Appearance

Theme

Reading text

Font
Size
100%
Spacing
Contrast
normal

Gallia est omnis dīvīsa in partēs trēs, quārum ūnam incolunt Belgae.

Issues / Feedback

This report will be visible to the general public on our GitHub issue tracker. Please do not submit private or sensitive information.
Only needed if you want updates or clarification on GitHub.
Book 1§ 1 Book 2§ 2 Book 3§ 3 Book 4§ 4 Book 5§ 5 Book 6§ 6
P. Ovidius Naso · Fasti

Book 4

Text kindly provided by Hypotactic

‘Alma, favē’, dīxī ‘geminōrum māter Amōrum’;
ad vātem voltūs rettulit illa suōs;
‘quid tibi’ ait ‘mēcum? certē majōra canēbās.
num vetus in mollī pectore volnus habēs?’
‘scīs, dea’, respondī ‘dē volnere.’ rīsit, et aethēr
prōtinus ex illā parte serēnus erat.
‘saucius an sānus numquid tua signa relīquī?
tū mihi prōpositum, tū mihi semper opus.
quae decuit prīmīs sine crīmine lūsimus annīs;
nunc teritur nostrīs ārea major equīs.
tempora cum causīs, annālibus ēruta prīscīs,
lāpsaque sub terrās ortaque signa canō.
vēnimus ad quārtum, quō tū celeberrima mēnse:
et vātem et mēnsem scīs, Venus, esse tuōs.’
mōta Cythēriacā leviter mea tempora myrtō
contigit et ‘coeptum perfice’ dīxit ‘opus’.
sēnsimus, et causae subitō patuēre diērum:
dum licet et spīrant flāmina, nāvis eat.
Sīqua tamen pars tē dē fāstīs tangere dēbet,
Caesar, in Aprīlī quod tueāris habēs:
hic ad tē magnā dēscendit imāgine mēnsis,
et fit adoptīvā nōbilitāte tuus.
hoc pater Īliadēs, cum longum scrīberet annum,
vīdit et auctōrēs rettulit ipse tuōs:
utque ferō Mārtī prīmam dedit ōrdine sortem,
quod sibi nāscendī proxima causa fuit,
sīc Venerem gradibus multīs in gente receptam
alterius voluit mēnsis habēre locum;
prīncipiumque suī generis revolūtaque quaerēns
saecula, cognātōs vēnit adusque deōs.
Dardanon Ēlectrā nescīret Atlantide nātum
scīlicet, Ēlectrān concubuisse Jovī?
hujus Ericthonius, Trōs est generātus ab illō,
Assaracon creat hic, Assaracusque Capyn;
proximus Anchīsēs, cum quō commūne parentis
nōn dēdignāta est nōmen habēre Venus:
hinc satus Aenēās; pietās spectāta per ignēs
sacra patremque umerīs, altera sacra, tulit.
vēnimus ad fēlīx aliquandō nōmen Iūlī,
unde domus Teucrōs Jūlia tangit avōs.
Postumus hinc, quī, quod silvīs fuit ortus in altīs,
Silvius in Latiā gente vocātus erat.
isque, Latīne, tibī pater est; subit Alba Latīnum;
proximus est titulīs Ēpytus, Alba, tuīs.
ille dedit Capyī repetīta vocābula Trōjae
et tuus est īdem, Calpete, factus avus.
cumque patris rēgnum post hunc Tiberīnus habēret,
dīcitur in Tuscae gurgite mersus aquae.
jam tamen Agrippam nātum Remulumque nepōtem
vīderat; in Remulum fulmina missa ferunt.
vēnit Aventīnus post hōs, locus unde vocātur,
mōns quoque; post illum trādita rēgna Procae;
quem sequitur dūrī Numitor germānus Amūlī;
Īlia cum Lausō dē Numitōre satī:
ēnse cadit patruī Lausus; placet Īlia Mārtī,
tēque parit, geminō jūncte Quirīne Remō.
ille suōs semper Venerem Mārtemque parentēs
dīxit, et ēmeruit vōcis habēre fidem:
nēve secūtūrī possent nescīre nepōtēs,
tempora dīs generis continuāta dedit.
sed Veneris mēnsem Grāiō sermōne notātum
auguror; ā spūmīs est dea dicta maris.
nec tibi sit mīrum Graecō rem nōmine dīcī;
Ītala nam tellūs Graecia major erat.
vēnerat Euander plēnā cum classe suōrum,
vēnerat Alcīdēs, Grāius uterque genus
(hospes Aventīnīs armentum pāvit in herbīs
claviger, et tantō est Albula pōta deō),
dux quoque Nēritius; testēs Laestrȳgones exstant
et quod adhūc Circēs nōmina lītus habet;
et jam Tēlegonī, jam moenia Tīburis ūdī
stābant, Argolicae quod posuēre manūs.
vēnerat Atrīdae fātīs agitātus Halaesus,
ā quō sē dictam terra Falisca putat.
adice Trōjānae suāsōrem Antēnora pācis,
et generum Oenīdēn, Āpule Daune, tuum.
sērus ab Īliacīs, et post Antēnora, flammīs
attulit Aenēās in loca nostra deōs.
hujus erat Solimus Phrygiā comes ūnus ab Īdā,
ā quō Sulmōnis moenia nōmen habent,
Sulmōnis gelidī, patriae, Germānice, nostrae.
mē miserum, Scythicō quam procul illa solō est!
ergō ego tam longē, sed supprime, Mūsa, querellās:
nōn tibi sunt maestā sacra canenda lyrā.
Quō nōn līvor abit? sunt quī tibi mēnsis honōrem
ēripuisse velint invideantque, Venus.
nam, quia vēr aperit tunc omnia dēnsaque cēdit
frīgoris asperitās fētaque terra patet,
Aprīlem memorant ab apertō tempore dictum,
quem Venus injectā vindicat alma manū.
illa quidem tōtum dignissima temperat orbem,
illa tenet nūllō rēgna minōra deō,
jūraque dat caelō, terrae, nātālibus undīs,
perque suōs initūs continet omne genus.
illa deōs omnēs (longum est numerāre) creāvit,
illa satīs causās arboribusque dedit,
illa rudēs animōs hominum contrāxit in ūnum,
et docuit jungī cum pare quemque suā.
quid genus omne creat volucrum, nisi blanda voluptās?
nec coeant pecudēs, sī levis absit amor.
cum mare trux ariēs cornū dēcertat, at īdem
frontem dīlēctae laedere parcit ovis;
dēpositā sequitur taurus feritāte juvencam,
quem tōtī saltūs, quem nemus omne tremit;
vīs eadem lātō quodcumque sub aequore vīvit
servat, et innumerīs piscibus implet aquās.
prīma ferōs habitūs hominī dētrāxit: ab illā
vēnērunt cultūs mundaque cūra suī.
prīmus amāns carmen vigilātum nocte negātā
dīcitur ad clausās concinuisse forēs,
ēloquiumque fuit dūram exōrāre puellam,
prōque suā causā quisque disertus erat.
mīlle per hanc artēs mōtae; studiōque placendī,
quae latuēre prius, multa reperta ferunt.
hanc quisquam titulō mēnsis spoliāre secundī
audeat? ā nōbīs sit furor iste procul.
quid quod ubīque potēns templīsque frequentibus aucta,
urbe tamen nostrā jūs dea majus habet?
prō Trōjā, Rōmāne, tuā Venus arma ferēbat,
cum gemuit teneram cuspide laesa manum;
caelestēsque duās Trōjānō jūdice vīcit
(āh nōlim victās hoc meminisse deās),
Assaracīque nurus dicta est, ut scīlicet ōlim
magnus Iūlēōs Caesar habēret avōs.
nec Venerī tempus, quam vēr, erat aptius ūllum
(vēre nitent terrae, vēre remissus ager;
nunc herbae ruptā tellūre cacūmina tollunt,
nunc tumidō gemmās cortice palmes agit),
et fōrmōsa Venus fōrmōsō tempore digna est,
utque solet, Mārtī continuāta suō est.
vēre monet curvās māterna per aequora puppēs
īre nec hībernās jam timuisse minās.
Rīte deam colitis, Latiae mātrēsque nurūsque
et vōs, quīs vittae longaque vestis abest.
aurea marmoreō redimīcula dēmite collō,
dēmite dīvitiās: tōta lavanda dea est.
aurea siccātō redimīcula reddite collō:
nunc aliī flōrēs, nunc nova danda rosa est.
vōs quoque sub viridī myrtō jubet ipsa lavārī:
causaque cūr jubeat, discite, certa subest.
lītore siccābat rōrantēs nūda capillōs:
vīdērunt satyrī, turba proterva, deam.
sēnsit et oppositā tēxit sua corpora myrtō:
tūta fuit factō, vōsque referre jubet.
discite nunc, quārē Fortūnae tūra Virīlī
dētis eō, gelidā quī locus ūmet aquā.
accipit ille locus positō vēlāmine cūnctās
et vitium nūdī corporis omne videt;
ut tegat hoc cēletque virōs, Fortūna Virīlis
praestat et hoc parvō tūre rogāta facit.
nec pigeat trītum niveō cum lacte papāver
sūmere et expressīs mella liquāta favīs:
cum prīmum cupidō Venus est dēducta marītō,
hoc bibit; ex illō tempore nūpta fuit.
supplicibus verbīs illam plācāte: sub illā
et fōrma et mōrēs et bona fāma manet.
Rōma pudīcitiā proavōrum tempore lāpsa est:
Cūmaeam, veterēs, cōnsuluistis anum.
templa jubet fierī Venerī: quibus ōrdine factīs
inde Venus versō nōmina corde tenet.
semper ad Aeneadas placidō, pulcherrima, voltū
respice, totque tuās, dīva, tuēre nurūs.
Dum loquor, elatae metuendus acūmine caudae
Scorpios in viridēs praecipitātur aquās.
Nox ubi trānsierit, caelumque rubēscere prīmō
coeperit, et tāctae rōre querentur avēs,
sēmustamque facem vigilātā nocte viātor
pōnet, et ad solitum rūsticus ībit opus,
Plīades incipient umerōs relevāre paternōs,
quae septem dīcī, sex tamen esse solent:
seu quod in amplexum sex hinc vēnēre deōrum
(nam Steropēn Mārtī concubuisse ferunt,
Neptūnō Alcyonēn et tē, fōrmōsa Celaenō,
Maian et Ēlectrān Tāygetēnque Jovī),
septima mortālī Meropē tibi, Sīsyphe, nūpsit;
paenitet, et factī sōla pudōre latet:
sīve quod Ēlectrā Trōjae spectāre ruīnās
nōn tulit, ante oculōs opposuitque manum.
Ter sine perpetuō caelum versētur in axe,
ter jungat Tītān terque resolvat equōs,
prōtinus īnflexō Berecyntia tībia cornū
flābit, et Īdaeae fēsta parentis erunt.
ībunt sēmimarēs et inānia tympana tundent,
aeraque tinnītūs aere repulsa dabunt;
ipsa sedēns mollī comitum cervīce ferētur
Urbis per mediās exululāta viās.
scaena sonat, lūdīque vocant: spectāte, Quirītēs,
et fora Mārte suō lītigiōsa vacent.
quaerere multa libet, sed mē sonus aeris acūtī
terret et horrendō lōtos adunca sonō.
‘dā, dea, quam scīter.’ doctās Cybelēia neptēs
vīdit et hās cūrae jussit adesse meae.
‘pandite mandātī memorēs, Helicōnis alumnae,
gaudeat assiduō cūr dea Magna sonō.’
sīc ego. sīc Eratō (mēnsis Cytherēius illī
cessit, quod tenerī nōmen amōris habet):
‘reddita Sāturnō sors haec erat: "optime rēgum,
ā nātō scēptrīs excutiēre tuīs."
ille suam metuēns, ut quaeque erat ēdita, prōlem
dēvorat, immersam vīsceribusque tenet.
saepe Rheā questa est totiēns fēcunda nec umquam
māter, et indoluit fertilitāte suā.
Juppiter ortus erat: (prō magnō teste vetustās
crēditur; acceptam parce movēre fidem)
veste latēns saxum caelestī gutture sēdit:
sīc genitor fātīs dēcipiendus erat.
ardua jamdūdum resonat tinnītibus Īdē,
tūtus ut īnfantī vāgiat ōre puer.
pars clipeōs sudibus, galeās pars tundit inānēs:
hoc Cūrētes habent, hoc Corybantes opus.
rēs latuit, prīscīque manent imitāmina factī:
aera deae comitēs raucaque terga movent.
cymbala prō galeīs, prō scūtīs tympana pulsant:
tībia dat Phrygiōs, ut dedit ante, modōs.’
dēsierat; coepī: ‘cūr huic genus ācre leōnum
praebent īnsolitās ad juga curva jubās?’
dēsieram; coepit: ‘feritās mollīta per illam
crēditur; id currū testificāta suō est.’
‘at cūr turriferā caput est onerāta corōnā?
an prīmīs turrēs urbibus illa dedit?’
adnuit. ‘unde venit’ dīxī ‘sua membra secandī
impetus?’ ut tacuī, Pīeris ōrsa loquī:
‘Phryx puer in silvīs, faciē spectābilis, Attis
turrigeram castō vīnxit amōre deam;
hunc sibi servārī voluit, sua templa tuērī,
et dīxit "semper fac puer esse velīs."
ille fidem jussīs dedit, et "sī mentiar", inquit
"ultima, quā fallam, sit Venus illa mihi."
fallit, et in nymphā Sagarītide dēsinit esse
quod fuit: hinc poenās exigit īra deae.
Nāida volneribus succīdit in arbore factīs,
illa perit; fātum Nāidos arbor erat;
hic furit, et crēdēns thalamī prōcumbere tēctum
effugit, et cursū Dindyma summa petit;
et modo "tolle facēs", "removē" modo "verbera" clāmat,
saepe Palaestīnās jūrat adesse deās.
ille etiam saxō corpus laniāvit acūtō,
longaque in immundō pulvere tracta coma est,
vōxque fuit "meruī: meritās dō sanguine poenās.
āh pereant partēs quae nocuēre mihi!"
"āh pereant" dīcēbat adhūc; onus inguinis aufert,
nūllaque sunt subitō signa relicta virī.
vēnit in exemplum furor hic, mollēsque ministrī
caedunt jactātīs vīlia membra comīs.’
tālibus Āoniae fācundā vōce Camēnae
reddita quaesītī causa furōris erat.
‘hoc quoque, dux operis, moneās precor, unde petīta
vēnerit; an nostrā semper in urbe fuit?’
‘Dindymon et Cybelēn et amoenam fontibus Īdēn
semper et Īliacās Māter amāvit opēs:
cum Trōjam Aenēās Italōs portāret in agrōs,
est dea sacriferās paene secūta ratēs,
sed nōndum fātīs Latiō sua nūmina poscī
sēnserat, adsuētīs substiteratque locīs.
post, ut Rōma potēns opibus jam saecula quīnque
vīdit et ēdomitō sustulit orbe caput,
carminis Euboicī fātālia verba sacerdōs
īnspicit; īnspectum tāle fuisse ferunt:
"māter abest: mātrem jubeō, Rōmāne, requīrās.
cum veniet, castā est accipienda manū."
obscūrae sortis patrēs ambāgibus errant,
quaeve parēns absit, quōve petenda locō.
cōnsulitur Paeān, "dīvum" que "arcessite Mātrem"
inquit; "in Īdaeō est invenienda jugō."
mittuntur procerēs. Phrygiae tum scēptra tenēbat
Attalus; Ausoniīs rem negat ille virīs.
mīra canam: longō tremuit cum murmure tellūs,
et sīc est adytīs dīva locūta suīs:
"ipsa petī voluī: nē sit mora; mitte volentem:
dignus Rōma locus quō deus omnis eat."
ille sonī terrōre pavēns "proficīscere" dīxit;
"nostra eris: in Phrygiōs Rōma refertur avōs."
prōtinus innumerae caedunt pīnēta secūrēs
illa, quibus fugiēns Phryx pius ūsus erat.
mīlle manūs coeunt, et picta colōribus ustīs
caelestum Mātrem concava puppis habet.
illa suī per aquās fertur tūtissima nātī,
longaque Phrixēae stāgna sorōris adit,
Rhoetēumque capāx Sīgēaque lītora trānsit,
et Tenedum et veterēs Ēetiōnis opēs.
Cȳclades excipiunt, Lesbō post terga relictā,
quaeque Carystēīs frangitur unda vadīs;
trānsit et Īcarium, lāpsās ubi perdidit ālās
Īcarus, et vastae nōmina fēcit aquae.
tum laevā Crētēn, dextrā Pelopēidas undās
dēserit, et Veneris sacra Cythēra petit.
hinc mare Trīnacrium, candēns ubi tinguere ferrum
Brontēs et Steropēs Acmonidēsque solent,
aequoraque Āfra legit, Sardōaque rēgna sinistrīs
respicit ā rēmīs, Ausoniamque tenet.
ōstia contigerat, quā sē Tiberīnus in altum
dīvidit et campō līberiōre natat:
omnis eques mixtāque gravis cum plēbe senātus
obvius ad Tuscī flūminis ōra venit.
prōcēdunt pariter mātrēs nātaeque nurūsque
quaeque colunt sānctōs virginitāte focōs.
sēdula fūne virī contentō bracchia lassant:
vix subit adversās hospita nāvis aquās.
sicca diū fuerat tellūs, sitis usserat herbās:
sēdit līmōsō pressa carīna vadō.
quisquis adest operī, plūs quam prō parte labōrat,
adjuvat et fortēs vōce sonante manūs:
illa velut mediō stabilis sedet īnsula pontō;
attonitī mōnstrō stantque paventque virī.
Claudia Quīnta genus Clausō referēbat ab altō
(nec faciēs impār nōbilitāte fuit),
casta quidem, sed nōn et crēdita: rūmor inīquus
laeserat, et falsī crīminis ācta rea est.
cultus et ōrnātīs variē prōdīsse capillīs
obfuit ad rigidōs prōmptaque lingua senēs.
cōnscia mēns rēctī fāmae mendācia rīsit,
sed nōs in vitium crēdula turba sumus.
haec ubi castārum prōcessit ab agmine mātrum
et manibus pūram flūminis hausit aquam,
ter caput inrōrat, ter tollit in aethera palmās
(quīcumque aspiciunt, mente carēre putant),
summissōque genū voltūs in imāgine dīvae
fīgit, et hōs ēdit crīne jacente sonōs:
"supplicis, alma, tuae, genetrīx fēcunda deōrum,
accipe sub certā condiciōne precēs.
casta negor: sī tū damnās, meruisse fatēbor;
morte luam poenās jūdice victa deā;
sed sī crīmen abest, tū nostrae pignora vītae
rē dabis, et castās casta sequēre manūs."
dīxit, et exiguō fūnem cōnāmine trāxit;
mīra, sed et scaenā testificāta loquar:
mōta dea est, sequiturque ducem laudatque sequendō;
index laetitiae fertur ad astra sonus.
flūminis ad flexum veniunt (Tiberīna priōrēs
Ātria dīxērunt), unde sinister abit.
nox aderat: quernō religant in stīpite fūnem,
dantque levī somnō corpora fūncta cibō.
lūx aderat: quernō solvunt ā stīpite fūnem,
ante tamen positō tūra dedēre focō,
ante corōnārunt puppem, sine lābe juvencam
mactārunt operum conjugiīque rudem.
est locus, in Tiberim quā lūbricus īnfluit Almō
et nōmen magnō perdit in amne minor.
illīc purpureā cānus cum veste sacerdōs
Almōnis dominam sacraque lāvit aquīs.
exululant comitēs, furiōsaque tībia flātur,
et feriunt mollēs taurea terga manūs.
Claudia praecēdit laetō celeberrima voltū,
crēdita vix tandem teste pudīca deā;
ipsa sedēns plaustrō portā est invecta Capēnā:
sparguntur jūnctae flōre recente bovēs.
Nāsīca accēpit; templī nōn perstitit auctor:
Augustus nunc est, ante Metellus erat.’
substitit hīc Eratō. mora fit, sī cētera quaeram.
‘dīc’ inquam ‘parvā cūr stipe quaerat opēs.’
‘contulit aes populus, dē quō dēlūbra Metellus
fēcit’ ait; ‘dandae mōs stipis inde manet.’
cūr vicibus factīs ineant convīvia, quaerō,
tum magis indictās concelebrentque dapēs.
‘quod bene mūtārit sēdem Berecyntia’, dīxit
‘captant mūtātīs sēdibus ōmen idem.’
īnstiteram, quārē prīmī Megalēsia lūdī
urbe forent nostrā, cum dea (sēnsit enim)
‘illa deōs’ inquit ‘peperit: cessēre parentī,
prīncipiumque datī Māter honōris habet.’
‘cūr igitur Gallōs quī sē excīdēre vocāmus,
cum tantō ā Phrygiā Gallica distet humus?’
‘inter’ ait ‘viridem Cybelēn altāsque Celaenās
amnis it īnsānā, nōmine Gallus, aquā.
quī bibit inde, furit: procul hinc discēdite, quīs est
cūra bonae mentis: quī bibit inde, furit.’
‘nōn pudet herbōsum’ dīxī ‘posuisse morētum
in dominae mēnsīs: an sua causa subest?’
‘lacte merō veterēs ūsī nārrantur et herbīs,
sponte suā sīquās terra ferēbat’ ait;
‘candidus ēlīsae miscētur cāseus herbae,
cognōscat prīscōs ut dea prīsca cibōs.’
Postera cum caelō mōtīs Pallantias astrīs
fulserit, et niveōs Lūna levārit equōs,
quī dīcet ‘quondam sacrāta est colle Quirīnī
hāc Fortūna diē Pūblica’, vērus erit.
Tertia lūx (meminī) lūdīs erat, ac mihi quīdam
spectantī senior continuusque locō
‘haec’ ait ‘illa diēs, Libycīs quā Caesar in ōrīs
perfida magnanimī contudit arma Jubae.
dux mihi Caesar erat, sub quō meruisse tribūnus
glōrior: officiō praefuit ille meō.
hanc ego mīlitiā sēdem, tū pāce parāstī,
inter bis quīnōs ūsus honōre virōs.’
plūra locūtūrī subitō sēdūcimur imbre:
pendula caelestēs Lībra movēbat aquās.
Ante tamen quam summa diēs spectācula sistat
ēnsifer Ōrīōn aequore mersus erit.
Proxima victrīcem cum Rōmam īnspexerit Ēōs
et dederit Phoebō stēlla fugāta locum,
Circus erit pompā celeber numerōque deōrum,
prīmaque ventōsīs palma petētur equīs.
Hinc Cereris lūdī: nōn est opus indice causae;
sponte deae mūnus prōmeritumque patet.
pānis erat prīmīs viridēs mortālibus herbae,
quās tellūs nūllō sollicitante dabat;
et modo carpēbant vīvāx ē caespite grāmen,
nunc epulae tenerā fronde cacūmen erant.
postmodo glāns nōta est: bene erat jam glande repertā,
dūraque magnificās quercus habēbat opēs.
prīma Cerēs homine ad meliōra alimenta vocātō
mūtāvit glandēs ūtiliōre cibō.
illa jugō taurōs collum praebēre coēgit:
tum prīmum sōlēs ēruta vīdit humus.
aes erat in pretiō, Chalybēia massa latēbat:
ēheu, perpetuō dēbuit illa tegī.
pāce Cerēs laeta est; et vōs ōrāte, colōnī,
perpetuam pācem pācificumque ducem.
farra deae mīcaeque licet salientis honōrem
dētis et in veterēs tūrea grāna focōs;
et, sī tūra aberunt, ūnctās accendite taedās:
parva bonae Cererī, sint modo casta, placent.
ā bove succīnctī cultrōs removēte ministrī:
bōs aret; ignāvam sacrificāte suem.
apta jugō cervīx nōn est ferienda secūrī:
vīvat et in dūrā saepe labōret humō.
Exigit ipse locus raptūs ut virginis ēdam:
plūra recognōscēs, pauca docendus eris.
terra tribus scopulīs vastum prōcurrit in aequor
Trīnacris, ā positū nōmen adepta locī,
grāta domus Cererī: multās ea possidet urbēs,
in quibus est cultō fertilis Henna solō.
frīgida caelestum mātrēs Arethūsa vocārat:
vēnerat ad sacrās et dea flāva dapēs.
fīlia, cōnsuētīs ut erat comitāta puellīs,
errābat nūdō per sua prāta pede.
valle sub umbrōsā locus est aspergine multā
ūvidus ex altō dēsilientis aquae.
tot fuerant illīc, quot habet nātūra, colōrēs,
pictaque dissimilī flōre nitēbat humus.
quam simul aspexit, ‘comitēs, accēdite’ dīxit
‘et mēcum plēnōs flōre referte sinūs.’
praeda puellārēs animōs prōlectat inānis,
et nōn sentītur sēdulitāte labor.
haec implet lentō calathōs ē vīmine nexōs,
haec gremium, laxōs dēgravat illa sinūs;
illa legit calthās, huic sunt violāria cūrae,
illa papāvereās subsecat ungue comās;
hās, hyacinthe, tenēs; illās, amarante, morāris;
pars thyma, pars rhoeān et melilōton amat;
plūrima lēcta rosa est, sunt et sine nōmine flōrēs:
ipsa crocōs tenuēs līliaque alba legit.
carpendī studiō paulātim longius ītur,
et dominam cāsū nūlla secūta comes.
hanc videt et vīsam patruus vēlōciter aufert
rēgnaque caeruleīs in sua portat equīs.
illa quidem clāmābat ‘iō, cārissima māter,
auferor!’, ipsa suōs abscideratque sinūs:
panditur intereā Dītī via, namque diurnum
lūmen inadsuētī vix patiuntur equī.
at, chorus aequālis, cumulātae flōre ministrae
‘Persephonē’, clāmant ‘ad tua dōna venī.’
ut clāmāta silet, montēs ululātibus implent,
et feriunt maestā pectora nūda manū.
attonita est plangōre Cerēs (modo vēnerat Hennam)
nec mora, ‘mē miseram! fīlia’ dīxit ‘ubi es?’
mentis inops rapitur, quālēs audīre solēmus
Thrēiciās fūsīs maenadas īre comīs.
ut vitulō mūgit sua māter ab ūbere raptō
et quaerit fētūs per nemus omne suōs,
sīc dea nec retinet gemitūs, et concita cursū
fertur, et ē campīs incipit, Henna, tuīs.
inde puellāris nacta est vestīgia plantae
et pressam nōtō pondere vīdit humum;
forsitan illa diēs errōris summa fuisset,
sī nōn turbāssent signa reperta suēs.
jamque Leontīnōs Amenānaque flūmina cursū
praeterit et rīpās, herbifer Āci, tuās:
praeterit et Cyanēn et fontēs lēnis Anāpī
et tē, verticibus nōn adeunde Gela.
līquerat Ortygiēn Megarēaque Pantagiēnque,
quāque Symaethēās accipit aequor aquās,
antraque Cyclōpum positīs exusta camīnīs,
quīque locus curvae nōmina falcis habet,
Hīmeraque et Didymēn Acragantaque Tauromenumque,
sacrārumque Mylās pāscua laeta boum:
hinc Camerīnan adit Thapsonque et Helōria Tempē,
quāque jacet Zephyrō semper apertus Eryx.
jamque Pelōriadem Lilybaeaque, jamque Pachȳnon
lūstrārat, terrae cornua prīma suae:
quācumque ingreditur, miserīs loca cūncta querellīs
implet, ut āmissum cum gemit āles Ityn.
perque vicēs modo ‘Persephonē!’ modo ‘fīlia!’ clāmat,
clāmat et alternīs nōmen utrumque ciet;
sed neque Persephonē Cererem nec fīlia mātrem
audit, et alternīs nōmen utrumque perit;
ūnaque, pāstōrem vīdisset an arva colentem,
vōx erat ‘hāc gressūs ecqua puella tulit?’
jam color ūnus inest rēbus tenebrīsque teguntur
omnia, jam vigilēs conticuēre canēs:
alta jacet vastī super ōra Typhōeos Aetnē,
cujus anhēlātīs ignibus ārdet humus;
illīc accendit geminās prō lampade pīnus:
hinc Cereris sacrīs nunc quoque taeda datur.
est specus exēsī strūctūrā pūmicis asper,
nōn hominī regiō, nōn adeunda ferae:
quō simul ac vēnit, frēnātōs curribus anguēs
jungit et aequoreās sicca pererrat aquās.
effugit et Syrtēs et tē, Zanclaea Charybdi,
et vōs, Nīsēī, naufraga mōnstra, canēs,
Hadriacumque patēns lātē bimaremque Corinthum:
sīc venit ad portūs, Attica terra, tuōs.
hīc prīmum sēdit gelidō maestissima saxō:
illud Cēcropidae nunc quoque trīste vocant.
sub Jove dūrāvit multīs immōta diēbus,
et lūnae patiēns et pluviālis aquae.
sors sua cuique locō est: quod nunc Ceriālis Eleusīn
dīcitur, hoc Celeī rūra fuēre senis.
ille domum glandēs excussaque mōra rubētīs
portat et ārsūrīs ārida ligna focīs.
fīlia parva duās redigēbat monte capellās,
et tener in cūnīs fīlius aeger erat.
‘māter’ ait virgō (mōta est dea nōmine mātris),
‘quid facis in sōlīs incomitāta locīs?’
perstitit et senior, quamvīs onus urget, et ōrat
tēcta suae subeat quantulacumque casae.
illa negat (simulārat anum mitrāque capillōs
presserat); īnstantī tālia dicta refert:
‘sospes eās semperque parēns; mihi fīlia rapta est.
heu, melior quantō sors tua sorte meā est!’
dīxit, et ut lacrimae (neque enim lacrimāre deōrum est)
dēcidit in tepidōs lūcida gutta sinūs.
flent pariter mollēs animīs virgōque senexque;
ē quibus haec jūstī verba fuēre senis:
‘sīc tibi, quam raptam quaeris, sit fīlia sospes;
surge, nec exiguae dēspice tēcta casae.’
cui dea ‘dūc’ inquit; ‘scīstī quā cōgere possēs’,
sēque levat saxō subsequiturque senem.
dux comitī nārrat quam sit sibi fīlius aeger,
nec capiat somnōs invigiletque malīs.
illa sopōriferum, parvōs initūra penātēs,
colligit agrestī lēne papāver humō.
dum legit, oblītō fertur gustāsse palātō
longamque imprūdēns exsolvisse famem;
quae quia prīncipiō posuit jējūnia noctis,
tempus habent mystae sīdera vīsa cibī.
līmen ut intrāvit, lūctūs videt omnia plēna;
jam spēs in puerō nūlla salūtis erat.
mātre salūtātā (māter Metanīra vocātur)
jungere dignāta est ōs puerīle suō.
pallor abit, subitāsque vident in corpore vīrēs:
tantus caelestī vēnit ab ōre vigor.
tōta domus laeta est, hoc est, māterque paterque
nātaque: trēs illī tōta fuēre domus.
mox epulās pōnunt, liquefacta coāgula lacte
pōmaque et in cērīs aurea mella suīs.
abstinet alma Cerēs, somnīque papāvera causās
dat tibi cum tepidō lacte bibenda, puer.
noctis erat medium placidīque silentia somnī:
Triptolemum gremiō sustulit illa suō,
terque manū permulsit eum, tria carmina dīxit,
carmina mortālī nōn referenda sonō,
inque focō corpus puerī vīvente favīllā
obruit, hūmānum pūrget ut ignis onus.
excutitur somnō stultē pia māter, et āmēns
‘quid facis?’ exclāmat, membraque ab igne rapit.
cui dea ‘dum nōn es’, dīxit ‘scelerāta fuistī:
inrita māternō sunt mea dōna metū.
iste quidem mortālis erit: sed prīmus arābit
et seret et cultā praemia tollet humō.’
dīxit et ēgrediēns nūbem trahit, inque dracōnēs
trānsit et āligerō tollitur axe Cerēs.
Sūnion expositum Pīraeaque tūta recessū
linquit et in dextrum quae jacet ōra latus;
hinc init Aegaeum, quō Cȳcladas aspicit omnēs,
Īoniumque rapāx Īcariumque legit,
perque urbēs Asiae longum petit Hellēspontum,
dīversumque locīs alta pererrat iter.
nam modo tūrilegōs Arabas, modo dēspicit Indōs;
hinc Libys, hinc Meroē siccaque terra subest;
nunc adit Hesperiōs, Rhēnum Rhodanumque Padumque
tēque, futūre parēns, Thybri, potentis aquae.
quō feror? immēnsum est errātās dīcere terrās:
praeteritus Cererī nūllus in orbe locus.
errat et in caelō, liquidīque immūnia pontī
adloquitur gelidō proxima signa polō:
‘Parrhasides stēllae, namque omnia nōsse potestis,
aequoreās numquam cum subeātis aquās,
Persephonēn nātam miserae mōnstrāte parentī.’
dīxerat. huic Helicē tālia verba refert:
‘crīmine nox vacua est; Sōlem dē virgine raptā
cōnsule, quī lātē facta diurna videt.’
Sōl aditus ‘quam quaeris’, ait ‘nē vāna labōrēs,
nūpta Jovis frātrī tertia rēgna tenet.’
questa diū sēcum, sīc est adfāta Tonantem
(maximaque in voltū signa dolentis erant):
‘sī memor es dē quō mihi sit Prōserpina nāta,
dīmidium cūrae dēbet habēre tuae.
orbe pererrātō sōla est injūria factī
cognita: commissī praemia raptor habet.
at neque Persephonē digna est praedōne marītō,
nec gener hōc nōbīs mōre parandus’ erat.
quid gravius victōre Gygē captīva tulissem
quam nunc tē caelī scēptra tenente tulī?
vērum impūne ferat, nōs haec patiēmur inultae;
reddat et ēmendet facta priōra novīs.’
Juppiter hanc lēnit, factumque excūsat amōre:
‘nec gener est nōbīs ille pudendus,’ ait;
‘nōn ego nōbilior: posita est mihi rēgia caelō,
possidet alter aquās, alter ināne chaos.
sed sī forte tibī nōn est mūtābile pectus,
statque semel jūnctī rumpere vincla torī,
hoc quoque temptēmus, siquidem jējūna remānsit;
sī minus, īnfernī conjugis uxor erit.’
Tartara jussus adit sūmptīs Cādūcifer ālīs,
spēque redit citius vīsaque certa refert:
‘rapta tribus’ dīxit ‘solvit jējūnia grānīs,
Pūnica quae lentō cortice pōma tegunt.’
nōn secus indoluit quam sī modo rapta fuisset
maesta parēns, longā vixque refecta mora est.
atque ita ‘nec nōbīs caelum est habitābile’ dīxit;
‘Taenariā recipī mē quoque valle jubē.’
et factūra fuit, pactus nisi Juppiter esset
bis tribus ut caelō mēnsibus illa foret.
tum dēmum voltumque Cerēs animumque recēpit,
imposuitque suae spīcea serta comae:
largaque prōvēnit cessātīs messis in arvīs,
et vix congestās ārea cēpit opēs.
alba decent Cererem: vestēs Ceriālibus albās
sūmite; nunc pullī velleris ūsus abest.
Occupat Aprīlēs Īdūs cognōmine Victor
Juppiter: hāc illī sunt data templa diē.
hāc quoque, nī fallor, populō dignissima nostrō
ātria Lībertās coepit habēre sua.
Lūce secūtūrā tūtōs pete, nāvita, portūs:
ventus ab occāsū grandine mixtus erit.
scīlicet ut fuerit, tamen hāc Mutinēnsia Caesar
grandine mīlitiā perculit arma suā.
Tertia post Veneris cum lūx surrēxerit Īdūs,
pontificēs, fordā sacra litāte bove.
forda ferēns bōs est fēcundaque dicta ferendō:
hinc etiam fētus nōmen habēre putant.
nunc gravidum pecus est, gravidae quoque sēmine terrae:
Tellūrī plēnae victima plēna datur.
pars cadit arce Jovis, ter dēnās cūria vaccās
accipit et largō sparsa cruōre madet.
ast ubi vīsceribus vitulōs rapuēre ministrī,
sectaque fūmōsīs exta dedēre focīs,
igne cremat vitulōs quae nātū maxima Virgō est,
lūce Palis populōs pūrget ut ille cinis.
rēge Numā, frūctū nōn respondente labōrī,
inrita dēceptī vōta colentis erant.
nam modo siccus erat gelidīs Aquilōnibus annus,
nunc ager assiduā luxuriābat aquā;
saepe Cerēs prīmīs dominum fallēbat in herbīs,
et levis obsessō stābat avēna solō,
et pecus ante diem partūs ēdēbat acerbōs,
agnaque nāscendō saepe necābat ovem.
silva vetus nūllāque diū violāta secūrī
stābat, Maenaliō sacra relicta deō:
ille dabat tacitīs animō respōnsa quiētō
noctibus; hīc geminās rēx Numa mactat ovēs.
prīma cadit Faunō, lēnī cadit altera Somnō;
sternitur in dūrō vellus utrumque solō.
bis caput intōnsum fontānā spargitur undā,
bis sua fāgineā tempora fronde premit.
ūsus abest Veneris, nec fās animālia mēnsīs
pōnere, nec digitīs ānulus ūllus inest;
veste rudī tēctus suprā nova vellera corpus
pōnit, adōrātō per sua verba deō.
intereā placidam redimīta papāvere frontem
Nox venit, et sēcum somnia nigra trahit;
Faunus adest, oviumque premēns pede vellera dūrō
ēdidit ā dextrō tālia verba torō:
‘morte boum tibi, rēx, Tellūs plācanda duārum:
det sacrīs animās ūna juvenca duās.’
excutitur terrōre quiēs: Numa vīsa revolvit,
et sēcum ambāgēs caecaque jussa refert.
expedit errantem nemorī grātissima conjūnx
et dīxit ‘gravidae posceris exta bovis.’
exta bovis gravidae dantur; fēcundior annus
prōvenit, et frūctum terra pecūsque ferunt.
Hanc quondam Cytherēa diem properantius īre
jussit et admissōs praecipitāvit equōs,
ut titulum imperiī cum prīmum lūce sequentī
Augustō juvenī prōspera bella darent.
Sed jam praeteritās quārtus tibi Lūcifer Īdūs
respicit; hāc Hyades Dōrida nocte tenent.
Tertia post Hyadas cum lūx erit orta remōtās,
carcere partītōs Circus habēbit equōs.
cūr igitur missae vīnctīs ārdentia taedīs
terga ferant volpēs causa docenda mihi est.
frīgida Carseolīs nec olīvīs apta ferendīs
terra, sed ad segetēs ingeniōsus ager;
hāc ego Paelignōs, nātālia rūra, petēbam,
parva, sed assiduīs obvia semper aquīs.
hospitis antīquī solitās intrāvimus aedēs;
dēmpserat ēmeritīs jam juga Phoebus equīs.
is mihi multa quidem, sed et haec nārrāre solēbat,
unde meum praesēns īnstruerētur opus:
‘hōc’ ait ‘in campō’ (campumque ostendit) ‘habēbat
rūs breve cum dūrō parca colōna virō.
ille suam peragēbat humum, sīve ūsus arātrī,
seu curvae falcis, sīve bidentis erat;
haec modo verrēbat stantem tībīcine vīllam,
nunc mātris plūmīs ōva fovenda dabat,
aut viridēs malvās aut fungōs colligit albōs
aut humilem grātō calfacit igne focum;
et tamen assiduīs exercet bracchia tēlīs,
adversusque minās frīgoris arma parat.
fīlius hujus erat prīmō lascīvus in aevō,
addideratque annōs ad duo lustra duōs.
is capit extrēmī volpem convalle salictī:
abstulerat multās illa cohortis avēs.
captīvam stipulā fēnōque involvit et ignēs
admovet: ūrentēs effugit illa manūs:
quā fugit, incendit vestītōs messibus agrōs;
damnōsīs vīrēs ignibus aura dabat.
factum abiit, monimenta manent: nam dīcere certam
nunc quoque lēx volpem Carseolāna vetat,
utque luat poenās, gēns haec Ceriālibus ārdet,
quōque modō segetēs perdidit ipsa perit.’
Proxima cum veniet terrās vīsūra patentēs
Memnonis in roseīs lūtea māter equīs,
dē duce lānigerī pecoris, quī prōdidit Hellēn,
sōl abit: ēgressō victima major adest.
vacca sit an taurus nōn est cognōscere prōmptum:
pars prior appāret, posteriōra latent.
seu tamen est taurus sīve est hoc fēmina signum,
Jūnōne invītā mūnus amōris habet.
Nox abiit, oriturque aurōra: Parīlia poscor;
nōn poscor frūstrā, sī favet alma Palēs.
alma Palēs, faveās pāstōria sacra canentī,
prōsequor officiō sī tua fēsta meō.
certē ego dē vitulō cinerem stipulāsque fabālēs
saepe tulī plēnā, fēbrua tosta, manū;
certē ego trānsiluī positās ter in ōrdine flammās,
ūdaque rōrātās laurea mīsit aquās.
mōta dea est, operīque favet. nāvālibus exit
puppis; habent ventōs jam mea vēla suōs.
ī, pete virgineā, populus, suffīmen ab ārā;
Vesta dabit, Vestae mūnere pūrus eris.
sanguis equī suffīmen erit vitulīque favīlla,
tertia rēs dūrae culmen ināne fabae.
pāstor, ovēs saturās ad prīma crepuscula lustrā:
unda prius spargat, virgaque verrat humum;
frondibus et fīxīs decorentur ovīlia rāmīs,
et tegat ōrnātās longa corōna forēs.
caeruleī fīant pūrō dē sulpure fūmī,
tāctaque fūmantī sulpure bālet ovis.
ūre marēs oleās taedamque herbāsque Sabīnās,
et crepet in mediīs laurus adusta focīs;
lībaque dē miliō miliī fiscella sequātur:
rūstica praecipuē est hōc dea laeta cibō.
adde dapēs mulctramque suās, dapibusque resectīs
silvicolam tepidō lacte precāre Palem.
‘cōnsule’ dīc ‘pecorī pariter pecorisque magistrīs:
effugiat stabulīs noxa repulsa meīs.
sīve sacrō pāvī, sēdīve sub arbore sacrā,
pābulaque ē bustīs īnscia carpsit ovis;
sī nemus intrāvī vetitum, nostrīsve fugātae
sunt oculīs nymphae sēmicaperque deus;
sī mea falx rāmō lūcum spoliāvit opācō,
unde data est aegrae fiscina frondis ovī,
dā veniam culpae: nec, dum dēgrandinat, obsit
agrestī fānō subposuisse pecus.
nec noceat turbāsse lacūs: ignōscite, nymphae,
mōta quod obscūrās ungula fēcit aquās.
tū, dea, prō nōbīs fontēs fontānaque plācā
nūmina, tū sparsōs per nemus omne deōs.
nec dryadas nec nōs videāmus labra Diānae
nec Faunum, mediō cum premit arva diē.
pelle procul morbōs; valeant hominēsque gregēsque,
et valeant vigilēs, prōvida turba, canēs.
nēve minus multōs redigam quam māne fuērunt,
nēve gemam referēns vellera rapta lupō.
absit inīqua famēs: herbae frondēsque supersint,
quaeque lavent artūs quaeque bibantur aquae.
ūbera plēna premam, referat mihi cāseus aera,
dentque viam liquidō vīmina rāra serō;
sitque salāx ariēs, conceptaque sēmina conjūnx
reddat, et in stabulō multa sit agna meō;
lānaque prōveniat nūllās laesūra puellās,
mollis et ad tenerās quamlibet apta manūs.
quae precor, ēveniant, et nōs faciāmus ad annum
pāstōrum dominae grandia lība Palī.’
hīs dea plācanda est: haec tū conversus ad ortūs
dīc quater et vīvō perlue rōre manūs.
tum licet adpositā, velutī crātēre, camellā
lac niveum pōtēs purpureamque sapam;
moxque per ārdentēs stipulae crepitantis acervōs
trāiciās celerī strēnua membra pede.
expositus mōs est; mōris mihi restat orīgō:
turba facit dubium coeptaque nostra tenet.
omnia pūrgat edāx ignis vitiumque metallīs
excoquit: idcircō cum duce pūrgat ovēs?
an, quia cūnctārum contrāria sēmina rērum
sunt duo discordēs, ignis et unda, deī,
jūnxērunt elementa patrēs, aptumque putārunt
ignibus et sparsā tangere corpus aquā?
an, quod in hīs vītae causa est, haec perdidit exul,
hīs nova fit conjūnx, haec duo magna putant?
vix equidem crēdō: sunt quī Phaethonta referrī
crēdant et nimiās Deucaliōnis aquās.
pars quoque, cum saxīs pāstōrēs saxa ferībant,
scintillam subitō prōsiluisse ferunt;
prīma quidem periit, stipulīs excepta secunda est:
hoc argūmentum flamma Parilis habet?
an magis hunc mōrem pietās Aenēia fēcit,
innocuum victō cui dedit ignis iter?
num tamen est vērō propius, cum condita Rōma est,
trānsferrī jussōs in nova tēcta Larēs,
mūtantēsque domum tēctīs agrestibus ignem
et cessātūrae subposuisse casae,
per flammās saluisse pecus, saluisse colōnōs?
quod fit nātālī nunc quoque, Rōma, tuō.
ipse locum cāsus vātī facit: Urbis orīgō
vēnit; ades factīs, magne Quirīne, tuīs.
jam luerat poenās frāter Numitōris, et omne
pāstōrum geminō sub duce volgus erat;
contrahere agrestēs et moenia pōnere utrīque
convenit: ambigitur moenia pōnat uter.
‘nīl opus est’ dīxit ‘certāmine’ Rōmulus ‘ūllō;
magna fidēs avium est: experiāmur avēs.’
rēs placet: alter init nemorōsī saxa Palātī;
alter Aventīnum māne cacūmen init.
sex Remus, hic volucrēs bis sex videt ōrdine; pactō
stātur, et arbitrium Rōmulus urbis habet.
apta diēs legitur quā moenia signet arātrō:
sacra Palis suberant; inde movētur opus.
fossa fit ad solidum, frūgēs jaciuntur in īma
et dē vīcīnō terra petīta solō;
fossa replētur humō, plēnaeque impōnitur āra,
et novus accēnsō fungitur igne focus.
inde premēns stīvam dēsignat moenia sulcō;
alba jugum niveō cum bove vacca tulit.
vōx fuit haec rēgis: ‘condentī, Juppiter, urbem,
et genitor Māvors Vestaque māter, ades,
quōsque pium est adhibēre deōs, advertite cūnctī:
auspicibus vōbīs hoc mihi surgat opus.
longa sit huic aetās dominaeque potentia terrae,
sitque sub hāc oriēns occiduusque diēs.’
ille precābātur, tonitrū dedit ōmina laevō
Juppiter, et laevō fulmina missa polō.
auguriō laetī jaciunt fundāmina cīvēs,
et novus exiguō tempore mūrus erat.
hoc Celer urget opus, quem Rōmulus ipse vocārat,
‘sint’ que, ‘Celer, cūrae’ dīxerat ‘ista tuae,
nēve quis aut mūrōs aut factam vōmere fossam
trānseat; audentem tālia dēde necī.’
quod Remus ignōrāns humilēs contemnere mūrōs
coepit, et ‘hīs populus’ dīcere ‘tūtus erit?’
nec mora, trānsiluit: rutrō Celer occupat ausum;
ille premit dūram sanguinulentus humum.
haec ubi rēx didicit, lacrimās intrōrsus obortās
dēvorat et clausum pectore volnus habet.
flēre palam nōn volt exemplaque fortia servat,
‘sīc’ que ‘meōs mūrōs trānseat hostis’ ait.
dat tamen exsequiās; nec jam suspendere flētum
sustinet, et pietās dissimulāta patet;
ōsculaque adplicuit positō suprēma feretrō,
atque ait ‘invītō frāter adēmpte, valē’,
ārsūrōsque artūs ūnxit: fēcēre, quod ille,
Faustulus et maestās Acca solūta comās.
tum juvenem nōndum factī flēvēre Quirītēs;
ultima plōrātō subdita flamma rogō est.
urbs oritur (quis tunc hoc ūllī crēdere posset?)
victōrem terrīs impositūra pedem.
cūncta regās et sīs magnō sub Caesare semper,
saepe etiam plūrēs nōminis hujus habē;
et, quotiēns steterīs domitō sublīmis in orbe,
omnia sint umerīs īnferiōra tuīs.
Dicta Palēs nōbīs: īdem Vīnālia dīcam.
ūna tamen media est inter utramque diēs.
nūmina, volgārēs, Veneris celebrāte, puellae:
multa professārum quaestibus apta Venus.
poscite tūre datō fōrmam populīque favōrem,
poscite blanditiās dignaque verba jocō;
cumque suā dominae date grāta sisymbria myrtō
tēctaque compositā juncea vincla rosā.
templa frequentārī Collīnae proxima portae
nunc decet; ā Siculō nōmina colle tenent,
utque Syrācūsās Arethūsidas abstulit armīs
Claudius et bellō tē quoque cēpit, Eryx,
carmine vīvācis Venus est trānslāta Sibyllae,
inque suae stirpis māluit urbe colī.
cūr igitur Veneris fēstum Vīnālia dīcant
quaeritis, et quārē sit Jovis ista diēs?
Turnus an Aenēās Latiae gener esset Amātae
bellum erat: Etrūscās Turnus adōrat opēs.
clārus erat sūmptīsque ferōx Mēzentius armīs,
et vel equō magnus vel pede major erat;
quem Rutulī Turnusque suīs adscīscere temptat
partibus. haec contrā dux ita Tuscus ait:
‘stat mihi nōn parvō virtūs mea: volnera testor
armaque, quae sparsī sanguine saepe meō.
quī petis auxilium, nōn grandia dīvide mēcum
praemia, dē lacubus proxima musta tuīs.
nūlla mora est operae: vestrum est dare, vincere nostrum.
quam velit Aenēās ista negāta mihi!’
adnuerant Rutulī. Mēzentius induit arma,
induit Aenēās adloquiturque Jovem:
‘hostica Tyrrhēnō vōta est vīndēmia rēgī:
Juppiter, ē Latiō palmite musta ferēs.’
vōta valent meliōra: cadit Mēzentius ingēns
atque indignantī pectore plangit humum.
vēnerat Autumnus calcātīs sordidus ūvīs:
redduntur meritō dēbita vīna Jovī.
dicta diēs hinc est Vīnālia; Juppiter illa
vindicat, et fēstīs gaudet inesse suīs.
Sex ubi, quae restant, lūcēs Aprīlis habēbit,
in mediō cursū tempora vēris erunt,
et frūstrā pecudem quaerēs Athamantidos Hellēs,
signaque dant imbrēs, exoriturque Canis.
hāc mihi Nōmentō Rōmam cum lūce redīrem,
obstitit in mediā candida turba viā:
flāmen in antīquae lūcum Rōbīginis ībat,
exta canis flammīs, exta datūrus ovis.
prōtinus accessī, rītūs nē nescius essem;
ēdidit haec flāmen verba, Quirīne, tuus:
‘aspera Rōbīgō, parcās Ceriālibus herbīs,
et tremat in summā lēve cacūmen humō.
tū sata sīderibus caelī nūtrīta secundī
crēscere, dum fīant falcibus apta, sinās.
vīs tua nōn levis est: quae tū frūmenta notāstī,
maestus in āmissīs illa colōnus habet;
nec ventī tantum Cererī nocuēre nec imbrēs,
nec sīc marmoreō pallet adusta gelū,
quantum sī culmōs Tītān incalfacit ūdōs:
tum locus est īrae, dīva timenda, tuae.
parce, precor, scabrāsque manūs ā messibus aufer,
nēve nocē cultīs; posse nocēre sat est.
nec tenerās segetēs, sed dūrum amplectere ferrum,
quodque potest aliōs perdere perde prior.
ūtilius gladiōs et tēla nocentia carpēs:
nīl opus est illīs; ōtia mundus agit.
sarcula nunc dūrusque bidēns et vōmer aduncus,
rūris opēs, niteant; inquinet arma situs,
cōnātusque aliquis vāgīnā dūcere ferrum
adstrictum longā sentiat esse morā.
at tū nē violā Cererem, semperque colōnus
absentī possit solvere vōta tibi.’
dīxerat; ā dextrā vīllīs mantēle solūtīs
cumque merī paterā tūris acerra fuit.
tūra focīs vīnumque dedit fibrāsque bidentis
turpiaque obscēnae (vīdimus) exta canis.
tum mihi ‘cūr dētur sacrīs nova victima quaeris?’
(quaesieram) ‘causam percipe’ flāmen ait.
‘est Canis, Īcarium dīcunt, quō sīdere mōtō
tosta sitit tellūs praecipiturque seges:
prō cane sīdereō canis hic impōnitur ārae,
et quārē fīat nīl nisi nōmen habet.’
Cum Phrygis Assaracī Tīthōnia frātre relictō
sustulit immēnsō ter jubar orbe suum,
mīlle venit variīs flōrum dea nexa corōnīs;
scaena jocī mōrem līberiōris habet.
exit et in Mājās sacrum Flōrāle Kalendās:
tunc repetam, nunc mē grandius urget opus.
aufer, Vesta, diem: cognātī Vesta recepta est
līmine; sīc jūstī cōnstituēre patrēs.
Phoebus habet partem: Vestae pars altera cessit:
quod superest illīs, tertius ipse tenet.
stāte Palātīnae laurus, praetextaque quercū
stet domus: aeternōs trēs habet ūna deōs.

Reader settings

Side Panel

Text SizeRelative to your text size
85%

Textual Aids

Touch Navigation