pavidos te' inquit 'nunc rere magistros
sic ait, intentaque adiutum missile planta
derigit et lapsis patuerunt vulnera villis.
nec minus Aeolii proles Aeetia Phrixi
fertur et ipsa furens ac se modo laeta Cytaeis
agminibus, modo cognatis ostentat Achivis.
atque hos in medio duri discrimine belli
laudibus inque ipsis gaudens ubi vidit Iason,
'macte' ait 'o nostrum genus et iam certa propago
dona fero, satis hoc visu quaecumque rependo.'
dixit et in Sueten magnique in fata Ceramni
emicuit clipeumque rotans hunc poplite caeso
deicit, ilium aperit lato per pectus hiatu.
sanguinis ille globos effusaque viscera gestat
dat Calais Barisanta neci semperque propinquas
Riphea venali comitantem sanguine pugnas,
crudelis; tandem dulces iam cassus in auras
respicit ac nulla caelum reparabile gaza.
tunc quoque materna velatus harundine Peucon.
implevit plangore lacus natumque vocavit,
stagna nec in medio truncantem marmore cervos.
Eurytus Exomatas agit aequore. Nestoris hastae
vidit et extremo lucentia pectora ferro.
Ecce autem muris residens Medea paternis
singula dum magni lustrat certamina belli
atque hos ipsa procul densa in caligine reges
agnoscit quaeritque alios Iunone magistra,
huc oculos sensusque refert animumque faventem,
quaque iterum tacito sparsit vaga lumina vultu
aut fratris quaerens aut pacti coniugis arma,
saevus ibi miserae solusque occurrit Iason.
tunc his germanam adgreditur, ceu nescia, dictis:
'quis, precor, hic, toto iamdudum fervere campo
quem tueor quemque ipsa vides? nam te quoque tali
attonitam virtute reor.' contra aspera Iuno
reddit agens stimulis ac diris fraudibus urget:
'ipsum' ait 'Aesoniden cernis, soror, aequore tanto
debita cognati repetit qui vellera Phrixi,
aspicis, ut Minyas inter proceresque Cytaeos
emicet effulgens quantisque insultet acervis;
tantum effata magis campis intendere suadet,
dum datur, ardentesque viri percurrere pugnas;
ora sub excelso iamdudum vertice coni
saeva micant, cursuque ardescit, nec tibi, Perse,
nec tibi, virgo, iubae laetabile sidus Achivae,
nec sua Crethiden latuit dea, vimque recentem
quantus ubi ipse gelu magnoque incanuit imbre
Caucasus et summas abiit hibernus in arctos.
tunc vero, stabulis qualis leo saevit opimis
sic neque parte ferox nec caede moratur in una
ense, modo infesta rarescunt cuspide pugnae.
et Geticum Priona ferit; caput eripit Auchi
At genitus Iove complerat sua fata Colaxes;
iamque pater maesto contristat sidera vultu
talibus aegra movens nequiquam pectora curis:
'ei mihi, si durae natum subducere sorti
quin habeat sua quemque dies cunctisque negabo,
quae mihi.' supremos misero sic fatus honores
congerit atque animis moriturum ingentibus implet.
ille volat campis immensaque funera miscet
per cuneos, velut hiberno proruptus ab arcu
frangitur inque novum paulatim deficit amnem.
Phasiaden, pecoris custos de more paterni
Caucasus ad primas genuit quem Phasidis undas;
hinc puero cognomen erat, famulumque ferebant
iamque aliis instabat atrox, cum diva supremas
rumpit iniqua colus, victorque advenit Iason.
'vos Scythiae saturare canes Scythiaeque volucres
illius et dextrae gestamen et illius aevi,
concussa molitur humo, quod regia Iuno
praeceps ille ruit; nato non depulit ictus
Iuppiter, Aesoniae vulnus fatale sed hastae
per clipeum, per pectus abit, lapsoque cruentus
advolat Aesonides mortemque cadentis acerbat.
At regina virum (neque enim deus amovet ignem)
persequitur lustrans oculisque ardentibus haeret;
et iam laeta minus praesentis imagine pugnae
castigatque metus et quas alit inscia curas,
respiciens, an vera soror; nec credere falsos
ac velut ante comas ac summa cacumina silvae
lenibus adludit flabris levis auster, at illum
talis ad extremos agitur Medea furores.
contrectat miseroque aptat flagrantia collo,
quaque dedit teneros aurum furiale per artus,
deficit; ac sua virgo deae gestamina reddit,
non gemmis, non illa levi turbata metallo,
sed facibus, sed mole dei, quem pectore toto
iam tenet; extremus roseo pudor errat in ore.
ac prior his: 'credisne patrem promissa daturum,
o soror, Argolicus cui dis melioribus hospes
contigit? aut belli quantum iam restat acerbi?
obicit.' haec fantem medio in sermone reliquit
incepti iam Iuno potens securaque fraudis.
at quotiens vis dura ducum densique repente
Aesoniden pressere viri cumque omnis in unum
imber iit, totiens saxis pulsatur et hastis:
primaque ad infesti Lexanoris horruit arcus,
alta sed Aesonium supra caput exit harundo,
teque, Caice, petit; coniunx miseranda Caico
linquitur et primo domus imperfecta cubili.
Regius eois Myraces interpres ab oris
venerat, ut Colchos procul atque Aeetia Parthis
ac subiti Mavortis amor. simul armiger ibat
nunc levis infesto procurrit in agmina curru,
at viridem gemmis et eoae stamine silvae
insignis manicis, insignis acinace dextro;
improba barbaricae procurrunt tegmina plantae.
nec latuere diu saevum spolia illa Syenen,
perque levem et multo maculatam murice tigrin
concita cuspis abit; subitos ex ore cruores
ipse puer fracto pronum caput implicat arcu.
et gravidae maduere comae, quas flore Sabaeo
nutrierat liquidoque parens signaverat auro.
qualem siquis aquis et fertilis ubere terrae
educat ac ventis oleam felicibus implet,
nec labor adsiduus nec spes sua fallit alentem,
cum subito immissis praeceps aquilonia nimbis
haud secus ante urbem Myraces atque ipsius ante
virginis ora cadit; sed non magis illa movetur
unius aegra metu, quam te, Meleagre, furentem,
quam Talaum videt aut pugnas miratur Acasti;
at satis hos ipsae gentes campique videbant
tempestate pari versis incumbere turmis:
promisere mihi? nobis Argoa parabas
scilicet auxilia et tantas coniungere vires.
saeva quidem lucis miseris mora; dent tamen, oro,
Aesoniden tantos flentem sine honore labores.'
dixerat haec pectusque suis everberat armis
ni prior adversis Pallas vidisset ab armis
et secum: 'ruit ecce ferox in funera Perses,
iam statuit. nostra vereor ne fraude peremptum
increpet et culpam hanc magno terrore rependat.'
haec dicens atro nebulam diffundit amictu
ille super socias clementi turbine gentes
iam tandem extremas pugnae defertur in oras,
Nox simul astriferas profert optabilis umbras;
digreditur longum virgo perpessa timorem.
Thyiades, haut alio remeat Medea tumultu
atque inter Graiumque acies patriasque phalangas
semper inexpletis adgnoscit Iasona curis